Stacja Pyskowice

Stacja Pyskowice

Stacja Pyskowice – Kolej Aglomeracyjna i Muzealna w GOP

Wejście na ekspozycję stowarzyszenia w Stacji Kultury w Pyskowicach.
Państwo	Polska
Województwo	śląskie
Siedziba	Pyskowice
Adres	ul. Wojska Polskiego 19/4, 44-120 Pyskowice
Data powstania	2015
Dyrektor	Piotr Borowiak
brak współrzędnych
Strona internetowa

Stacja Pyskowice – Kolej Aglomeracyjna i Muzealna w GOP – stowarzyszenie zrzeszające pasjonatów historii i kolejnictwa z siedzibą w Pyskowicach. Zajmuje się gromadzeniem danych archiwalnych, zachowywaniem i popularyzacją historii pyskowickiego węzła kolejowego oraz wszystkich projektów kolei aglomeracyjnych dla Górnego Śląska. Zostało założone w 2015r., a od 2018 r. publikuje artykuły i monografie w internecie^[1]. Od 2023r. członkowie grupy partycypują w publikacjach zbiorowych^[2][3], organizują wystawy i imprezy tematyczne^[4][5], zajmują się także ochroną dziedzictwa i zabytków architektury, techniki i kolejnictwa^{[1][4][6][7][8]}.

Początkowo działanie stowarzyszenia skierowane były na gromadzenie i katalogowanie archiwaliów oraz popularyzację historii transportowej miasta Pyskowice^[9]. W późniejszym czasie, zakres działań rozszerzono o monografie projektów KRR, SKR oraz pozostałych dot. rozwoju szybkiej kolei regionalnej na Górnym Śląsku a także ochronę zabytków kolejnictwa i rozwój turystyki industrialno-transportowej w regionie^[10].

W 2023r. stowarzyszenie prowadziło wraz z TOZK Pyskowice akcję mającą na celu zachowanie od wyburzenia 113 letniej nastawni bramowej Pk5^{[11][12][13][14]}, będącej częścią kompleksu dawnej parowozowni Pyskowice oraz jednym z ostatnich takich obiektów architektonicznych w Polsce i Europie. Ostatecznie stalową konstrukcję budynku przeniesiono na teren pyskowickiego skansenu kolejnictwa, aby umożliwić jej remont i adaptację na cele muzealne^{[15][16][11][6][17]}. W styczniu 2024r. konstrukcja została przejęta od PKP S.A. na własność przez Powiat Gliwicki^[18][19].

W sierpniu 2024r. Stacja Pyskowice organizowała na terenie miasta Pyskowice zbiórki żywności i wyposażenia potrzebnego wolontariuszom i służbom prowadzącym akcję odławiania śniętych ryb ze zbiornika Dzierżno Duże^[20] w trakcie katastrofy ekologicznej na Kanale Gliwickim^[21][22].

Stacja Pyskowice – Kolej Aglomeracyjna i Muzealna w GOP objęła patronat medialny nad projektem rekonstrukcji i odbudowy rzeźby Stanisława Hochuła, zdobiącej centralny punkt atrium dworca Pyskowice Miasto, za czasów jego funkcjonowania^[23]. Inicjatywa została pod głosowanie w VII edycji budżetu obywatelskiego miasta Pyskowice^[24]; nie uzyskała jednak wymaganej ilości głosów, by mogła zostać zrealizowana w ramach budżetu. W marcu 2024r. Pyskowice pozyskały 90 880,00 zł dofinansowania w ramach konkursu pn.„Rzeźba w przestrzeni publicznej dla Niepodległej - 2024” organizowanego przez Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku^[25][26]. Dzięki temu projekt odbudowy pomnika został zrealizowany. Pomnik oficjalnie odsłonięto 27 października 2024r.^[27][23]

• 
  Nastawnia bramowa Pk5 w Pyskowicach (obecnie zlikwidowana)
• 
  Wykuwanie szkieletu nastawni bramowej Pk5 w Pyskowicach.
• 
  Podnoszenie szkieletu nastawni bramowej Pk5 w Pyskowicach.
• 
  Przygotowanie do przeniesienia szkieletu nastawni bramowej Pk5 w Pyskowicach.

W styczniu 2024r. miasto Pyskowice otworzyło w budynku dawnego, rewitalizowanego dworca kolejowego "Stację Kultury", w której umieszczono odrestaurowane zabytkowe wyposażenie infrastruktury kolejowej, pamiątki i fotografie archiwalne z terenu węzła kolejowego w Pyskowicach^[28]. Za utworzenie i utrzymanie ekspozycji odpowiada stowarzyszenie^[29][30][31].

W marcu 2024r. tym razem w budynku miejskiego ratusza, w pomieszczeniach Centrum Wystawienniczego MOKiS Pyskowice otwarto ekspozycję stałą "Pyskowice Miasto", w całości stworzoną przez stowarzyszenie^[5]. Ekspozycję tworzą pamiątki po rozbudowie miasta w latach 1945-2000, w tym unikalne w skali kraju dokumentacje ŚKR oraz KRR^[32][5], elementy wyposażenia kolejowego oraz modele kolejowe. Od stycznia 2026r. wystawa "Pyskowice Miasto" jest przystosowana w ramach projektu Ressources for European Accessible Cultural Tours dla osób z niepełnosprawnościami oraz przetłumaczona na języki obce: angielski i niemiecki.^[33][34]

Stowarzyszenie w styczniu 2025r. w Centrum Wystawienniczym w Pyskowicach wraz z modelarzami: Jerzym Grzybkiem, Marcinem Jakubcem, Jakubem Krawczykiem, Romanem Białasem i Jerzym Ziobrowskim otworzyło ekspozycję czasową pn. "Kolej w miniaturze".^[35][36] Wystawa składała się z 96 sztuk modeli taboru kolejowego w różnych skalach, a także dioramy przedstawiającej parowozownię w Pyskowicach.^{[37][38][39][40]}

• 
  Dawny dworzec Pyskowice, obecnie Stacja Kultury. Widok od strony miasta.
• 
  Dawny dworzec Pyskowice, obecnie Stacja Kultury. Widok od strony peronów stacji kolejowej PKP.
• 
  Ekspozycja fotografii archiwalnych z Parowozowni Pyskowice, Stacja Kultury
• 
  Ekspozycja fotografii archiwalnych z kolei piaskowych w Pyskowicach, Stacja Kultury
• 
  Stacja Kultury, wystrój pomieszczeń.
• 
  Stacja Kultury, semafor świetlny z posterunku stacji "Drama".
• 
  Stacja Kultury, semafor świetlny z posterunku stacji "Drama".

Wraz z rokiem 2020r. do portalu internetowego prowadzonego przez stowarzyszenie dołączono monografię poświęconym historii kolei piaskowych w regionie wschodnim Górnego Śląska^[41]. Jednocześnie zorganizowano przejazd pociągu specjalnego Cztery Jeziora^[42][43] po planowanej do likwidacji linii kolei piaskowych nr 301.

Stacja Pyskowice była jedną ze stron w konflikcie pomiędzy KP Kotlarnia a fotografami industrialnymi i transportowymi podczas wygaszania przewozów na liniach kolei piaskowych^{[44][45][46][47][48]}. W efekcie prowadzonych rozmów i działań kolektywu oraz Stowarzyszenia "Kolej na Śląsk", zachowano od likwidacji most zsypowy (podsadzkowy) Wojciech w Zabrzu i wpisano go do rejestru zabytków woj. śląskiego^[7][49]. Trwają prace nad zachowaniem i wpisaniem do rejestru zabytków części zabytkowego taboru kolei piaskowej oraz infrastruktury zarówno kolejowej jak i kopalnianej. Linię 301 zlikwidowano na przestrzeni lat 2021–2023^[50].

W połowie 2023r. Stacja Pyskowice przejęła na własność całość wyposażenia przeznaczonej do likwidacji, dawnej piaskowej nastawni kolejowej "Dr (Drama)". Składają się na nie m.in. nastawnica, aparat blokowy, plan świetlny i inne urządzenia przyległe; które stowarzyszenie zapowiedziało zrekonstruować w celach muzealnych i edukacyjnych^[51][52]. Stowarzyszenie przejęło także z tego samego posterunku pięciokomorowy semafor świetlny, który następnie został poddany odrestaurowaniu. Jako działający eksponat znajduje się obecnie w "Stacji Kultury" w Pyskowicach^[29][53].

W ramach stowarzyszenia działa na stałe pięciu członków^[54]. Okazjonalnie nawiązuje ono współprace z samorządami, innymi podmiotami i stowarzyszeniami, w tym polskimi i zagranicznymi, zajmującymi się archiwizacją danych, ochroną zabytków, transportem kolejowym i organizacją turystyki kolejowej^[55]. Stowarzyszenie organizuje lub współorganizuje wystawy^{[5][34][56][57]}, prelekcje historyczne, przejazdy pociągów specjalnych^[58][59] i wydarzenia kulturalno-społeczne takie jak Industriada^[60][61][62], Noc Muzeów^[63][64], czy Europejskie Dni Dziedzictwa^[65][1].

Stacja Pyskowice - Kolej Aglomeracyjna i Muzealna GOP została odznaczona symbolem "Marki Lokalnej" 2021 Stowarzyszenia Lokalnej Grupy Działania "Leśna Kraina Górnego Śląska".^[66]

Piotr Borowiak m. in. za działalność w ramach projektu został nagrodzony statuetką Gliwicjusza 2025 i tytułem Człowieka Ziemi Gliwickiej w plebiscycie Nowin Gliwickich.^[67][68]

W mieście Pyskowice istnieje od 2018 r. Stowarzyszenie Stacja Pyskowice^[69].