Srokacz szary
| Cracticus torquatus | |||
| (Latham, 1801) | |||
 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
srokacz szary | ||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Podgatunki | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
 | |||
| Zasięg występowania | |||
 Zasięg występowania C. torquatus oraz północnoaustralijskich podgatunków wydzielonych do osobnego gatunku C. argenteus | |||
Srokacz szary[4] (Cracticus torquatus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny ostrolotów (Artamidae). W języku Aborygenów zwany jest Wãd-do-wãd-ony. Występuje w Australii.
Systematyka
Takson ten został opisany przez angielskiego ornitologa Johna Lathama w 1801[a] roku. Autor nadał gatunkowi nazwę Lanius torquatus, zaliczając go tym samym do dzierzb[7][8]. Obecnie gatunek ten umieszczany jest w rodzaju Cracticus w rodzinie ostrolotów[4][9]. Drugi człon nazwy naukowej, torquatus, jest męskim rodzajem łacińskiego przymiotnika oznaczającego kogoś ozdobionego naszyjnikiem[10]. Odnotowywane były hybrydy ze srokaczem czarnogardłym (C. nigrogularis)[11]. Niekiedy, razem ze srokaczem czarnogrzbietym (C. mentalis), wydzielany był do osobnego rodzaju, Bulestes[7].
Obecnie wyróżnia się 3 podgatunki srokacza szarego[9][12]:
- Cracticus torquatus torquatus (Latham, 1801) – południowo-wschodnia Australia
- Cracticus torquatus leucopterus Gould, 1848 – zachodnia, południowa i wschodnia Australia
- Cracticus torquatus cinereus Gould, 1837 – Tasmania.
Dwa podgatunki zaliczane niegdyś do Cracticus torquatus – argenteus i colletti – wydzielono do odrębnego gatunku o nazwie srokacz jasnogrzbiety (Cracticus argenteus)[7][9][12].
Charakterystyka
Mierzy około 24–30 cm, waży około 100 g. Samice są nieco mniejsze niż samce. Dorosły osobnik jest czarno-szaro-biały. Tęczówki oka brązowe. Czarna jest cała głowa, sterówki oraz lotki. Lotki drugorzędowe mają białe obrzeżenie, a sterówki biały pasek końcowy. Dziób jest szary, od połowy czarny, na końcu hakowato zagięty. Grzbiet, kuper oraz pozostała część skrzydeł szare, przy brzegu pióra z białymi obrzeżeniami. Spód ciała, półobroża oraz pokrywy podogonowe czysto białe. Pazury mocne, czarne, nogi mają barwę szarą. U młodych ptaków czarne obszary upierzenia są oliwkowobrązowe.
Występowanie
Srokacz szary występuje w Australii, włącznie z Tasmanią. Największy zasięg ma w południowej części kontynentu, nie występuje w jego północnej części, poza wschodnią częścią półwyspu Jork. Nie spotka się go także w centralnej części Terytorium Północnego, w centrum Wielkiej Pustyni Piaszczystej. Zasiedla różnorodne środowiska, w tym różne rodzaje lasów, sawanny, zarośla oraz tereny antropogenicznie zmienione: grunty uprawne, tereny wiejskie oraz miejskie.
Zachowanie
Srokacze szare są mięsożerne. Odżywiają się małymi zwierzętami, włączając w to ptaki, jaszczurki oraz owady, a także ptasimi jajami. Czasami spożywają także owoce i nasiona. Nadziewają swoją zdobycz na ciernie i gałązki, podobnie jak dzierzby. Żerowanie odbywa się w parach lub małych grupach, na otwartej przestrzeni. Potrafi naśladować odgłosy innych ptaków.
Lęgi
Jest ptakiem monogamicznym. Terytorium wynosi zwykle 8–40 ha. Okres lęgowy srokaczy szarych trwa w lipcu i sierpniu, drugi lęg w grudniu i styczniu. Buduje na drzewie, około 10 metrów nad ziemią, kuliste gniazdo z patyków i gałązek połączonych trawą. Jego budową zajmują się obydwoje rodzice przez około 4 tygodnie. Zwykle umieszczone jest ono na drzewie. Samica składa 3–5 kulistych jaj o wymiarach 31×23 mm. Są one zielonobrązowe, często z czerwonawym plamkowaniem. Przez 25 dni jaja wysiaduje jedynie samica, w tym czasie samiec broni terytorium. Po 28 dniach od wyklucia młode opuszczają gniazdo. Zostają z rodzicami, aby pomagać im w wyprowadzeniu następnego lęgu.
Status zagrożenia
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje srokacza szarego za gatunek najmniejszej troski (LC – least concern). Liczebność populacji nie została oszacowana, ale ptak ten opisywany jest jako pospolity. Trend liczebności populacji nie jest znany[3].
Uwagi
- ↑ Na tytułowej stronie publikacji Lathama widnieje data 1801 (MDCCCI), niektóre źródła, np. baza ITIS[5], podają jednak datę 1802. Problem datowania publikacji Lathama opisują Schodde et al. (2010)[6], sugerując pozostanie przy dacie 1801, gdyż pewne przesłanki przemawiające za rokiem 1802 nie są wystarczające i jednoznaczne.
Przypisy
- 1 2 3 4 5 John Gould: Handbook to The Birds of Australia. T. 1. 1865, s. 184–185. (ang.).
- 1 2 D. Lepage, Grey Butcherbird Cracticus torquatus, [w:] Avibase [online] [dostęp 2026-05-16] (ang.).
- 1 2 BirdLife International, Cracticus torquatus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2024, wersja 2025-2 [dostęp 2026-05-16] (ang.).
- 1 2 Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Artamidae Vigors, 1825 - ostroloty - Woodswallows, Australian Magpies and allies (wersja: 2024-06-23). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-05-16].
- ↑ Cracticus torquatus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2026-05-16] (ang.).
- ↑ Richard Schodde, Edward C. Dickinson, Frank D. Steinheimer & Walter J. Bock, The Date of Latham’s Supplementum Indicis Ornithologici: 1801 or 1802?, „South Australian ornithologist”, 35 (8), 2010, s. 231–235 (ang.).
- 1 2 3 Grey Butcherbird (Cracticus torquatus). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-30)]. (ang.).
- ↑ J. Latham, Supplementum Indicis ornithologici, sive systematis ornithologiae, Londyn 1801, s. xviii (łac.).
- 1 2 3 F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-05-16] (ang.).
- ↑ Andrzej Kruszewicz: Ptaki Polski. T. 1. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Multico, 2005, s. 219. ISBN 83-7073-360-3.
- ↑ Handbook of Avian Hybrids of the World
- 1 2 Russell, E., Rowley, I., Christie, D.A. & Kirwan, G.M.: Grey Butcherbird (Cracticus torquatus). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. Lynx Edicions, Barcelona, 2019. [dostęp 2019-12-18].
Bibliografia
- Grey Butcherbird, [w:] Birds in Backyards [online] [dostęp 2026-05-16] (ang.).
- Butcher Birds, [w:] wildlifeqld.com.au [online], Wildlife QLD [zarchiwizowane 2013-05-11].
- Magpie-Shrikes: Cracticidae - Gray Butcherbird (cracticus Torquatus): Species Account.
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
- Nagrania głosów srokacza szarego. [w:] xeno-canto [on-line].