Stanisław Jakobson

Stanisław Jakobson

Data i miejsce urodzenia	1906 Łódź
Data i miejsce śmierci	sierpień 1944 Auschwitz-Birkenau
Zawód, zajęcie	adwokat

Stanisław Jakobson, także Szaja Chaskiel Jakobson (ur. 1906 w Łodzi, zm. w sierpniu 1944 w Auschwitz-Birkenau) – żydowski prawnik i działacz sportowy, przewodniczący Sądu w getcie łódzkim.

W 1929 roku ukończył studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, aplikację adwokacką odbył w kancelarii Arno Aleksandra Daliga w Łodzi. Od 1938 roku prowadził własną kancelarię adwokacką^[1]. Przed II wojną światową był działaczem sportowym, m.in. członkiem zarządu klubów Hasmonea Łódź i Makabi Łódź. W 1933 roku był sekretarzem łódzkiego oddziału organizacji Makabi^[1], pełnił również funkcję sekretarza Polskiego Związku Tenisa Stołowego^[2]. Mieszkał z żoną Janiną przy ulicy Zachodniej 41^[1].

Od listopada 1939 roku pracował w łódzkim Judenracie, początkowo jako sekretarz Chaima Rumkowskiego. Od stycznia 1940 roku był kierownikiem Sekretariatu Prezydialnego^[3][4]. Od marca 1940 roku pełnił także funkcję kierownika Referatu Ewidencji w Wydziale Mieszkaniowym, odpowiedzialnym za przydział mieszkań w getcie łódzkim^[5]. Po utworzeniu getta mieszkał przy ulicy Zgierskiej 40/31, a od kwietnia 1944 roku przy ul Roberta 2^[1].

W sierpniu Rumkowski polecił mu i Henrykowi Neftalinowi utworzenie w getcie sądu, którego we wrześniu 1940 roku został przewodniczącym^[6][1][7]. Z jego inicjatywy powstała także Komisja Kodyfikacyjna, odpowiedzialna za stworzenie podstaw funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w getcie^[6][8]. W kompetencjach kierowanego przez niego sądu znalazły się sprawy dotyczące pospolitej przestępczości, od stycznia 1941 roku orzekał także w sprawach dotyczących szmuglu. Popierał także pomysł, aby Sąd mógł orzekać karę śmierci, do czego jednak nie doszło na skutek protestów prawników^[9].

Podczas Wielkiej Szpery wszedł w skład Komisji Wysiedleńczej^[10][11]. W 1943 roku wchodził w skład „lotnej komisji” odpowiedzialnej za selekcję i kontrolę dokumentów osób przeznaczonych do deportowania z getta^[12]. Na skutek konfliktu Komisji Wysiedleńczej z Rumkowskim w marcu 1943 roku Jakobson został pozbawiony prawa ingerowania w działalność Centralnego Więzienia^[13][14]. Po Wielkiej Szperze został członkiem Komisji do Spraw Opieki nad Biednymi i Osieroconymi Dziećmi^[15]. W ramach akcji adopcji osieroconych dzieci adoptował także dziewczynkę, niedługo później zwrócił ją jednak do sierocińca^[16][17].

Podczas akcji likwidacyjnej getta w 1944 roku ponownie wszedł w skład Komisji Wysiedleńczej, zostając jej przewodniczącym^[11][18]. W sierpniu 1944 roku został deportowany do Auschwitz-Birkenau i tam zamordowany^[7].

• SvenjaS. Bethke SvenjaS., Dance on the Razors Edge: Crime and Punishment in the Nazi Ghettos, Toronto–Buffalo–London: University of Toronto Press, 2021, ISBN 978-1-4875-3116-4  (ang.).
• IngoI. Loose IngoI. (red.), The persecution and murder of the European Jews by Nazi Germany, 1933-1945, The persecution and murder of the European Jews by Nazi Germany, 1933-1945, Berlin ; Boston: De Gruyter Oldenbourg, 2019, ISBN 978-3-11-035359-4 .
• AdamA. Sitarek AdamA., „Jachsenci”, „szyszki”, „Jockey Club” – elity getta łódzkiego, [w:] MartynaM. Grądzka-Rejak, AleksandraA. Namysło (red.), Elity i przedstawiciele ludności żydowskiej w czasie II wojny światowej, Kraków–Katowice–Warszawa 2017, ISBN 978-83-8098-346-5 .
• AdamA. Sitarek AdamA., „Otoczone drutem państwo”. Struktura i funkcjonowanie administracji żydowskiej getta łódzkiego, Łódź: Instytut Pamięci Narodowej, 2018, ISBN 978-83-8098-363-2 .