Selenin sodu

Selenin sodu
Nazewnictwo
	Nomenklatura systematyczna (IUPAC)
konst.	selenin disodu
addyt.	trioksydoselenian(2−) sodu
	Inne nazwy i oznaczenia
półsyst.	selenin sodu
Stocka	selenian(IV) sodu
inne	daw. selenin sodowy
	Ogólne informacje
	Charakterystyka fizyczna
	kolor od białego do beżowego; słaby, charakterystyczny zapach
Wzór chemiczny	Na2SeO3
• zapis Hilla	Na2O3Se
Masa molowa	172,94 g/mol
	Identyfikacja
Numer CAS	10102-18-8 (bezwodny); 26970-82-1 (pentahydrat)
PubChem	24934
InChI
	InChI=1S/2Na.H2O3Se/c;;1-4(2)3/h;;(H2,1,2,3)/q2*+1;/p-2
	InChIKey
	BVTBRVFYZUCAKH-UHFFFAOYSA-L
Właściwości
	Gęstość
	3,1 g/cm³ (20 °C); ciało stałe
	Rozpuszczalność w wodzie
	950 g/l (20 °C)
Temperatura rozkładu	320 °C
Niebezpieczeństwa
	Globalnie zharmonizowany system; klasyfikacji i oznakowania chemikaliów
	Niebezpieczeństwo
Zwroty H	H300, H317, H331, H411, EUH031
Zwroty P	P261, P264, P273, P280, P301+P310, P311
Numer RTECS	VS7350000
Dawka śmiertelna	LD50 2,25 mg/kg (królik, doustnie)
	Podobne związki
Inne aniony	Na2SeO4, Na2SO3
Inne kationy	K2SeO3, MgSeO3, CaSeO3, BaSeO3, ZnSeO3
	Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą; stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Selenin sodu, Na₂SeO₃ – nieorganiczny związek chemiczny, sól sodowa kwasu selenawego. Występuje jako odmiana bezwodna lub pentahydrat (Na₂SeO₃·5H₂O).

Właściwości

Selenin sodu jest ciałem stałym barwy od białej do beżowej (bezwodny) lub bezbarwnym (pentahydrat). Ma właściwości higroskopijne.

Jest rozpuszczalny w wodzie. Wartość pH jego roztworów wodnych wynosi ok. 9 dla stężenia 50 mg/l^[1].

Synteza

Selenin sodu można otrzymać w reakcji stężonego kwasu selenawego z roztworem wodorotlenku sodu wolnego od węglanów^[4]:

H₂SeO₃ + 2NaOH → Na₂SeO₃ + 2H₂O

Po zatężeniu z roztworu krystalizuje sól pięciowodna Na₂SeO₃·5H₂O o czystości analitycznej. Podczas ogrzewania w 40 °C przechodzi w sól bezwodną^[4].

Zastosowanie

Selen jest niezbędnym mikroelementem dla człowieka^[5], dlatego selenin sodu bywa stosowany jako suplement diety, także w odżywkach dla niemowląt^[6]. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności określił bezpieczny limit dzienny spożycia na 300 μg^[7].

Selenin sodu jest też stosowany jako środek owadobójczy, z dawką skuteczną na poziomie 10mg/kg^[8].

Toksyczność

Substancja działa silnie drażniąco na błony śluzowe oczu i dróg oddechowych. Powoduje odoskrzelowe zapalenie płuc oraz obrzęk płuc. Działa toksycznie na wiele narządów: wątrobę, nerki, drogi moczowe, przewód pokarmowy, śledzionę, szpik kostny, serce oraz nerwy.

Ze względu na swoją toksyczność bywa wykorzystywany w próbach samobójczych^[9].

Działanie na organizmy wodne

Selenin sodu działa bardzo toksycznie na organizmy wodne.

Dawki śmiertelne dla niektórych organizmów:

Danio pręgowany 24 mg/l/96 h
Pstrąg tęczowy 8,1 mg/l/96 h
Dafnia (rozwielitka) 7,9 g/l/48 h
Glony 96,6 mg/l/72 h

Przypisy

1 2 Sodium selenite, [w:] GESTIS-Stoffdatenbank [online], Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung, ZVG: 500120 [dostęp 2011-09-23] (niem. • ang.).
↑ Selenin sodu [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: 214485 .
↑ Selenin sodu [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: 214485 .
1 2 F.F. Feher F.F., Sodium Selenite, [w:] GeorgG. Brauer (red.), Handbook of Preparative Inorganic Chemistry, New York–London: Academic Press, 1963, s. 431–432 (ang.).
↑ P.P. Kamble P.P. i inni, Selenium Intoxication with Selenite Broth Resulting in Acute Renal Failure and Severe Gastritis, „Saudi Journal of Kidney Diseases and Transplantation”, 20 (1), 2009, s. 106, PMID: 19112227 [dostęp 2023-11-12] (ang.).
↑ Meng-JieM.J. He Meng-JieM.J., Shuang-QingS.Q. Zhang Shuang-QingS.Q., WeipengW. Mu WeipengW., Zhen-WuZ.W. Huang Zhen-WuZ.W., Selenium in infant formula milk, „Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition”, 27 (2), 2018, DOI: 10.6133/apjcn.042017.12, PMID: 29384312 [dostęp 2023-11-15] (ang.).
↑ EFSA Panel on Additives and Products or Substances used in AnimalE.P.A.P.S.A. Feed, Safety and efficacy of selenium compounds (E8) as feed additives for all animal species: sodium selenite, based on a dossier submitted by Retorte GmbH Selenium Chemicals and Metals, „EFSA Journal”, 14 (2), 2016, DOI: 10.2903/j.efsa.2016.4398 [dostęp 2023-11-15] (ang.).
↑ Sodium Selenite [online], omanchem.com [dostęp 2023-11-12] .
↑ A.A. Gasmi A.A. i inni, Acute selenium poisoning, „Veterinary and Human Toxicology”, 39 (5), 1997, s. 304–308, ISSN 0145-6296, PMID: 9311090 .

Bibliografia

Witold Mizerski: Tablice chemiczne. Warszawa: wydawnictwo Adamantan, 2004.

[GESTIS-1] 1 2 Sodium selenite, [w:] GESTIS-Stoffdatenbank [online], Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung, ZVG: 500120 [dostęp 2011-09-23] (niem. • ang.).

[SA-2] Selenin sodu [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: 214485 .

[Sigma-Aldrich-10132390-3] Selenin sodu [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: 214485 .

[Brauer-4] 1 2 F.F. Feher F.F., Sodium Selenite, [w:] GeorgG. Brauer (red.), Handbook of Preparative Inorganic Chemistry, New York–London: Academic Press, 1963, s. 431–432 (ang.).

[pmid19112227-s106-5] P.P. Kamble P.P. i inni, Selenium Intoxication with Selenite Broth Resulting in Acute Renal Failure and Severe Gastritis, „Saudi Journal of Kidney Diseases and Transplantation”, 20 (1), 2009, s. 106, PMID: 19112227 [dostęp 2023-11-12] (ang.).

[pmid29384312-6] Meng-JieM.J. He Meng-JieM.J., Shuang-QingS.Q. Zhang Shuang-QingS.Q., WeipengW. Mu WeipengW., Zhen-WuZ.W. Huang Zhen-WuZ.W., Selenium in infant formula milk, „Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition”, 27 (2), 2018, DOI: 10.6133/apjcn.042017.12, PMID: 29384312 [dostęp 2023-11-15] (ang.).

[doi10.2903/j.efsa.2016.4398-7] EFSA Panel on Additives and Products or Substances used in AnimalE.P.A.P.S.A. Feed, Safety and efficacy of selenium compounds (E8) as feed additives for all animal species: sodium selenite, based on a dossier submitted by Retorte GmbH Selenium Chemicals and Metals, „EFSA Journal”, 14 (2), 2016, DOI: 10.2903/j.efsa.2016.4398 [dostęp 2023-11-15] (ang.).

[Sodium_Selenite-8] Sodium Selenite [online], omanchem.com [dostęp 2023-11-12] .

[pmid9311090-s304-308-9] A.A. Gasmi A.A. i inni, Acute selenium poisoning, „Veterinary and Human Toxicology”, 39 (5), 1997, s. 304–308, ISSN 0145-6296, PMID: 9311090 .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]