Schronisko Oźna

Schronisko Oźna

Widok z południa (2025)
Państwo	Polska
Województwo	śląskie
Pasmo	Beskid Żywiecko-Kisucki, Karpaty
Wysokość	823 m n.p.m.
Właściciel	Agnieszka Polak Wojciech Polak
Położenie na mapie gminy Rajcza Schronisko Oźna
Położenie na mapie Polski Schronisko Oźna
Położenie na mapie województwa śląskiego Schronisko Oźna
Położenie na mapie powiatu żywieckiego Schronisko Oźna
49°28′17,0″N 18°59′09,4″E/49,471389 18,985944

Schronisko Oźna (dawniej Szkolne Schronisko Młodzieżowe PTSM pod Oźną) – górskie schronisko turystyczne położone w Beskidzie Żywiecko-Kisuckim na wschodnim stoku Oźnej w grupie Wielkiej Raczy. Leży na wysokości 823 m n.p.m., administracyjnie przyporządkowane jest do miejscowości Sól w województwie śląskim. Otwarcie obiektu planowane jest w 2025 roku.

Schronisko położone jest na wschodnim stoku Oźnej w grupie Wielkiej Raczy w Beskidzie Żywiecko-Kisuckim na terenie Żywieckiego Parku Krajobrazowego^[1]. Administracyjnie leży w południowej części województwa śląskiego w granicach miejscowości Sól w powiecie żywieckim. Według danych z Geoportalu obiekt znajduje się na wysokości 823 m n.p.m. na niewielkiej polanie otoczonej lasem oraz zadrzewieniem; w jego najbliższym sąsiedztwie przebiega także nienazwany potok^[2][3][4].

Budynek schroniska powstał w 1963 roku. Obiekt pierwotnie służyć miał jako siedziba założonej tu szkoły podstawowej, którą otwarto w 1963 roku^[5]. Nowa szkoła funkcjonowała krótko – w 1975 roku budynek przejęło Polskie Towarzystwo Schronisk Młodzieżowych i urządziło w nim sezonowe schronisko młodzieżowe^[4][6][7].

W początkowych latach działalności schronisko miało cieszyć się popularnością wśród turystów. Z biegiem lat stan techniczny obiektu pogorszył się, a znaczenie zmalało. W 1999 roku obiekt przejął na własność nowo utworzony powiat żywiecki. Z powodu niewielkiego zainteresowania, w pewnych okresach schronisko pozbawione było stałej obsługi. Było czynne od maja do października oraz w ferie zimowe^[8]. Turyści zainteresowani noclegiem musieli telefonować pod wskazany numer celem wpuszczenia ich do środka, co spotykało się z negatywnymi opiniami^[6].

Wraz z postępującą degradacją obiektu władze powiatu zdecydowały się w 2002 roku na przekazanie go w dzierżawę lub sprzedaż zewnętrznemu inwestorowi. Na skutek krytycznych uwag pomysł nie został wdrożony, a budynek przeznaczono na filię schroniska młodzieżowego z pobliskiej Rajczy-Nickulina. Nowym zarządcą zostało Towarzystwo Edukacji Ekologicznej i Turystycznej Nickulina^[6][7].

Według władz miejscowych decyzja o przekazaniu obiektu nowemu dysponentowi była słuszna. Z takim poglądem w 2007 roku nie zgodziła się jednak przynajmniej jedna z radnych powiatu żywieckiego, która uważała, iż schronisko jest źle zarządzane. Rozwiązaniem tego problemu miało być ponowne rozważenie jego wydzierżawienia. Koncepcja ta upadła na skutek niejasności: okazało się, że propozycja nowej dzierżawy wynikała z chęci przekazania schroniska członkowi dalszej rodziny tejże radnej^[7].

W 2009 roku było to schronisko całoroczne kategorii II, dysponowało 26 miejscami noclegowymi (2 pokoje sześcioosobowe, 1 ośmioosobowy, 1 czteroosobowy, 1 dwuosobowy) z kuchnią samoobsługową, świetlicą i jadalnią^[1].

Z biegiem lat problem schroniska popadał w zapomnienie. Według doniesień medialnych, schronisko zakończyło działalność; nie wiadomo jednak, kiedy dokładnie to nastąpiło. W 2011 roku, w związku z zamknięciem obiektu, zlikwidowano niebieski szlak turystyczny ze Zwardonia do Rycerki Górnej. Schronisko zostało w efekcie odcięte do sieci szlaków turystycznych. Od tej pory jego rejon jest słabo zagospodarowany turystycznie, a dostęp do obiektu – utrudniony^{[6][9][10][11]}.

W 2017 roku organy ścigania zatrzymały kilku działaczy z Towarzystwa Edukacji Ekologicznej i Turystycznej Nickulina, dotychczasowego zarządcy obiektu. Zatrzymanym zarzucono wyłudzenie funduszy z subwencji oświatowej na niektóre z prowadzonych przez Towarzystwo ośrodków. Jak okazało się w trakcie przeprowadzonych czynności sprawdzających, nieprawidłowości nie dotyczyły schroniska pod Oźną. Mimo tego, po zmianach w zarządzie Towarzystwa, nowe kierownictwo nie było zainteresowanie jego dalszym prowadzeniem^[6][7].

Obiektem ponownie zainteresowały się władze powiatu. Zdecydowano, że wszystkie należące do samorządu schroniska, w tym to pod Oźną, zostaną w drodze konkursu wydzierżawione. Zaplanowano przetarg ustny z ceną wywoławczą opiewającą na 277,8 tys. złotych netto. Nie było chętnych do przejęcia budynku, do wydzierżawienia schroniska więc nie doszło. Następnie, w 2019 roku, wystawiono je na sprzedaż, a decyzję taką uargumentowano zbyt wysokimi kosztami, które samorząd (lub dzierżawca) musiałby ponieść w związku z niezbędnym gruntownym remontem^[6][7][12].

Nowymi właścicielami schroniska zostali Agnieszka i Wojciech Polakowie. Po sfinalizowaniu transakcji rozpoczęli w nim prace remontowe. We współpracy z Polskim Towarzystwem Turystyczno-Krajoznawczym oraz władzami gminy Rajcza przystąpili również do reaktywacji szlaku niebieskiego opodal schroniska^{[6][9][11][12]}.

Otwarcie schroniska planowane jest na 2025 rok. W pierwszej kolejności uruchomiony zostanie punkt gastronomiczny^[13].

Plany i proces reaktywacji schroniska zostały zauważone przez media lokalne oraz branżowe. W opracowaniach określano remontowany obiekt m.in. mianem pierwszego od wielu lat nowego schroniska górskiego w polskich górach^{[6][9][10][12]}.

Budynek wybudowano z pierwotnym przeznaczeniem na szkołę podstawową. W okresie działalności obiektu jako schroniska PTSM istniało w nim 26 miejsc noclegowych w pokojach 2-, 4-, 6- i 8-osobowych. Funkcjonowały tu także jadalnia oraz świetlica, było wyznaczone też miejsce na ognisko^[6].

Za sprawą generalnego remontu przeprowadzonego w latach 20. XXI wieku (według stanu z 2024 roku – prace trwały) budynek schroniska zyskał drewnianą elewację. Wymienione zostały także okna oraz odnowiono wnętrza i kamienny fundament. Powstał również nowy taras^[9][10][12].

Opracowano na podstawie materiałów źródłowych^{[9][11][14][15]}:

• dawny Zwardoń (660 lub 690 m n.p.m.) – dolina Słanicy – Oźna – Jaworzyna – Rycerka Górna (650 lub 670 m n.p.m.); Szlak Partyzantów Radzieckich – szlak wytyczony w 1957 roku celem upamiętnienia działalności bojowej oddziału partyzanckiego Awangarda. Zlikwidowano go w 2011 roku po zamknięciu schroniska w Oźnej. W 2024 roku, w związku z planowaną reaktywacją schroniska, rozpoczęto procedurę jego przywrócenia.

• Profil schroniska na platformie Facebook (data dostępu: 3 marca 2025 roku).