Schumannianthus benthamianus
 Schumannianthus benthamianus | |
| Systematyka[1][2] | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Podkrólestwo | |
| Nadgromada | |
| Gromada | |
| Podgromada | |
| Nadklasa | |
| Klasa | |
| Nadrząd | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj | |
| Gatunek |
Schumannianthus benthamianus |
| Nazwa systematyczna | |
| Schumannianthus benthamianus (Kuntze) Veldkamp & I.M.Turner Kew Bull. 71(3)-47: 2 (2016)[3] | |
Schumannianthus benthamianus Gagnep. − gatunek rośliny z rodzaju Schumannianthus z rodziny marantowatych, występujący na obszarze klimatu tropikalnego południowo-wschodniej Azji. Znajduje zastosowanie spożywcze i lecznicze, ale przede wszystkim roślina ta uprawiana jest w Bangladeszu i wschodnich Indiach ze względu na włókna, z których wytwarza się tradycyjnie maty sital pati, słynące z naturalnego efektu chłodzącego.
Zasięg geograficzny
Gatunek występuje w południowo-wschodniej Azji, na obszarze od Himalajów Wschodnich, Bangladeszu i Asam, przez Mjanmę, Tajlandię, Kambodżę, Wietnam i Półwysep Malajski do Borneo i Filipin[3].
Morfologia
- Pokrój
- Wieloletnie rośliny zielne osiągające 2,5 metra wysokości[4] (według niektórych źródeł nawet do 3–5 metrów[5]).
- Pędy
- Podziemne kłącze. Łodyga wzniesiona, ulistniona, rozgałęziająca się dychotomicznie, o średnicy do 2 cm[6].
- Liście
- Pochwa liściowa o długości 5,3–12,5 cm. Poduszeczka liściowa zielona, naga, długości 0,4–1 cm. Blaszka liściowa eliptyczna do szerokoeliptycznej, wielkości 2,8–6,7×5,8–14 cm, naga, wierzchołkowo zaostrzona, szeroko klinowata u nasady, doosiowo ciemnozielona, odosiowo blada[4].
- Kwiaty
- Kwiatostan prosty lub czasami z jednym odgałęzieniem u nasady, do 38 cm długości. Międzywęźla u nasady bardzo długie (3,5–)6,0–8,2 cm, pozostałe niemal równej długości 1,2–1,8 cm, węzły grube, owłosione, każdy z zieloną, papierowatą podsadką, zwiniętą w rurkę wokół osi, o długości 2,8–4,1 cm. Dodatkowo każde odgałęzienie kwiatostanu albo para kwiatów wsparta jest podsadką (prophyll) o długości 1,7–2,0 cm. Odgałęzienia kwiatostanu o długości 1,7–2,6 cm, wydłużające się w fazie owocowania. Szypułka pojedynczego kwiatu o długości 1,5–2,0 mm. Przysadka trwała, o długości 2,2–2,5 mm, mięsista. Kwiaty białe, o długości 4,9–5,0 cm. Trzy listki zewnętrznego okółka okwiatu o długości około 10 mm, jeden wolny, pozostałe zrośnięte w wąską rurką pręcikową. Listki wewnętrznego okółka wąsko podługowate, wierzchołkowo zaokrąglone do zaostrzonych, długości 2,6–3,0 cm. Dwa prątniczki zewnętrzne o dużych, odwrotnie jajowatych łatkach, białe, wielkości 1,6–2×1,3–1,8 cm. Prątniczek kapturkowaty jasnożółty wierzchołkowo, z wyrostkiem długości ok. 2,5 mm. Prątniczek guzowaty dwupłatkowy, biały. Jeden pręcik o długości ok. 2,4 mm, z łopatkowatym wyrostkiem, wielkości około 3,2×1,8 mm. Słupek o długości ok. 6,8 mm. Zalążnia trójkomorowa, o długości ok. 1,2 mm, słabo owłosiona[4].
- Owoce
- Trójgraniaste, odwrotnie ostrosłupowate, żółtozielone, nagie, pękające torebki, wielkości około 1,5–2,1 cm, zawierające 2–3 kulistawe nasiona o średnicy około 7 mm, z dużą, stożkowatą osnówką[4].
- Gatunki podobne
- Pokrój Schumannianthus benthamianus jest bardzo podobny do Donax canniformis, od którego różni się jednak mniejszymi liśćmi, większymi kwiatami i pękającymi owocami[4].
Biologia i ekologia
- Rozwój
- Wieloletnie geofity ryzomowe[3]. Kwitną w maju i czerwcu[5]. Owoce dojrzewają w czerwcu-lipcu[6].
- Siedlisko
- Zazwyczaj tworzą zarośla na nizinnych, odsłoniętych mokradłach, w pobliżu stawów lub rzek[4].
- Cechy fitochemiczne
- Analiza fitochemiczna ekstraktu metanolowego z kłącza tej rośliny potwierdziła obecność fenoli, garbników, flawonoidów, alkaloidów, terpenów i fitosteroli[7].
- Z liści S. benthamianus wyizolowano związki o działaniu fitotoksycznym: kwas syryngowy i syringan metylu, które skutecznie hamują wzrost pędów i korzeni roślin takich jak lucerna, rzeżucha, chwastnica jednostronna oraz życica wielokwiatowa. Właściwości allelopatyczne umożliwiają zastosowanie tego gatunku jako naturalnego źródła substancji do biologicznego zwalczania chwastów[5].
- Genetyka
- Liczba chromosomów 2n wynosi 20. Całkowita długość genomu haploidalnego wynosi 12,7 μm. W materiale genetycznym dominują chromosomy metacentryczne i submetacentryczne[8].
Systematyka
- Pozycja systematyczna
- Jeden z dwóch gatunków z rodzaju Schumannianthus z rodziny marantowatych (Marantaceae) z rzędu imbirowców (Zingiberales)[2].
Nazewnictwo
- Etymologia nazwy naukowej
- Nazwa naukowa rodzaju została nadana na cześć niemieckiego botanika Karla Moritza Schumanna[9]. Epitet gatunkowy honoruje brytyjskiego botanika George'a Benthama[10].
- Nazwy zwyczajowe
- W Bangladeszu rośliny tego gatunku nazywane są murta[5], w Indiach patidoi, pong[6] lub piti[11]. W Tajlandii znane są jako yhang, kan phra, bu-mae-chi cha-ai lub khla[4].
- Arundastrum benthamianum Kuntze.
- Schumannianthus dichotomus Gagnep.
- Thalia dealbata Link
- Thalia dichotoma Roxb. ex Link.
Zastosowanie
- Rośliny spożywcze
- Pędy podziemne Schumannianthus benthamianus są spożywane na surowo lub po ugotowaniu[12].
- Rośliny lecznicze
- W Tajlandii kłącza tej rośliny stosowane są tradycyjnie w regionie Chiang Mai w leczeniu zapalenia nerwu[4]. W Phang Nga krople wody zebrane rano z kwiatów są stosowane w niektórych schorzeniach rogówki[4].
- Roślina stanowi składnik tradycyjnego tajskiego leku ziołowego o nazwie „Kerra”, wykazującego właściwości przeciwwirusowe przeciwko HSV[13] i HIV[14].
- Rośliny włókniste
- W Indiach i Bangladeszu z włókien pozyskiwanych z łodyg Schumannianthus benthamianus wytwarza się trwałe i biodegradowalne maty (sital pati), a także przedmioty codziennego użytku, takie jak torby, kapelusze czy wachlarze[8][15].
- Sital pati (w języku bengalskim: „zimna mata”) to tradycyjna, ręcznie tkana mata, słynąca z naturalnego efektu chłodzącego. W okresie letnim maty wykorzystywane są do siedzenia lub spania, chroniąc ciało przed upałem[16].
- W 2017 roku tradycyjne rzemiosło wyplatania mat sital pati z S. benthamianus zostało wpisane na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO. Rzemiosło, skoncentrowane głównie na terenach podmokłych w regionie Srihotto, stanowi ważne źródło utrzymania i wyznacznik tożsamości lokalnych społeczności, wzmacnia więzi rodzinne oraz przyczynia się do wzmocnienia pozycji kobiet, a jego przekazywanie odbywa się z pokolenia na pokolenie w ramach rodzin rzemieślniczych[17].
- Inne zastosowania
- Na bazie Schumannianthus benthamianus opracowano mezoporowaty adsorbent o wysokiej skuteczności usuwania ze ścieków ibuprofenu[18]. Kwasowo aktywowana biomasa z tej rośliny wykazuje również skuteczność usuwania ze ścieków barwników zasadowych, takich jak błękit metylenowy[19].
Przypisy
- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- 1 2 Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2023-09-17] (ang.).
- 1 2 3 4 5 Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2023-09-18]. (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Schumannianthus dichotomus. e-Flora of Thailand. [dostęp 2026-07-19].
- 1 2 3 4 Md. Mahfuzur Rob, Kawsar Hossen, Arihiro Iwasaki, Kiyotake Suenaga i inni. Phytotoxic Activity and Identification of Phytotoxic Substances from Schumannianthus dichotomus. „Plants”. 9 (1), s. 102, 2020-01-14. DOI: 10.3390/plants9010102.
- 1 2 3 Prosanta Hazarika, Geetashri Borah, Clerissa Handique: Schumannianthus dichotomus. Rain Forest Research Institute, Ministry of Environment, Forest and Climat Change of India.
- ↑ Trina Choudhury, Israt Zahan Supty, Shamima Nasrin Lovely. Unveiling the versatility of Schumannianthus dichotomus: A review of its traditional, phytochemistry, and pharmacological activities. „Journal of Medicinal Plants Studies”. 13 (4), s. 322–325, 2025-07-01. DOI: 10.22271/plants.2025.v13.i4d.1923.
- 1 2 Dhiren Chowdhury, Bolin Kr. Konwar. Morphophenology and karyotype study of Patidoi (Schumannianthus dichotomus (Roxb.) Gagnep. synonym Clinogyne dichotoma Salisb.) – a traditional plant of Assam. „Current Science”. 91 (5), s. 648-651, 2006.
- ↑ Umberto Quattrocchi: CRC World Dictionary of Plant Names: Common Names, Scientific Names, Eponyms, Synonyms, and Etymology. T. 4 (R-Z). CRC Press, 2000, s. 2425. ISBN 0-8493-2678-8. (ang.).
- ↑ David Gledhill: The names of plants. Wyd. 4. Cambridge University Press, 2008, s. 69. ISBN 978-0-511-47376-0.
- ↑ Umberto Quattrocchi: CRC World Dictionary of Medicinal and Poisonous Plants. CRC Press, 2016, s. 3365. ISBN 1-4822-5064-0.
- ↑ Tong Lim: Edible Medicinal and Non-Medicinal Plants. T. 9: Modified Stems, Roots, Bulbs. Springer, 2015, s. 54. ISBN 978-94-017-9511-1. (ang.).
- ↑ C. Loymunkong, K. Choowongkomon, C. Heawchaiyaphum, N. Chatchawankanpanich i inni. Anti-Herpes Simplex Virus (Wild-Type and Drug-Resistant) Properties of Herbal Kerra(TM), KS(TM), and Minoza(TM).. „Viruses”. 17 (7), 2025-06-24. DOI: 10.3390/v17070889. PMID: 40733507.
- ↑ S. Saehlee, S. Seetaha, W. Klankaew, P. Srathong i inni. Anti-Human Immunodeficiency Virus-1 Property of Thai Herbal Extract Kerra™.. „Pharmaceuticals”. 17 (7), 2024-07-09. DOI: 10.3390/ph17070917. PMID: 39065767.
- ↑ Romel Ahmen, Fakhrul Islam, Mostafizur Rahman, Abdul Halim. Management and economic value of Schumannianthus dichotoma in rural homesteads in the Sylhet region of Bangladesh. „International Journal of Biodiversity Science and Management”. 3, s. 252-258, 2007.
- ↑ Asraful Alam, Rukhsana, Nazrul Islam, Bappa Sarkar, Ranjan Roy (red.): Population, Sanitation and Health. A Geographical Study Towards Sustainability. Springer Nature, 2023, s. 137. ISBN 978-3-031-40127-5.
- ↑ Traditional art of Shital Pati weaving of Sylhet. UNESCO. [dostęp 2026-07-19].
- ↑ R. A. Reza, M. Ahmaruzzaman. A facile approach for elimination of ibuprofen from wastewater: an experimental and theoretical study.. „Water & Environment Journal”. 34 (Supplement S1), s. 435-443, 2020.
- ↑ M. Ahmaruzzaman, R.A. Reza, J.K. Ahmed, A.K. Sil. Scavenging Behavior of Schumannianthus dichotomus-Derived Activated Carbon for the Removal of Methylene Blue from Aqueous Phase. „Environmental Progress & Sustainable Energy”. 33 (4), s. 1148-1157, 2014.
Identyfikatory zewnętrzne (takson):