Spiriferinida

Liospiriferina rostrata, przedstawiciel spiriferinidów z liasu Francji. Rozwarta muszla od strony przedniej; we wnętrzu widoczne spiralium.

Spiriferinida – wymarły rząd ramienionogów żyjących od dewonu do jury.

Charakterystyka

Spiriferinida należą do podtypu Rhynchonelliformea, odpowiadającego w przybliżeniu dawniej wyróżnianej gromadzie ramienionogów zawiasowych (Articulata), którego przedstawiciele odznaczają się wapienną muszlą i obecnością zawiasów. W obrębie tego podtypu należą do gromady Rhynchonellata, wyróżnianej na podstawie mikrostruktury muszli[1].

Spiriferinidy charakteryzują się szkieletem lofoforu (brachidium) w formie spiralium ułożonego bocznie (lateralnie) lub tylno-bocznie (postero-lateralnie), obecnością jugum i perforowaną (ang. punctate) muszlą[2]. Dwie ostatnie cechy pozwalają na odróżnienie spiriferinidów od spiriferidów (s.s.); dawniejsi systematycy nie odróżniali tych dwóch rzędów[3].

Rząd ten dzieli się na dwa podrzędy:

  • Cyrtinidina Carter & Johnson, 1994 (dolny dewon–dolna jura): muszle o skorupkach brzusznych ze złożonymi strukturami, służącymi do przyczepu mięśni adduktorów[4][2];
  • Spiriferinidina Ivanova, 1972 (górny dewon–dolna jura): skorupki brzuszne bez takich struktur[5][2].

Występowanie

Jednym z najbardziej znanych przedstawicieli spiriferinidów jest rodzaj Cyrtina o szerokim rozmieszczeniu paleogeograficznym i długim zasięgu stratygraficznym. Do tego rodzaju należą najstarsi znani przedstawiciele rzędu[2]. Cyrtiny znane są od wczesnego dewonu po karbon z wielu miejsc na całym świecie[2][6][7][8]. W obrębie tego rodzaju opisano ponad sto gatunków[9].

W liasie istniały gatunki o muszlach mocno żebrowanych (rodzaj Spiriferina), słabo żebrowanych (rodzaj Callospiriferina) i gładkich (rodzaj Liospiriferina)[10]. Ostatni przedstawiciele tego rzędu wymarli w toarku[11].

W Polsce cyrtiny występują na przykład w środkowodewońskiej formacji skalskiej[12]. Przedstawiciele spiriferinidów występują również w triasie Śląska[13] oraz Tatr[14].

Przypisy

  1. ↑ Alwyn Williams, Sandra J. Carlson, C. Howard C. Brunton, Lars E. Holmer, Leonid Popov, A supra-ordinal classification of the Brachiopoda, „Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B. Biological Sciences”, 351 (1344), 1996, s. 1171–1193, DOI: 10.1098/rstb.1996.0101, ISSN 0962-8436 [dostęp 2024-02-06] (ang.).
  2. 1 2 3 4 5 J.L. Carter, J.G. Johnson, Spiriferinida, [w:] Roger L. Kaesler (red.), Treatise on Invertebrate Paleontology, Part H, Brachiopoda, Revised. Volume 5: Rhynchonelliformea (part), Boulder, Colorado–Lawrence, Kansas: Geological Society of America and University of Kansas Press, 2006, s. 1877–1937.
  3. ↑ Franciszek Bieda, Paleozoologia. Tom I: Część ogólna, Zwierzęta bezkręgowe, Warszawa: Wydawnictwa Geologiczne, 1966.
  4. ↑ J.L. Carter, J.G. Johnson, H.-F. Hou, A revised classification of the spiriferid brachiopods, „Annals of Carnegie Museum”, 63 (4), s. 327–374.
  5. ↑ E.A. Ivanova, Osnovnye zakonomernosti evolûcii spiriferid (Brachiopoda), „Paleontologičeskij žurnal”, 1972, 1972, s. 28–42.
  6. ↑ G.M. Ehlers, Jean D. (Jean Davies) Wright, New Species of the Brachiopod Cyrtina from the Middle Devonian Hamilton Strata of Southwestern Ontario, 1975 [dostęp 2024-02-06] (ang.).
  7. ↑ Michal Mergl, The Earliest Cyrtina (Brachiopoda, Cyrtinidina) in the Devonian of the Barrandian (Czech Republic), „Folia Musei rerum naturalium Bohemiae occidentalis. Geologica et Paleobiologica”, 56 (1-2), 2022, s. 1–10, DOI: 10.2478/fbgp-2022-0001, ISSN 1805-286X [dostęp 2024-02-06] (ang.).
  8. ↑ Adam T. Halamski, Andrzej Baliński, Middle Devonian brachiopods from the southern Maїder (eastern Anti-Atlas, Morocco), „Annales Societatis Geologorum Poloniae”, 83 (4), 2013, s. 243–307 [dostęp 2024-02-06].
  9. ↑ Ulrich Jansen, A new species of Cyrtina from the upper Emsian (Brachiopoda, Lower Devonian) of the Rhenish Massif (Germany), „Palaeobiodiversity and Palaeoenvironments”, 105 (1), 2025, s. 217–227, DOI: 10.1007/s12549-025-00646-5, ISSN 1867-1608 [dostęp 2025-08-23] (ang.).
  10. ↑ Yves Alméras, Michel Cougnon, Les Spiriférines (Brachiopodes) liasiques de Vendée (France) : différentes espèces, évolution et paléoenvironnements, „Le Naturaliste Vendéen”, 11, 2013, s. 3–21.
  11. ↑ Attila Vörös, Ádám T. Kocsis, József Pálfy, Demise of the last two spire-bearing brachiopod orders (Spiriferinida and Athyridida) at the Toarcian (Early Jurassic) extinction event, „Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology”, 457, 2016, s. 233–241, DOI: 10.1016/j.palaeo.2016.06.022, ISSN 0031-0182 [dostęp 2024-02-06].
  12. ↑ Andrzej Baliński, Adam T. Halamski, Pre-Taghanic (Lower to lower Middle Givetian) brachiopods from Miłoszów in the Holy Cross Mountains (Poland), „Annales Societatis Geologorum Poloniae”, 93 (1), 2023, s. 3–102 [dostęp 2024-02-06].
  13. ↑ Krzysztofa Usnarska-Talerzak, Ramienionogi warstw terebratulowych (środkowy trias) zachodniej części Górnego Śląska, „Geological Quarterly”, 34 (4), 1990, s. 677–696, ISSN 1641-7291 [dostęp 2024-02-06] (ang.).
  14. ↑ Zbigniew Kotański, Górna i środkowa płaszczowina reglowa w Tatrach, „Przegląd Geologiczny”, 22 (1), 1974, s. 13, ISSN 0033-2151 [dostęp 2024-02-06] (pol.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.