Saintes

Saintes znajduje się w środkowo-wschodniej części departamentu Charente-Maritime, w historycznej krainie Saintonge. Zabudowa rozciąga się po obu stronach Charente, jednak najstarsza część miasta powstała przede wszystkim na lewym brzegu.

Miasto leży około 33 km na północny wschód od Royan, 25 km na zachód od Cognac, około 60 km na południowy wschód od La Rochelle i około 100 km na północ od Bordeaux.

Od nazwy galijskiego ludu Santonów, którego głównym ośrodkiem było Saintes, pochodzi nazwa santonu – jednego z pięter późnej kredy. Skały wapienne tego wieku tworzą znaczną część podłoża miasta i okolic.^[3]

Wapień santonu był przez stulecia wykorzystywany jako lokalny materiał budowlany. Dawne kamieniołomy znajdowały się m.in. pod wzgórzem Capitole i w dzielnicy Bellevue.

W bezpośrednim sąsiedztwie Charente kredowe podłoże ustępuje młodszym osadom rzecznym i rozległym terenom zalewowym.

Położenie w dolinie Charente sprawia, że Saintes jest regularnie narażone na powodzie. Szczególnie duże wezbrania wystąpiły m.in. w 1982 i 1994 roku. Wylewy rzeki wynikają z połączenia długotrwałych opadów, nasycenia gruntu wodą oraz wpływu pływów Atlantyku, które mogą utrudniać odpływ wody w dolnym biegu Charente.

Ślady osadnictwa na terenie dzisiejszej gminy sięgają neolitu. W okolicach Diconche i Petit Chadignac archeolodzy odkryli pozostałości osad i umocnień z młodszej epoki kamienia oraz wczesnego okresu lateńskiego.^[4]

Właściwe miasto powstało po rzymskim podboju zachodniej Galii w I wieku p.n.e. Za czasów Augusta Mediolanum Santonum stało się pierwszą stolicą prowincji Gallia Aquitania. Około 20 roku n.e. miasto posiadało już system wodociągowy zasilany akweduktem.^[5]

W I i II wieku Saintes należało do głównych miast zachodniej Galii. Powstały wówczas amfiteatr, termy, świątynie i monumentalna brama na moście przez Charente. W połowie II wieku zabudowa mogła zajmować około 100 ha, a ludność liczyć od 10 do 20 tys. mieszkańców.^[6]

Kryzys III wieku przyniósł znaczne ograniczenie obszaru miasta. Ludność schroniła się za nowymi murami obejmującymi zaledwie około 16 ha; przy ich budowie wtórnie wykorzystywano kamienie pochodzące z rozebranych wcześniejszych budowli rzymskich.^[7]

Według tradycji chrześcijańskiej w tym okresie działalność prowadził Eutropiusz z Saintes, uznawany za pierwszego biskupa miasta i męczennika.

Po upadku cesarstwa zachodniorzymskiego Saintes znajdowało się kolejno pod władzą Wizygotów i Franków. We wczesnym średniowieczu okolice miasta były również narażone na najazdy normańskie.

Od XI wieku, jako część Księstwa Akwitanii, Saintes ponownie zyskiwało na znaczeniu. W 1047 roku na prawym brzegu Charente założono żeńskie benedyktyńskie Abbaye aux Dames. W 1081 roku rozpoczęto natomiast budowę wielkiej bazyliki nad grobem św. Eutropiusza. Kościół związano z reformowanym opactwem Cluny, a w 1096 roku konsekrował go papież Urban II.^[8]

Bazylika szybko stała się ważnym przystankiem pielgrzymów zmierzających do Santiago de Compostela.

Po małżeństwie Eleonory Akwitańskiej z przyszłym królem Anglii Henrykiem II Plantagenetem region znalazł się w obrębie rozległego państwa Plantagenetów. Saintonge stało się jednym z obszarów długotrwałej rywalizacji między monarchią francuską a angielskimi książętami Akwitanii.

W 1242 roku w regionie doszło do wojny między królem Francji Ludwikiem IX a siłami Henryka III Angielskiego i jego akwitańskich sojuszników. Zwycięstwa wojsk francuskich pod Taillebourgiem i następnie pod Saintes doprowadziły do wyraźnego osłabienia wpływów angielskich w północnym Saintonge.^[9]

Na mocy traktatu w Brétigny z 1360 roku Saintes ponownie znalazło się pod panowaniem angielskim. W październiku 1361 roku John Chandos formalnie przejął miasto w imieniu króla Edwarda III. Do Francji Saintes powróciło ostatecznie w 1404 roku.

W XVI wieku Saintes stało się jednym z ważnych ośrodków francuskiej reformacji. Około 1535–1539 roku osiadł tu ceramik, przyrodnik i pisarz Bernard Palissy, który prowadził w mieście słynną pracownię i należał do organizatorów miejscowej wspólnoty protestanckiej.

Podczas wojen religijnych w XVI wieku wiele kościołów Saintes uległo zniszczeniu lub poważnym uszkodzeniom. W następnym stuleciu kontrreformacja przyniosła powstanie nowych klasztorów i instytucji kościelnych.

W XVIII wieku rozpoczęto modernizację układu urbanistycznego miasta. Niepotrzebne już obwarowania rozbierano, a w ich miejscu powstawały szerokie ulice i bulwary.

Saintes wysłało swoich przedstawicieli do Stanów Generalnych w 1789 roku. Jednym z polityków wywodzących się z miasta był Jacques Garnier, późniejszy członek Konwentu Narodowego.

Biskup Saintes Pierre-Louis de La Rochefoucauld odmówił złożenia przysięgi wymaganej przez konstytucję cywilną kleru i zginął podczas masakr wrześniowych w Paryżu w 1792 roku.

W okresie terroru rewolucyjnego w Saintes ustawiono gilotynę. Z miastem wiąże się tu szczególna ironia historii: właśnie w Saintes w 1738 roku urodził się lekarz i polityk Joseph Ignace Guillotin, od którego nazwiska urządzenie otrzymało nazwę. Guillotin sam nie był jednak jego wynalazcą.

W 1790 roku Saintes zostało stolicą nowego departamentu Charente-Inférieure. W 1802 roku utraciło status osobnej diecezji, a w 1810 roku siedzibę prefektury przeniesiono do La Rochelle.

Sytuację gospodarczą miasta zmieniło dopiero przybycie kolei w 1867 roku. Saintes stało się dużym węzłem kolejowym i ośrodkiem warsztatów naprawczych. Od 1911 roku było siedzibą VIII okręgu francuskich kolei państwowych.

Podczas II wojny światowej Saintes znalazło się pod okupacją niemiecką. Ze względu na znaczenie węzła kolejowego 24 czerwca 1944 roku miasto zostało zbombardowane przez lotnictwo alianckie. Zniszczeniu uległa znaczna część dzielnicy kolejowej i sąsiedniej zabudowy, a zginęło blisko 300 osób.^[10]

Odbudowę zasadniczo zakończono w połowie lat 50. W następnych dziesięcioleciach coraz większą rolę w rozwoju miasta zaczęły odgrywać ochrona dziedzictwa, kultura i turystyka.

Saintes posiada francuski status Ville d'art et d'histoire („miasto sztuki i historii”).

W 1998 roku bazylika św. Eutropiusza została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO jako jeden z obiektów składających się na „Drogi św. Jakuba we Francji”.^[2]

Saintes jest ważnym węzłem drogowym zachodniej Francji. Przez zachodnią część gminy przebiega autostrada A10, łącząca Bordeaux, Saintes, Poitiers, Tours i Paryż.

Autostrada A837 prowadzi w kierunku Rochefort. Inne główne drogi łączą Saintes z Cognac i Angoulême, Royan, La Rochelle oraz Niort.

Dworzec w Saintes jest węzłem linii prowadzących m.in. do Bordeaux, La Rochelle i Nantes, Angoulême, Niort i Royan. Obsługują go przede wszystkim pociągi regionalne TER Nouvelle-Aquitaine.

Znaczenie kolei dla Saintes jest wyjątkowo duże także w sensie historycznym. Od 1867 roku rozwijały się tutaj duże zakłady i warsztaty kolejowe, a w latach 1911–1971 Saintes było siedzibą VIII okręgu kolei państwowych.

Bazylika św. Eutropiusza należy do najważniejszych budowli romańskich Saintonge. Budowę rozpoczęto w 1081 roku, a w 1096 roku kościół konsekrował papież Urban II.

Świątynię zaprojektowano jako kościół pielgrzymkowy z dużą dolną kondygnacją otaczającą grób św. Eutropiusza. W późnym średniowieczu dobudowano elementy gotyckie, w tym monumentalną wieżę.

Znaczną część romańskiej nawy rozebrano w 1803 roku. Kościół został sklasyfikowany jako francuski monument historique w '1846 roku.^[11] W 1886 roku otrzymał tytuł bazyliki mniejszej, a od 1998 roku należy do światowego dziedzictwa UNESCO.^[2]

Katedra św. Piotra była siedzibą dawnej diecezji Saintes. Jej obecna bryła jest wynikiem wielu etapów budowy i zniszczeń, szczególnie podczas XVI-wiecznych wojen religijnych.

Charakterystycznym elementem jest niedokończona, masywna wieża.

Abbaye aux Dames jest dawnym żeńskim opactwem benedyktyńskim założonym w 1047 roku na prawym brzegu Charente. Romański kościół i zabudowania klasztorne należą do najważniejszych zabytków Saintes.

W XVII wieku kształciła się tutaj Françoise-Athénaïs de Montespan, późniejsza słynna faworyta Ludwika XIV.

Obecnie kompleks pełni funkcje kulturalne i muzyczne.

Muzeum Archeologiczne posiada kolekcję zabytków z Mediolanum Santonum, m.in. rzeźby, inskrypcje i zrekonstruowany rzymski wóz.

W dawnym budynku władz miejskich mieści się Musée de l'Échevinage z kolekcją sztuki, zaś Musée Dupuy-Mestreau prezentuje sztukę dekoracyjną oraz kulturę historycznego Saintonge.

Od 1972 roku w Abbaye aux Dames odbywa się coroczny Festival de Saintes, poświęcony przede wszystkim muzyce klasycznej, dawnej i barokowej.

W latach 80. i 90. istotną rolę w kształtowaniu międzynarodowej renomy festiwalu odegrał belgijski dyrygent Philippe Herreweghe.^[12]

Przy opactwie działa także ośrodek kształcenia młodych muzyków, szczególnie wykonawców specjalizujących się w historycznych praktykach wykonawczych.

W sierpniu 1862 roku w Saintes i okolicach pracowali Gustave Courbet oraz Jean-Baptiste Camille Corot. Obaj namalowali widoki miasta z podobnego punktu na północ od centrum, z sylwetkami bazyliki i katedry na horyzoncie. Ich pobyt wiąże się z grupą pejzażystów skupionych wokół Port-Berteau.^[13]

Victor Hugo odwiedził Saintes we wrześniu 1843 roku, w czasie rozbiórki antycznego mostu i przenoszenia Bramy Germanika. W swoich notatkach podróżnych Alpes et Pyrénées ostro potępił niszczenie starożytnych zabytków miasta.^[14]

Pisarz Vercors, właściwie Jean Bruller, miał silny związek z Saintes i jego okolicą podczas II wojny światowej. Po demobilizacji w 1940 roku przebywał w regionie, a w latach 1941–1942 mieszkał w Rochefollet w sąsiednim Bussac-sur-Charente, około dziesięciu kilometrów od miasta. Według dziennika Sud Ouest napisał tam sześć opowiadań, w tym słynne Le Silence de la mer („Milczenie morza”) – pierwszy utwór konspiracyjnych Les Éditions de Minuit.^[15]

Saintes pojawia się bezpośrednio w Le Silence de la mer, kiedy niemiecki oficer Werner von Ebrennac wspomina wkroczenie Wehrmachtu do miasta. Po wojnie Bruller określał Saintes i Saintonge jako swoją „drugą ojczyznę”.

Saintes leży w regionie produkcji koniaku, w strefie Fins Bois. Winnice okolicy dostarczają także winogron do produkcji Pineau des Charentes.

Do tradycyjnych potraw Saintonge należą:

• cagouilles – miejscowe ślimaki petit-gris, przygotowywane m.in. z białym winem i czosnkiem;
• mouclade – danie z małży w aromatycznym sosie;
• ostrygi z rejonu Marennes-Oléron.

• Joseph Ignace Guillotin (1738–1814) – lekarz i polityk, od którego nazwiska pochodzi nazwa gilotyny; nie był jej wynalazcą.
• Dominique Rocheteau (ur. 1955) – piłkarz reprezentacji Francji, mistrz Europy z 1984 roku i uczestnik mistrzostw świata w 1978, 1982 i 1986 roku.
• François Brisson (ur. 1958) – piłkarz reprezentacji Francji i trener.
• Benoît Violier (1971–2016) – francusko-szwajcarski szef kuchni, prowadzący restaurację z trzema gwiazdkami Michelin.
• Joris Daudet (ur. 1991) – kolarz BMX, wielokrotny mistrz świata i mistrz olimpijski z 2024 roku.

• Eutropiusz z Saintes – według tradycji pierwszy biskup miasta i patron Saintonge; jego grób znajduje się w bazylice św. Eutropiusza.
• Auzoniusz (ok. 310–ok. 395) – poeta i urzędnik późnego Cesarstwa Rzymskiego; lokalna tradycja umieszcza w pobliżu Saintes jego willę Noverus.
• Bernard Palissy (ok. 1510–1589/1590) – ceramik, przyrodnik i pisarz; mieszkał i pracował w Saintes oraz współtworzył miejscową wspólnotę protestancką.
• Karol de Bourbon-Vendôme (1523–1590) – kardynał i biskup Saintes w latach 1544–1550, w 1589 roku ogłoszony przez Ligę Katolicką królem Francji jako Karol X.
• Louis de Guise (1575–1621) – kardynał z rodu Gwizjuszy, zmarł w Saintes.
• Markiza de Montespan (1640–1707) – faworyta Ludwika XIV; kształciła się w Abbaye aux Dames.
• Prosper Mérimée (1803–1870) – pisarz, archeolog i generalny inspektor zabytków, który w 1843 roku przyczynił się do uratowania Bramy Germanika.
• Victor Hugo (1802–1885) – odwiedził miasto w 1843 roku i opisał niszczenie jego antycznych zabytków.
• Gustave Courbet (1819–1877) – pracował w Saintes w 1862 roku i namalował widok miasta.
• Jean-Baptiste Camille Corot (1796–1875) – pejzażysta, który również namalował widok Saintes w 1862 roku.
• Vercors (Jean Bruller, 1902–1991) – pisarz i członek francuskiego ruchu oporu; w regionie Saintes powstało Le Silence de la mer, w którym miasto jest bezpośrednio wspomniane.
• Philippe Herreweghe (ur. 1947) – belgijski dyrygent, przez wiele lat związany artystycznie z Festival de Saintes.

Od wiosny 2022 roku Saintes rozwija bliską współpracę z ukraińskim miastem Nowy Rozdół w obwodzie lwowskim. Kontakty rozpoczęły się po pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę, początkowo w celu organizowania pomocy humanitarnej. Później współpracę rozszerzono na edukację, kulturę i kontakty gospodarcze.

W 2025 roku Saintes i Nowy Rozdół podpisały kartę przyjaźni i współpracy.^[18]

W lutym 2026 roku dwóch strażaków z Nowego Rozdołu przyjechało do Saintes po przekazany miastu samochód ratowniczy i wyposażenie.

W dniach 6–9 lipca 2026 roku pierwsza oficjalna delegacja władz Saintes, kierowana przez mera Bruno Draprona, odwiedziła Nowy Rozdół i spotkała się m.in. z mer Jaryną Jacenko. Po tej wizycie Saintes zapowiedziało zamiar formalnego ustanowienia partnerstwa miast; odpowiednia umowa ma zostać przedstawiona radzie miejskiej Saintes w październiku 2026 roku.^[19]

W sierpniu 2026 roku Nowy Rozdół nie jest więc jeszcze formalnie miastem partnerskim Saintes, choć oba samorządy prowadzą już stałą współpracę instytucjonalną.