Spolium

Starożytny rzymski kapitel z Kition wmurowany w cerkwi św. Łazarza w Larnace z IX wieku

Spolium (łac., l.mn. spolia; łupiestwo, obdzieranie[1], łup, zdobycz[2]) – ponowne wykorzystanie starszego, zabytkowego elementu w nowym[2], np. architektonicznego (kolumny, kamiennego detalu itp.) w nowym budynku. Bardzo powszechne było stosowanie antycznych kolumn we wczesnochrześcijańskich bazylikach.

W procesie tym można wyróżnić dwa podstawowe modele postępowania, które pozornie pozostają ze sobą w sprzeczności. Pierwszy polega na zachowaniu starożytnego obiektu w niezmienionej formie i umieszczeniu go w nowym otoczeniu, drugi natomiast na jego przekształceniu poprzez zmianę formy, funkcji lub obu tych aspektów jednocześnie[wymaga weryfikacji?][3].

W renesansie powstawać zaczęły pierwsze teksty, w których zwrócono uwagę na fakt, że sztuka czasów Konstantyna „wzbogacała” budowle poprzez ozdobienie ich elementami „złupionymi” z architektury minionej epoki. Jednym z pierwszych tekstów, w którym użyto słowa spolia w odniesieniu do wtórnego wykorzystania elementów architektonicznych pochodzących z wcześniejszej budowli, jest renesansowy przewodnik po starożytnych pozostałościach rzymskich, wydany w latach 1503-1513[wymaga weryfikacji?][4]. Anonimowy autor opisując pierwszą Bazylikę św. Piotra na Watykanie, uznał, że tylko dzięki użytym spoliom jest ona piękna[wymaga weryfikacji?][5].

Nie jest do końca pewne, kiedy po raz pierwszy zdecydowano się posłużyć spoliami i w jakiej nowo wznoszonej budowli. Być może za najwcześniejszy znany przykład należałoby uznać nieistniejący już łuk triumfalny Arco di Portogallo, jednak nie ma zgodności co do daty jego powstania. Twarze cesarza przedstawione na nim były przynajmniej dwukrotnie przekute: pierwszy raz w późnym antyku, drugi w XX w.[1]

Przykłady spoliów architektonicznych:

Przypisy

  1. 1 2 Anna Głowa, Spolia w budowlach konstantyńskich. Dekadencja, innowacja czy kontynuacja tradycji?, „Vox Patrum”, 64, 2015, s. 131–132, 138, DOI: 10.31743/vp.3709, ISSN 2719-3586 [dostęp 2026-07-11].
  2. 1 2 spolium [online], Wielki słownik języka polskiego PAN [dostęp 2026-07-11].
  3. ↑ W.S. Heckscher, Relics of Pagan Antiquity in Mediæval Settings, „Journal of the Warburg Institute”, 1 (3), 1938, DOI: 10.2307/750006, ISSN 0959-2024, JSTOR: 750006 [dostęp 2026-07-11] (ang.).
  4. ↑ Nota d’anticaglie et spoglie et cose maravigliose et grande sono nella cipta de Roma da vederle volentieri, (B.I.A.S.A. Ms.51 A), opr. A. Fantozzi, (= Monografie romane 10), Roma 1994
  5. ↑ L. Bosman, Bedeutung der Tradition. Über die Spolien im Chorbereich des Magdeburger Domes, (= More romano 2, red. W. Schenkluhn, A. Waschbüsch), Regensburg 2012, s. 189-197
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.