Simona Kossak

Simona Kossak
Państwo działania

 Polska

Data i miejsce urodzenia

30 maja 1943
Kraków

Data i miejsce śmierci

15 marca 2007
Białystok

Profesor Nauk leśnych
Specjalność: ochrona środowiska naturalnego, ekologia behawioralna ssaków
Alma Mater

Uniwersytet Jagielloński

Doktorat

1980 – Nauki leśne
Instytut Badawczy Leśnictwa w Warszawie

Habilitacja

1991 – Nauki leśne
Instytut Badawczy Leśnictwa w Warszawie

Profesura

2000

Pracownik Naukowy
Zakład

Zakład Badania Ssaków Polskiej Akademii Nauk
w Białowieży

Okres zatrudn.

1971–1974

Instytut

Instytut Badawczy Leśnictwa w Zakładzie Lasów Naturalnych w Białowieży

Okres zatrudn.

1975–2007

Uczelnia

Zamiejscowy Wydział Zarządzania Środowiskiem Politechniki Białostockiej
w Hajnówce

Okres zatrudn.

2003–2007

Odznaczenia
Złoty Krzyż Zasługi

Simona Gabriela Kossak (ur. 30 maja 1943 w Krakowie, zm. 15 marca 2007 w Białymstoku) – polska profesor nauk leśnych, popularyzatorka nauk biologicznych, w tym zoologicznych. Znana przede wszystkim z aktywności na rzecz zachowania resztek naturalnych ekosystemów Polski. Pracując naukowo, zajmowała się między innymi ekologią behawioralną ssaków. Sama siebie określała czasem mianem zoopsychologa.

Życiorys

Urodziła się w Krakowie. Od 1950 uczęszczała do Żeńskiej Szkoły Miejskiej przy ul. Bernardyńskiej 7[1] tamże, a w latach 1957–1961 uczyła się w IX Liceum Ogólnokształcącym im. Józefy Joteyko[2].

Po maturze zdawała na Wydział Aktorski Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Krakowie, nie zdała jednak egzaminu praktycznego. Wobec tego przystąpiła do egzaminów na Wydział Filologii Polskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego i została tam przyjęta[3]. W 1962 zdawała egzaminy na historię sztuki, ale nie została przyjęta[4]. W 1962 zaczęła pracować w Instytucie Zootechniki w Balicach, początkowo jako telefonistka, a później jako starsza techniczka maszyn analityczno-statystycznych (wprowadzała do maszyn dane statystyczne)[5]. W 1963 zdawała bezskutecznie egzamin na biologię, a w 1964 zdała kolejny egzamin i zwolniwszy się z Instytutu Zootechniki, rozpoczęła studia na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Jagiellońskiego[6]. W 1965 Simona Kossak została, jako pierwsza kobieta w dziejach UJ, wybrana Mistrzynią Bractwa Żakowskiego[7]. Najbardziej była zainteresowana wykładami z zoopsychologii, prowadzonymi przez prof. Wojtusiaka, który został promotorem jej pracy magisterskiej. W czasie wakacji Simona wędrowała wraz z innymi studentami po Bieszczadach i Tatrach oraz brała udział w obozach jeździeckich[8].

Praca naukowa

Magisterium uzyskała w 1970 pod kierunkiem Romana J. Wojtusiaka na podstawie rozprawy Dźwięki wydawane przez ryby z gatunku Hemichromis bimaculatus w zależności od natężenia światła, którą wyróżniono publikacją w Zeszytach Naukowych UJ[9].

W 1980 Rada Naukowa Instytutu Badawczego Leśnictwa w Warszawie nadała jej z wyróżnieniem stopień naukowy doktora nauk leśnych na podstawie rozprawy doktorskiej Badania nad sytuacją troficzną saren na siedlisku boru mieszanego świeżego w Puszczy Białowieskiej.

W 1991 uzyskała z wyróżnieniem stopień naukowy doktora habilitowanego nauk leśnych na podstawie rozprawy habilitacyjnej Środowiskowe i wewnątrz-gatunkowe uwarunkowania zachowań pokarmowych saren (Capreolus capreolus L.) w środowisku leśnym.

W 2000 otrzymała tytuł naukowy profesora nauk leśnych.

Pracowała w Zakładzie Badania Ssaków Polskiej Akademii Nauk w Białowieży oraz w Instytucie Badawczym Leśnictwa w Zakładzie Lasów Naturalnych, gdzie od stycznia 2003 pełniła stanowisko kierownika.

Była także jedną z pomysłodawców unikatowego na skalę światową odstraszacza UOZ-1, urządzenia ostrzegającego dzikie zwierzęta przed przejazdem pociągów. Ustaliła kolejność dźwięków emitowanych przez odstraszacz[10][11].

Była znana z bezkompromisowych poglądów i działań na rzecz ochrony przyrody, zwłaszcza Puszczy Białowieskiej, gdzie w starej leśniczówce Dziedzinka mieszkała ponad 30 lat.

W uznaniu zasług na polu nauki i popularyzowania ochrony przyrody w 2000 została uhonorowana Złotym Krzyżem Zasługi.

Życie prywatne

Pochodziła ze znanej artystycznej rodziny. Była córką Jerzego Kossaka, siostrą Glorii Kossak, wnuczką Wojciecha Kossaka i prawnuczką Juliusza Kossaka – malarzy oraz bratanicą pisarek Magdaleny Samozwaniec oraz Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. Jej partnerem życiowym był Lech Wilczek, którego poznała po przeprowadzce do leśniczówki Dziedzinka w Puszczy Białowieskiej na obrzeżu Białowieży[12]. W 2011 ukazał się przygotowany przez Lecha Wilczka album Spotkanie z Simoną Kossak poświęcony jej pamięci, wypełniony zdjęciami i wspomnieniami z czasów, gdy wspólnie mieszkali w leśniczówce[13].

Zmarła 15 marca 2007 w białostockim szpitalu wskutek choroby nowotworowej. Msza święta żałobna odbyła się 22 marca w kościele parafialnym pw. św. Wojciecha w Porytem. Zmarłą pochowano na miejscowym cmentarzu parafialnym.

Odznaczenia i nagrody

  • 18 marca 2017 Simona Kossak została patronką drogi w Białowieży, która prowadzi do leśniczówki „Dziedzinka”. W uroczystym przecięciu wstęgi wzięli udział mieszkańcy, przyjaciele patronki oraz władze Białowieży[14].
  • Osobowość Radiowa Roku 2003 – nagroda przyznana przez Polskie Radio Gdańsk za popularyzowanie wiedzy przyrodniczej na antenie radiowej (2004).
  • Medal im. Wiktora Godlewskiego (2003).
  • Złoty Krzyż Zasługi (2000).
  • Złota Odznaka Za Zasługi dla Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (1997).
  • Znak przed Prywatną Szkołą Weterynarii Nr 1 im. Simony Kossak w Warszawie, przy ulicy Kijowskiej

Simona Kossak została patronką następujących placówek oświatowych: Szkoła Podstawowa nr 43 im. Simony Kossak w Białymstoku, Przedszkole Samorządowe nr 77 „Rumiankowe Przedszkole” im. Simony Kossak w Białymstoku (od 2012)[15], Szkoła Podstawowa nr 4 im. Simony Kossak w Białymstoku (od 2016)[16], Szkoła Podstawowa im. Simony Kossak w Dobrzyniówce (od 2022)[17] oraz Prywatne Technikum Weterynarii Nr 1 im. Simony Kossak w Warszawie (od 2022)[18].

Działalność edukacyjna

Dorobek twórczy Simony Kossak obejmuje ogółem kilkaset opracowań naukowych, niepublikowanych dokumentacji naukowych, artykułów popularnonaukowych i filmów przyrodniczych oraz książki.

Publikacje

  • Trzy żywioły, Marginesy, Warszawa 2022, ISBN 978-83-67262-07-1.
  • O zwierzętach i przyrodzie z płytą CD, Fundacja Sąsiedzi, Białystok 2019, ISBN 978-83-64505-80-5.
  • O ziołach i zwierzętach, wznowienie publikacji z 1995 pod zmienionym tytułem, wydanie I – Marginesy, Warszawa 2017, ISBN 978-83-65586-69-8; wydanie II (zmieniony projekt okładki, oprawa twarda) – Marginesy, Warszawa 2017, ISBN 978-83-65780-72-0; wersja audiobook (8 godzin i 52 minuty, czytana przez Annę Apostolakis), Marginesy, Warszawa 2018, ISBN 978-83-65973-20-7.
  • Opowieści z Dziedzinki, Fundacja Sąsiedzi, Białystok 2017, ISBN 978-83-64505-47-8.
  • Opowieści, Fundacja Sąsiedzi, 2016, ISBN 978-83-64505-28-7.
  • Gawędy Simony Kossak, Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Białymstoku, Białystok 2011, ISBN 978-83-930244-3-8 (całość), wydanie niekomercyjne w trzech tomach[19]:
    Powietrze, z odcinkami serii Rok w puszczy na płycie DVD, ISBN 978-83-930244-5-2.
    Woda, z odcinkami serii Rok w puszczy na płycie DVD, ISBN 978-83-930244-4-5.
    Ziemia, z odcinkami serii Rok w puszczy na płycie DVD, ISBN 978-83-930244-6-9.
  • Dlaczego w trawie piszczy? Gawędy Simony Kossak, wydanie niekomercyjne – album i cztery audiobooki (CD mp3), Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Białymstoku, Białystok 2010; wyd. II 2015
  • Serce i Pazur. O uczuciach zwierząt, Publikator, 2010, ISBN 978-83-86462-10-0; wydanie II – MPEC, 2010; wydanie III – Marginesy, Warszawa 2019, ISBN 978-83-66140-23-3.
  • Saga Puszczy Białowieskiej, Oficyna Wydawnicza Muza, Warszawa 2001, ISBN 83-7200-797-7; wydanie II – Marginesy, Warszawa 2016, ISBN 978-83-65282-70-5; wydanie III (zmieniony projekt okładki, oprawa twarda) – Marginesy, Warszawa 2018, ISBN 978-83-65973-40-5.
  • Wilk – zabójca zwierząt gospodarskich?, Agencja Reklamowo-Wydawnicza A. Grzegorczyk, Warszawa 1998, ISBN 83-86902-57-4.
  • Opowiadania o ziołach i zwierzętach – zgodnie z naturą swojego gatunku, Alfa-Wero, Warszawa 1995, ISBN 83-7001-878-5.

Audycje radiowe

  • Dlaczego w trawie piszczy?, audycja nadawana w Polskim Radiu Białystok i innych regionalnych oddziałach Polskiego Radia od 2001. Nawet będąc w szpitalu w wyniku choroby Simona Kossak nagrywała kolejne odcinki swojej codziennej audycji.

Filmy i reportaże

  • Rok w Puszczy, seria filmów przyrodniczych z autorskim udziałem Simony Kossak, Telewizja Polska Białystok, 2001:
    Huczka
    Wycie wilka
    Kwietniowe ropuchy
    Oko w oko z bobrem
    Marcowe gody
    Lipcowe pszczoły

W kulturze

Fonografia

  • Gawęda o Simonie Kossak – reportaż Anety Gałaburdy, Polskie Radio Białystok (15.03.2017)[20].
  • Simona Kossak – opowieść o pani na Dziedzince – audycja Michała Nogasia Do południa poświęcona drugiemu wydaniu Sagi Puszczy Białowieskiej. Rozmowa z Joanną Kossak (Matysek) i Lechem Wilczkiem, Polskie Radio Program III (2.05.2016)[21].
  • I pokochałam puszczę – audycja Jerzego Leszczyńskiego i Jarosława Iwaniuka, Polskie Radio Białystok (2002)[22].

Filmografia

Teatr

Literatura

  • Spotkanie z Simoną Kossak – album wspomnieniowy autorstwa Lecha Wilczka, życiowego partnera Simony. Wydanie I: Stowarzyszenie Mieszkańców Białowieża – Gmina Marzeń & Chyra & Logo-art, 2011. Wydanie II (nieco zmienione przez autora): Wydawnictwo Uniwersyteckie Trans Humana, 2012.
  • Simona. Opowieść o niezwyczajnym życiu Simony Kossak – książka biograficzna autorstwa Anny Kamińskiej, wydana w 2015 przez Wydawnictwo Literackie.
  • Historian jännät naiset. Merirosvoja, meedioita, varkaita ja vakoojaprinsessoja – książka Marii Pettersson przedstawiająca krótkie biografie fascynujących postaci kobiecych z całego świata, wydana w 2020 przez fińskie wydawnictwo Atena.
  • Simona Kossak. Mieszkanka dzikiej puszczy – książka dla dzieci autorstwa Agnieszki Ludwig-Słomczyńskiej z ilustracjami Marcina Bruchnalskiego wydana w ramach serii Oni zmienili świat w 2021 przez Wydawnictwo Czarna Owca.
  • Beastly. A New History of Animals and Us – książka popularnonaukowa autorstwa Keggie Carew, wydana w Wielkiej Brytanii w 2023 przez Canongate Books.

Przypisy

  1. ↑ Kamińska 2015 ↓, s. 53.
  2. ↑ Kamińska 2015 ↓, s. 70.
  3. ↑ Kamińska 2015 ↓, s. 76–77.
  4. ↑ Kamińska 2015 ↓, s. 80.
  5. ↑ Kamińska 2015 ↓, s. 81–82.
  6. ↑ Kamińska 2015 ↓, s. 88–90.
  7. ↑ Kamińska 2015 ↓, s. 97.
  8. ↑ Kamińska 2015 ↓, s. 105–107.
  9. ↑ „Prace Zoologiczne”, 19 (1973): 143–159.
  10. ↑ Simona Kossak: Zasada działania atrapy bodźców kluczowych zastosowanej w urządzeniu UOZ-1 wypłaszającym zwierzęta z torów kolei szybkiego ruchu (pdf). Zakład Lasów Naturalnych, Instytut Badawczy Leśnictwa – Białowieża.
  11. ↑ Aleksandra Stanisławska. Polak potrafi. Uwaga pociąg!. „Gazeta Wyborcza”. 2015, 2015-09-08.
  12. ↑ Janka Werpachowska: Simona Kossak, Puszcza Białowieska i Lech Wilczek. Dziedzinka stała się ich domem. poranny.pl. [dostęp 2022-05-27].
  13. ↑ Książka „Spotkanie z Simoną Kossak”. tbop.org.pl. [dostęp 2022-05-27].
  14. ↑ Prof. Simona Kossak patronką ulicy w Białowieży. naukawpolsce.pl. [dostęp 2022-06-16].
  15. ↑ o Simmonie Kossak – Przedszkole Samorządowe nr 77 w Białymstoku [online], bialystok.pl [dostęp 2024-04-25].
  16. ↑ Wyborcza.pl [online], bialystok.wyborcza.pl [dostęp 2023-10-29].
  17. ↑ Redaktor, Szkoła w Dobrzyniówce im. Simony Kossak [online], Podlaskie24, 11 czerwca 2022 [dostęp 2023-10-29] (pol.).
  18. ↑ Galeria nadanie szkole imienia 17.03.2022 – Warszawa [online], edu.pl [dostęp 2024-04-25] (pol.).
  19. ↑ kjs: Gawędy Simony Kossak. Trzy żywioły. radio.bialystok.pl. [dostęp 2022-06-16].
  20. ↑ https://www.radio.bialystok.pl/reportaz/index/id/142446.
  21. ↑ https://trojka.polskieradio.pl/artykul/1614552.
  22. ↑ https://www.radio.bialystok.pl/portrety/index/id/211093.
  23. ↑ https://trojka.polskieradio.pl/artykul/2973091,Simona-Jej-przeslanie-warto-odkrywac-wciaz-na-nowo.
  24. ↑ Simona – film dokumentalny. filmweb.pl. [dostęp 2022-05-27].
  25. ↑ https://bialystok.tvp.pl/15242951/miejsce-w-raju.
  26. ↑ https://teatrwkrakowie.pl/spektakl/simona-k-wolajaca-na-puszczy.
  27. ↑ https://teatrtv.vod.tvp.pl/62859701/dama-z-lasiczka.

Bibliografia

  • Anna Kamińska: Simona. Opowieść o niezwyczajnym życiu Simony Kossak. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2015. ISBN 978-83-08-05523-6.[1]
  • Spotkanie z Simoną Kossak, Lech Wilczek, Stowarzyszenie Mieszkańców Białowieża – Gmina Marzeń & Chyra & Logo-art, Białowieża 2011, ISBN 978-83-925497-0-3, ISBN 978-83-931718-8-0, ISBN 978-83-933098-0-1; wydanie II – Wydawnictwo Uniwersyteckie Trans Humana, Białystok 2012, ISBN 978-83-612098-1-2.
  • Anna Kamińska: Simona, Leśna Buntowniczka w Gazeta Wyborcza - Wysokie Obcasy, 2021-05-22, s. 22-25

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.