Sfera con sfera

Sfera con sfera

Autor	Arnaldo Pomodoro
Rodzaj	rzeźba
Data powstania	1963 – Sfera Nr 1
Medium	brąz lub włókno szklane

Sfera con sfera^[1] (pol. „Sfera w sferze”^[2]) – seria abstrakcyjnych rzeźb autorstwa włoskiego rzeźbiarza Arnalda Pomodora. Rzeźby te należą do nurtu surrealizmu. Najczęściej wykonane są z polerowanego brązu i przedstawiają dwie popękane sfery wkomponowane jedna w drugą. Sam Pomodoro uważał Sfery za jedne z najważniejszych dzieł w swojej twórczości.

Pierwsze projekty koncepcyjne sfer pochodzą z 1962 roku. Sfera Nr 1 powstała w 1963 roku. Została wykonana w dwóch wersjach. W 1965 roku jeden z egzemplarzy zakupiło Museum of Modern Art MoMA w Nowym Jorku^[3].

Również w 1963 roku powstała Sfera Nr 2 – obecnie w posiadaniu Galleria Nazionale d'Arte Moderna e Contemporanea w Rzymie. W tym samym roku Sfera con sfera była wystawiona na wystawie VII Biennale w São Paulo w Brazylii. Natomiast w 1964 roku, Sferę Pomodoro wystawił podczas Biennale Sztuki w Wenecji^[4].

Rzeźba Sphere Nr 6, znajdująca się w Hirshhorn Museum and Sculpture Garden powstała w latach 1963–1965^[5].

W 1966 roku Pomodoro otrzymał zlecenie na sferę o średnicy 3,5 metra na wystawę Expo 67 w Montrealu. To zlecenie było krokiem artysty w kierunku rzeźby monumentalnej^[1].

6 marca 1990 roku kolejna wersja została wystawiona w przestrzeni Muzeum Watykańskiego. Autor podarował ją papieżowi Janowi Pawłowi II^[3].

15 lipca 2022 roku otworzono wystawę w Ogrodzie Modernistycznym w Muzeum Łazienki Królewskie. Wypożyczona na pięć lat z Mediolanu rzeźba wykonana została z włókna szklanego^[6].

Rzeźba jest wykonana najczęściej z brązu (choć istnieją także wersje z włókna szklanego)^[7][1]. Pomodoro, polerując swoje rzeźby, nadał im efekt chromowania^[3].

Każda rzeźba przedstawia dwie sfery. Duża, zewnętrzna sfera jest pęknięta lub popękana. Pęknięcia te odsłaniają mniejszą, wewnętrzną sferę. Sfera wewnętrzna także posiada pęknięcia ukazujące swoją wewnętrzną strukturę. Wnętrze rzeźby wygląda jakby było wypełnione skomplikowanymi formami. Formy te przypominają przekładnie i koła zębate. Pomodoro nazywał te wewnętrzne mechanizmy „systemami znaków”^[7].

Autor z rozmysłem zamontował rzeźbę na sworzniach lub kółkach pozwalających na obracanie się całości wokół własnej osi. Dzięki obrotom na powierzchni rzeźby pojawiają się wielorakie odbicia otaczającej ją przyrody i architektury^[3][8].

Jedna z interpretacji, mówi o sprzeczności i złożoności dzisiejszego świata – czego symbolem są elementy przypominające przekładnie. Natomiast wewnętrzna kula może być metaforą obietnicy odrodzenia mniej udręczonego i destrukcyjnego świata^[6].

Inną interpretacją (nawiązującą do jednej z wypowiedzi autora) jest to, że wewnętrzna sfera symbolizuje ziemię, natomiast zewnętrzna chrześcijaństwo – gdzie pęknięcia nawiązują do pęknięć we współczesnym świecie chrześcijańskim^[8][9].

Pomodoro stworzył liczne wersje rzeźby. Wszystkie różnią się rozmiarami oraz wzorami pęknięć. Warianty różnią się w koncepcji wnętrza. Niektóre ukazują wewnątrz szereg zębatych kształtów geometrycznych. Inne warianty zawierają drugą, również obrobioną sferę, która jest inaczej zorientowana niż sfera zewnętrzna^[3].

Rzeźby Sfera con sfera zostały zainstalowane na całym świecie w przestrzeniach publicznych. Często są to miejsca o dużym znaczeniu symbolicznym.

Wybrane lokalizacje stałe:

• Muzea Watykańskie (Cortile della Pigna, Watykan);
• Siedziba Główna Organizacji Narodów Zjednoczonych (Nowy Jork, USA);
• Trinity College (Dublin, Irlandia). Rzeźba została zainstalowana w połowie lat 80. XX wieku;
• Hirshhorn Museum and Sculpture Garden (Waszyngton, D.C., USA);
• University of California, (Berkeley, USA);
• Palazzo della Farnesina/ Ministerstwo Spraw Zagranicznych (Rzym, Włochy);
• Tel Aviv University (Tel Aviv, Izrael);
• Mt. Sinai Hospital (Nowy Jork, USA);
• Columbus Museum of Art (Iowa, USA);
• Łazienki Królewskie w Warszawie (Warszawa, Polska). Wersja z włókna szklanego (1979–1980) jest tam wypożyczona od 2022 roku;
• Hakone Open Air Museum w Kanagawie (Japonia);
• Amada Hotel w Tokio (Japonia)^[3][1][9].

Inne lokalizacje to: Brisbane (Australia), Kopenhaga (Dania), Paryż (Francja), Darmstadt (Niemcy), Kolonia (Niemcy), Des Moines (USA), Los Angeles (USA), Indianapolis (USA), Caracas (Wenezuela), Mediolan (Włochy)^[1][9].

• 1964 rok – Premio della scultura – Biennale Sztuki w Wenecji;
• 1963 rok – Premio Internazionale di Scultura – VII Biennale w São Paulo^[3][4].

• 
  Pesaro (Włochy)
• 
  Kolegium Trójcy Świętej w Dublinie Irlandia
• 
  Palazzo della Farnesina, Rzym (Włochy)
• 
  Hirshhorn Museum and Sculpture Garden, Waszyngton (Stany Zjednoczone)
• 
  Łazienki Królewskie w Warszawie (Polska)