Samuel Gotard Łaski

Samuel Gotard Łaski

Korab
Rodzina	Łascy herbu Korab
Data i miejsce urodzenia	po 1553 Emden (?)
Data i miejsce śmierci	1611 Szynwałd
Ojciec	Jan Łaski
Matka	Katarzyna
Żona	Zofia von Königseck
Dzieci	bezpotomny
Rodzeństwo	Barbara, Hieronim, Jan, Zuzanna, Tomasz, Józef, Beniamin, Paweł

Samuel Gotard Łaski herbu Korab (ur. po 1553 r., zm. w 1611 r. w Szynwałdzie) – polski dworzanin, rotmistrz, sekretarzem królewski i dyplomata.

Uczestniczył w działaniach wojennych prowadzonych za panowania Stefana Batorego, a następnie należał do najbardziej zaufanych w służbie króla Zygmunta III Wazy. Prowadził misje dyplomatyczne i polityczne w Szwecji, Prusach Książęcych, Brandenburgii, Meklemburgii, Danii i Lubece.

Najważniejszą część jego działalności stanowiły misje związane z walką Zygmunta III o utrzymanie tronu szwedzkiego. Na początku 1598 roku występował przed szwedzkimi stanami jako przedstawiciel króla, oskarżając księcia Karola Sudermańskiego o bezprawne przejęcie władzy. Kilka miesięcy później bezskutecznie domagał się przekazania Zygmuntowi szwedzkiej floty, która miała umożliwić królowi przeprawę do jego dziedzicznego królestwa.

Największą sławę przyniosło mu opanowanie 31 sierpnia 1598 roku Sztokholmu. Łaski w 12 osób dokonał błyskawicznego przewrotu wojskowo-politycznego, przeprowadzonego dzięki zaskoczeniu, znajomości miejscowych stosunków oraz współpracy ze szwedzkimi i niemieckimi stronnikami monarchy.

Po zakończeniu wyprawy szwedzkiej nadal pozostawał w służbie Zygmunta III. Reprezentował interesy monarchy w sporach dotyczących handlu angielskiego w Elblągu oraz uczestniczył w komisjach królewskich zajmujących się stosunkami lennymi i administracją Prus Książęcych.

Samuel Gotard Łąski urodził się najprawdopodobniej po 1553 roku, zapewne w Emden we Fryzji Wschodniej, gdzie przebywała wówczas jego rodzina; dokładna data i miejsce narodzin nie zostały jednak potwierdzone w zachowanych dokumentach metrykalnych, dlatego datę należy traktować jako przybliżoną^[1].

Pochodził z możnowładczej rodziny Łaskich herbu Korab, która w pierwszej połowie XVI wieku należała do najbardziej wpływowych rodów Królestwa Polskiego, choć linia, z której wywodził się Samuel, nie dysponowała już politycznym i majątkowym znaczeniem porównywalnym z pozycją jego stryjecznych krewnych z czasów kanclerza i arcybiskupa Jana Łaskiego, zwanego starszym^[2].

Jego ojcem był Jan Łaski zwany młodszym, jeden z najwybitniejszych polskich reformatorów religijnych XVI wieku, organizator protestanckich wspólnot w Emden, Londynie i w Rzeczypospolitej. Matką Samuela była druga żona reformatora, Katarzyna, prawdopodobnie pochodzenia angielskiego lub szerzej brytyjskiego^[3]. Samuel był jednym z dziewięciorga dzieci Jana Łaskiego pochodzących z dwóch małżeństw^[4]. Jan Łaski zmarł w 1560 roku, kiedy Samuel miał około siedmiu lat, toteż wpływ ojca na jego wychowanie musiał zostać przerwany bardzo wcześnie^[5]. Nie zachowały się dostatecznie pewne wiadomości pozwalające odtworzyć miejsce jego nauki, ani przebieg lat młodzieńczych^[6]. Opiekę nad wychowaniem Samuela przejął jeden z przedstawicieli rodu Szafrańców herbu Starykoń, należący do protektorów polskiej reformacji^[7].

Środowisko rodzinne Łaskich było związane z reformacją, lecz w źródłach szwedzkich z 1598 roku Samuel występuje już jako katolik; nie wiadomo, kiedy dokładnie i w jakich okolicznościach doszło do zmiany jego wyznania^[8].

Jego późniejsze wystąpienia dowodzą natomiast dobrej znajomości języka niemieckiego, którym posługiwał się publicznie podczas rokowań w Szwecji, oraz znacznego doświadczenia w kontaktach z cudzoziemcami i w poruszaniu się w odmiennych porządkach ustrojowych^[9].

Pierwsze pewniejsze informacje o publicznej działalności Łaskiego wiążą się ze służbą wojskową i dworską w ostatnich dziesięcioleciach XVI wieku. Pierwszą służbę wojskową łączy się z okresem panowania Stefana Batorego i prowadzonymi wówczas działaniami w Inflantach oraz przeciwko państwu moskiewskiemu^[10]. Nie zachowały się jednak dane pozwalające bezspornie przypisać mu udział w określonej bitwie, oblężeniu albo konkretnej chorągwi^[11]. Najpóźniej za panowania Zygmunta III Wazy, Łaski znalazł się w bezpośredniej służbie monarszej, w której łączył obowiązki sekretarza z misjami dyplomatycznymi, rozpoznaniem politycznym^[12].

W 1590 roku Samuel Gotard Łaski poślubił Zofię von Königseck, w Polsce znaną pod imieniem Zofia Kiszynkówna, wdowa po Stanisławie Kostce^[13]. 13 listopada 1590 roku otrzymał dożywotnie prawo do dóbr pozostawionych Zofii przez jej pierwszego męża, wśród których znajdował się Szynwałd w ówczesnym województwie chełmińskim^[14]. Szynwałd stał się najważniejszym punktem jego zaplecza majątkowego^[15]. W 1594 roku miejscowy kościół został przebudowany kosztem Łaskiego i jego żony, a z fundacją małżonków wiązany jest zachowany drewniany ołtarz opatrzony ich znakami herbowymi^[16].

Najważniejsza część działalności Łaskiego rozpoczęła się w związku z konfliktem o władzę w Szwecji. Po śmierci Jana III Wazy w 1592 roku tron szwedzki odziedziczył jego syn Zygmunt III, od 1587 roku król Polski i wielki książę litewski^[17]. Zygmunt został koronowany na króla Szwecji w 1594 roku, lecz następnie powrócił do Rzeczypospolitej, pozostawiając bieżące rządy w rękach rady państwa i swego stryja, księcia Karola Sudermańskiego^[18].

Konflikt między królem a księciem dotyczył zarówno rzeczywistego zakresu władzy Karola, jak i stosunku do legalnych organów państwa, obsady urzędów oraz obaw szwedzkich protestantów przed politycznym wzmocnieniem katolicyzmu^[19]. W 1597 roku Karol przeprowadził wyprawę do Finlandii przeciwko stronnikom królewskim, a Zygmunt i jego otoczenie uznali to działanie za otwarte wystąpienie zbrojne przeciwko monarsze^[20]. Zaczęto wówczas przygotowywać królewski powrót do Szwecji, początkowo posługując się dyplomacją, rozpoznaniem sytuacji i próbami pozyskania szwedzkiej floty, a następnie również siłą zbrojną^[21].

Łaski należał do niewielkiego kręgu zaufanych wykonawców polityki szwedzkiej Zygmunta III, określanego przez współczesną historiografię jako nieformalna „grupa do zadań specjalnych”^[22]. W jej działalności uczestniczyli między innymi organizator królewskich wypraw Szymon Bahr, doświadczony dowódca Jürgen Farensbach, Władysław Bekiesz, Jan Wejher oraz właśnie Samuel Łaski, któremu przypisywano dobrą znajomość szwedzkich stosunków, ludzi i warunków terenowych^[23]. Jego misje miały więc szerszy charakter niż zwykłe przekazywanie listów: obejmowały publiczne rokowania, poufne obserwacje, podtrzymywanie kontaktów z rojalistami i przygotowanie warunków do powrotu króla^[24].

W pierwszą wielką misję do Szwecji Samuel Łaski wyruszył na przełomie 1597 i 1598 roku jako przedstawiciel Zygmunta III. Do Sztokholmu przybył 6 lutego 1598 roku, a 11 lutego znalazł się w Uppsali, gdzie obradowały zwołane przez księcia Karola stany szwedzkie^[25]. Dopuszczenie królewskiego wysłannika do obrad miało wielkie znaczenie polityczne, ponieważ Łaski występował w imieniu prawowitego króla Szwecji i kwestionował legalność działań podejmowanych przez księcia bez zgody monarchy^[26]. Przemawiał po niemiecku, oskarżając Karola o przywłaszczenie władzy, lekceważenie królewskich poleceń, pomijanie rady państwa oraz niewysłanie do monarchy uzgodnionego poselstwa i floty^[27]. Domagał się również uwolnienia uwięzionych zwolenników Zygmunta, w tym osób związanych ze stronnictwem królewskim w Finlandii, oraz przywrócenia usuniętych urzędników i poszanowania praw przysługujących królowi^[28].

W imieniu Zygmunta, Łaski oznajmił, że monarcha zamierza przybyć do Szwecji osobiście, aby rozstrzygnąć spory zgodnie z prawem i złożyć wymagane zapewnienia stanom^[29]. Odpierał zarazem oskarżenia, jakoby król planował przymusową rekatolicyzację kraju, i argumentował, że szwedzkie wyznanie oraz przywileje miały pozostać zachowane^[30]. Podważał legalność zgromadzeń zwoływanych przez Karola bez królewskiego upoważnienia i wskazywał, że decyzje dotyczące całego państwa nie mogą być podejmowane pod presją jednego członka dynastii^[31]. Wystąpienie było sformułowane w sposób stanowczy, niemal oskarżycielski, co odpowiadało stanowisku dworu królewskiego, ale nie sprzyjało uzyskaniu ustępstw od księcia i kontrolowanych przez niego stanów^[32].

Odpowiedź Karola i stanów, przedstawiona 20 lutego 1598 roku, odrzucała najważniejsze zarzuty posła i uzasadniała działania księcia koniecznością obrony religii, porządku wewnętrznego i bezpieczeństwa państwa podczas nieobecności króla^[33]. Pierwsza misja Łaskiego nie doprowadziła zatem do podporządkowania Karola ani do wydania królowi floty, lecz pozwoliła Zygmuntowi publicznie przedstawić swoje stanowisko i zgromadzić wiadomości o rzeczywistym położeniu Szwecji^[34]. Łaski pełnił bowiem równocześnie funkcję informatora: obserwował nastroje społeczne, stan zaopatrzenia, układ sił politycznych i sposoby, za pomocą których Karol mobilizował poparcie mieszkańców^[35]. W swoich doniesieniach opisywał następstwa nieurodzaju, niedostatek żywności i wysokie ceny soli, a więc czynniki mogące wpływać zarówno na gotowość kraju do wojny, jak i na stosunek ludności do walczących stron^[36].

Szczególne wrażenie wywarła na Łaskim polityczna rola szwedzkich chłopów. W przeciwieństwie do ustroju Rzeczypospolitej, w którym pełnię praw politycznych posiadała przede wszystkim szlachta, szwedzcy chłopi stanowili odrębny stan uczestniczący w zgromadzeniach i mogli być przez Karola wykorzystywani jako rzeczywiste zaplecze polityczne i wojskowe^[37]. Relacje Łaskiego pokazują, że nie ograniczał się on do oceny dworu i arystokracji, lecz dostrzegał znaczenie opinii mieszkańców miast, chłopstwa, duchowieństwa oraz krążących pogłosek^[38]. Było to istotne zwłaszcza w Sztokholmie, gdzie legalistyczne przywiązanie części mieszkańców do koronowanego króla współistniało z naciskiem wywieranym przez stronników księcia Karola i z obawami religijnymi podsycanymi przez wiadomości o katolickim otoczeniu Zygmunta^[39].

Łaski wrócił do Warszawy w ostatnich dniach marca 1598 roku i zdał sprawę z misji królowi oraz uczestnikom sejmu^[40]. Jego relacja osłabiła argumenty przeciwników wyprawy szwedzkiej i odegrała ważną rolę w przekonaniu sejmu, że król Zygmunt powinien osobiście udać się do dziedzicznego królestwa, aby bronić swoich praw^[41]. Zgoda polityczna i finansowa udzielona królowi była ograniczona, lecz umożliwiła rozpoczęcie bezpośrednich przygotowań do wyprawy, werbunku żołnierzy i gromadzenia statków transportowych^[42].

Jeszcze przed wypłynięciem zasadniczej ekspedycji Łaski został wysłany do Szwecji po raz drugi, tym razem przede wszystkim po flotę, której wcześniejsze dostarczenie obiecywali przedstawiciele strony szwedzkiej^[43]. Dnia 10 czerwca 1598 roku w Nyköping zażądał od księcia Karola wydania trzydziestu okrętów wraz z załogami, uzbrojeniem i zapasami, które miały udać się do Gdańska i służyć królowi podczas przeprawy do Szwecji^[44]. Karol unikał spełnienia żądania, domagając się dalszych pisemnych gwarancji i przedstawiając przekazanie floty jako zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa^[45]. W argumentacji księcia pojawił się również zarzut, że szwedzkie okręty nie mogą zostać oddane pod władzę cudzoziemca i katolika^[46]. Łaski opuścił Nyköping 17 czerwca, nie uzyskawszy floty, co zmusiło Zygmunta do oparcia wyprawy głównie na jednostkach zebranych w portach Rzeczypospolitej i wynajętym transporcie^[47].

Latem 1598 roku Zygmunt III rozpoczął wyprawę do Szwecji. Zgromadzona armada liczyła według jednego z nowoczesnych opracowań około osiemdziesięciu statków transportowych, lecz tylko niewielką liczbę jednostek zdolnych do prowadzenia regularnej walki morskiej, a siły lądowe obejmowały około 4500 żołnierzy^[48]. Wyprawa nie była polską próbą podboju Szwecji ani przyłączenia jej do Rzeczypospolitej, lecz przedsięwzięciem dynastycznym, którego oficjalnym celem było przywrócenie rzeczywistej władzy Zygmunta jako koronowanego króla szwedzkiego^[49]. W oddziałach królewskich służyli poddani i najemnicy różnego pochodzenia, natomiast w samej Szwecji król Zygmunt nadal posiadał licznych zwolenników wśród arystokracji, duchowieństwa, urzędników, mieszczan i załóg niektórych twierdz^[50].

Miasto Kalmar poddało się królowi, a jego twierdza stała się pierwszym ważnym punktem oparcia wyprawy^[51]. Sztokholm również pozostawał w znacznej mierze wierny Zygmuntowi, a istotną rolę odgrywał tam arcybiskup Uppsali Abraham Angermannus, zdecydowany protestant, który mimo różnic wyznaniowych bronił zasady legalnego posłuszeństwa wobec koronowanego monarchy^[52]. Przed decydującą akcją podejmowano również próby pozyskania szwedzkiej floty od wewnątrz. Kapitan Willem de Wijk, pozostający pod wpływem wiernej Zygmuntowi Ebby Stenbock, nawiązał kontakty z Samuelem Łaskim i szwedzkim arystokratą Clasem Bielkem, którzy działali na rzecz królewskiego stronnictwa w Sztokholmie^[53]. De Wijk miał pozyskiwać oficerów i marynarzy dla króla, lecz przygotowania zostały wykryte, a on sam został stracony 11 sierpnia 1598 roku^[54].

Najdokładniejsza zachowana relacja późniejszych wydarzeń floty morskiej pochodzi od samego Samuela Łaskiego. Jej odpis odnalazł historyk Kazimierz Tyszkowski w XVI-wiecznym zbiorze dokumentów należącym do rodziny Kostków i opublikował w 1927 roku w książce „Z dziejów wyprawy Zygmunta III do Szwecji w roku 1598. Relacje i diarjusze”^[55]. Flota Zygmunta III opuściła Kalmar 24 sierpnia 1598 roku. Początkowo warunki były bardzo dobre. Łaski pisał, że statki miały „wiatr pogodny” i płynęły razem spokojnie. Dowódcy floty nie znali jednak dostatecznie dobrze miejscowych wód. Dnia 26 sierpnia okręty minęły Stegeborg, nie rozpoznając właściwego miejsca, a następnie musiały zawrócić i rozpocząć halsowanie pod wiatr. Przez noc i następny dzień flota poruszała się chaotycznie po morzu, próbując odnaleźć drogę do zamku w Stegeborgu^[56].

Wieczorem 27 sierpnia nastąpiło gwałtowne załamanie pogody. Łaski określił je jako wielki sztorm. Według jego relacji burza trwała kilka dni i kilka nocy. Silny wiatr rozproszył flotę po różnych częściach wybrzeża i szkierów. Zygmunt III dotarł 28 sierpnia w pobliże Stegeborgu z zaledwie dwudziestoma ośmioma okrętami; los pozostałych jednostek był przez pewien czas nieznany^[57]. Sam Łaski napisał, że sztorm rozpoczął się pod wieczór 27 sierpnia i trwał przez kolejne dni oraz noce^[58].

Choć okręt Łaskiego nie był jedynym statkiem całej floty, który przetrwał sztorm, był jedynym okrętem znajdującym się w jego okolicy, gdy został oddzielony od głównych sił. Jego jednostka została porwana przez wiatr w stronę sztokholmskich szkierów. Podczas burzy złamał się jej maszt, a sam rejs odbywał się, jak podkreślał Łaski, „z wielkim niebezpieczeństwem”. Statek zachował jednak pływalność wystarczająco długo, aby dostać się pomiędzy wyspy i skały archipelagu sztokholmskiego^[58]. Statek przetrwał najgorszą część sztormu i dowiózł Łaskiego oraz jego ludzi w okolice Sztokholmu^[59].

Łaski znalazł się pod Sztokholmem 31 sierpnia 1598 roku. W notatkach zapisał, że wszedł do miasta o świcie^[60]. Jak sam określił, zrobił to w zaledwie dwanaście osób. Nie jest jednak pewne, czy wszyscy pozostali byli Polakami. Źródło nie podaje ich nazwisk, narodowości, stopni ani uzbrojenia. Pewne jest natomiast to, że Samuel Łaski nimi dowodził^[61].

Sztokholm nie był wówczas miastem jednoznacznie wrogim Zygmuntowi. Zygmunt III był koronowanym i prawowitym królem Szwecji, natomiast książę Karol Sudermański sprawował władzę jako jego przeciwnik polityczny. Znaczna część sztokholmskich władz, mieszczan i ludzi związanych z administracją nadal uznawała prawa Zygmunta. Łaski znał miasto z wcześniejszych misji dyplomatycznych i posiadał tam rozbudowaną sieć kontaktów. Właśnie dzięki tym kontaktom mógł doprowadzić do przejścia miasta na stronę króla^[62]. Po wejściu do Sztokholmu Łaski nie rozpoczął szturmu i nie walczył na ulicach. Nawiązał współpracę z wiernymi Zygmuntowi mieszkańcami, których w swojej relacji nazwał „wiernymi Królewskiej Jego Mości poddanymi Niemcami”. Chodziło najprawdopodobniej o niemieckojęzycznych mieszczan i ludzi związanych z miejscowym środowiskiem kupieckim, którzy znali Łaskiego z jego wcześniejszych pobytów i uznawali władzę Zygmunta III^[63].

Wspólnie z miejscowymi rojalistami Łaski zajął trzy wskazane przez siebie punkty: miasto, zamek oraz „latarnię”, prawdopodobnie obiekt kontrolujący dostęp do portu lub żeglugę w jego pobliżu. Zajęcie zamku miało znaczenie najważniejsze, ponieważ oznaczało przejęcie głównego ośrodka władzy i obrony stolicy. Przejęcie punktu portowego zabezpieczało natomiast drogę wodną i umożliwiało przyjmowanie kolejnych rozproszonych oddziałów królewskich^[64].

Łaski posłał następnie po szwedzkiego senatora Klasa Bielkego, którego w polskim odpisie nazwano Nicolaus Belkius. Bielke był stronnikiem Zygmunta i został wcześniej wyznaczony przez króla na zarządcę, czyli kasztelana zamku. Łaski sprowadził go do stolicy i formalnie umieścił na zamku^[65]. Następnym krokiem było usunięcie z urzędów ludzi księcia Karola. Łaski napisał, że „sługi książęce z urzędów złożył”, a następnie obsadził wszystkie ważne miejsca ludźmi królewskimi^[66].

Samuel wyraźnie zaznaczył, że wszystkie te miejsca dostały się w ręce Zygmunta „bez wszelakiej trudności”. Sukces był rezultatem zaskoczenia, znajomością miasta z wcześniejszych poselstw do Sztokholmu, a także kontaktów Łaskiego z mieszkańcami^[67]. W następnych dniach do Sztokholmu docierały kolejne jednostki rozproszone przez sztorm. Łaski podał, że przybyło do niego trzystu hajduków oraz dwustu niemieckich żołnierzy, również zapędzonych w tę okolicę przez wiatr. Dzięki temu jego początkowe siły, liczące dwanaście osób, wzrosły do około pięciuset żołnierzy. Dopiero wtedy mógł stworzyć rzeczywistą załogę zdolną do pilnowania zamku, portu i miasta^[68].

Łaski natychmiast wysłał do Zygmunta III wiadomość o sukcesie – „31 Augusti nadedniem do miasta samodwunast wszedł”^[a] i prosił króla, aby wykorzystał sprzyjający wiatr oraz jak najszybciej przybył do stolicy. Rozumiał, że bez obecności monarchy, pieniędzy, artylerii i większej liczby wojska nie będzie mógł długo utrzymać miasta. Król ucieszył się z zajęcia Sztokholmu, lecz nakazał Łaskiemu pozostać na miejscu i bronić stolicy, sam zaś nie przypłynął tam w odpowiednim momencie^[69].

Zajęcie Sztokholmu miało duże znaczenie strategiczne i propagandowe. Stolica była ośrodkiem administracyjnym, portem, miejscem przechowywania zasobów oraz symbolem legalnej władzy królewskiej, dlatego jej przejście na stronę Zygmunta wzmacniało przekonanie, że książę Karol jest buntownikiem działającym przeciwko własnemu monarsze^[70]. Sukces Łaskiego nie przesądził jednak wyniku wojny, ponieważ zasadnicza kampania rozgrywała się w południowej i środkowej Szwecji, gdzie obie strony koncentrowały wojska^[71]. Karol odzyskał inicjatywę, zebrał siły i doprowadził do starcia z wojskami królewskimi pod Stångebro, po którym Zygmunt został zmuszony do zawarcia niekorzystnego układu w Linköping^[72].

Po opuszczeniu Szwecji przez Zygmunta jego stronnictwo zaczęło się rozpadać, a poszczególne twierdze i miasta przechodziły pod władzę Karola^[73]. W listopadzie 1598 roku również Sztokholm podporządkował się księciu, przez co osiągnięcie Łaskiego zostało politycznie i militarnie unieważnione po zaledwie kilku miesiącach^[74]. Nie zmienia to wyjątkowego charakteru samej operacji: Łaski zdołał czasowo opanować stolicę państwa przeciwnika bez regularnego oblężenia, wykorzystując legalistyczne poparcie mieszkańców, działalność miejscowych stronników króla, zaskoczenie i własną sieć kontaktów^[75].

Po klęsce wyprawy szwedzkiej Łaski nie utracił zaufania Zygmunta III i nadal wykonywał zadania dyplomatyczne oraz administracyjne. W listopadzie 1605 roku został wysłany jako sekretarz królewski i dworzanin królewski do elektora brandenburskiego Joachima Fryderyka oraz do stanów Prus Książęcych obradujących w Królewcu^[76]. Misja należała do szerszej polityki Rzeczypospolitej wobec Prus Książęcych, które pozostawały lennem Korony Polskiej, a jednocześnie coraz silniej wiązały się z brandenburską linią Hohenzollernów^[77].

W 1606 roku Łaski występował również w sprawach handlowych dotyczących angielskiej kolonii kupieckiej w Elblągu. Angielscy kupcy posiadający tam oficjalną rezydencję próbowali przeciwdziałać działalności rodaków handlujących przez Gdańsk z pominięciem elbląskiego prawa składu, a poparcia udzielał im królewski sekretarz Samuel Łaski^[78]. Jego udział w tej sprawie świadczy, że po działalności wojskowo-dyplomatycznej w Szwecji był wykorzystywany także jako przedstawiciel interesów monarchy w złożonych sporach pomiędzy miastami pruskimi, cudzoziemskimi korporacjami kupieckimi i administracją królewską^[79].

Rok później, w 1609 roku Łaski wszedł w skład dużej komisji królewskiej wysłanej do Królewca. Obok niego znaleźli się w niej między innymi biskup warmiński Szymon Rudnicki, Jerzy Kostka, Marcin Sierakowski, Wojciech Kryski, Jan Świętosławski i Łukasz Mielżyński^[80]. Komisarze przebywali w mieście około sześciu tygodni, a ich zadaniem było uregulowanie przekazania opieki i administracji Prus Książęcych, Janowi Zygmuntowi Hohenzollernowi, rozpatrzenie nadużyć dotyczących praw zwierzchnich Rzeczypospolitej oraz rozstrzygnięcie ważniejszych sporów sądowych^[81]. Końcowe wyroki komisji ogłoszono 13 lipca 1609 roku^[82].

Samuel Gotard Łaski zmarł w 1611 roku w Szynwałdzie^[83]. Dokładny dzień jego śmierci nie jest pewnie ustalony w podstawowych opracowaniach biograficznych^[84].

W 1590 roku Samuel Gotard Łaski poślubił Zofię von Königseck, wdowę po Stanisławie Kostce^[13]. Zofia pochodziła z rodziny, która w późniejszych latach była odpowiedzialna za stworzenie marki super-samochodów Koenigsegg^[85][86]. Małżeństwo Samuela i Zofii pozostało bezdzietne^[87].

Samuel Gotard Łaski był jednym z dziewięciorga dzieci jego ojca, Jana Łaskiego. Z pierwszego małżeństwa jego ojca, Jana Łaskiego z żoną Barbarą z Lowanium miał rodzeństwo Barbarę, Hieronima, Jana i Zuzannę. Drugie małżeństwo z matką Samuela, pochodzącą z nieznanego rodu Katarzyną, posiadał rodzeństwo Tomasza, Józefa, Beniamina i Pawła^[88].

• Bitwa o Moskwę (1618)