Henryk Neftalin

Henryk Neftalin
Data urodzenia

14 listopada 1908

Data i miejsce śmierci

6 marca 1945
Dachau

Zawód, zajęcie

prawnik

Henryk Neftalin (ur. 14 listopada 1908, zm. 6 marca 1945 w Dachau) – żydowski prawnik, urzędnik łódzkiego Judenratu podczas II wojny światowej, jeden z najbardziej zaufanych współpracowników Chaima Rumkowskiego.

Życiorys

Studiował prawo na Uniwersytecie Warszawskim. W momencie wybuchu wojny był w trakcie aplikacji adwokackiej w kancelarii Pfafa w Pabianicach. Był także tłumaczem przysięgłym języka niemieckiego oraz rosyjskiego[1]. Mieszkał przy ulicy Lipowej 9 w Łodzi[1].

Od października 1939 roku pracował w łódzkim Judenracie; początkowo jako wolontariusz był tłumaczem języka niemieckiego. 14 listopada 1939 roku Chaim Rumkowski zaangażował go jako swojego pośrednika w kontaktach z SS; Neftalin był odpowiedzialny m.in. za sprawy żydowskich więźniów obozu w Radogoszczu. Następnie odpowiadał także za kontakty Judenratu z Instytutem Badań Rasowych przy prezydencie rejencji łódzkiej[1][2]. W grudniu tegoż roku został mianowany kierownikiem odpowiedzialnym za „dobrowolne wysiedlenie” Żydów z Łodzi[3][4]. Od grudnia 1939 roku odpowiedzialny był także za utrzymywanie stałego kontaktu między Judenratem a władzami miejskimi[5].

24 stycznia 1940 roku wraz z Dorą Fuchs został jako pierwszy poinformowany o planach utworzenia w Łodzi getta[6]. Od stycznia 1940 roku pełnił funkcję kierownika Wydziału Mieszkaniowego, czyli instytucji odpowiedzialnej za przydział mieszkań Żydom napływającym do tworzonego wówczas getta w Łodzi[7][1]. Do getta trafił wraz z matką Heleną oraz siostrą Zofią, zamieszkali przy ul. Zgierskiej 24, a od końca 1941 roku przy ul. Limanowskiego 40[1].

10 maja 1940 roku został mianowany kierownikiem nowo utworzonego Biura Meldunkowego[1][8], którego jednym z pierwszych zadań było przeprowadzenie spisu ludności getta[9]. Następnie został także kierownikiem Wydziału Statystycznego[1]. 6 lipca Biuro Meldunkowe i Wydział Statystyczny zostały podporządkowane Wydziałom Ewidencji Ludności, na czele których stanął Neftalin. W ramach instytucji utworzono także Wydział Stanu Cywilnego[10]. Od 16 października 1940 roku kierował również Kancelarią Rabinacką[11]. Wszedł w skład Komisji Cenzury działającej przy utworzonym w listopadzie 1940 roku Wydziale Archiwum[12][13], który także został podporządkowany Wydziałom Ewidencji Ludności[12].

We wrześniu 1940 roku Rumkowski polecił jemu i Stanisławowi Jakobsonowi utworzenie w getcie Sądu i wymiaru sprawiedliwości[14], następnie został mianowany zastępcą przewodniczącego Sądu Przełożonego Starszeństwa Żydów, Jakobsona[14]. W tym samym miesiącu wraz z Mosze Zażujerem zorganizował Wydział Zasiłków[15]. W grudniu tegoż roku stanął na czele Wydziału Kartkowego[1][16]. W lutym 1941 roku wszedł w skład Rady Doradczej[17]. Poza tym pełnił także funkcję członka Komisji Dyscyplinarnej i Komisji Urlopowej oraz radcy prawnego Wydziału Zdrowia Judenratu[1]. W getcie zyskał przezwisko „Adwokat”. Był jedną z najbardziej wpływowych osób w getcie[1], mimo tego według relacji mieszkańców getta pozostał osobą skromną i powściągliwą, co odróżniało go od innych dygnitarzy w getcie[2].

W drugiej połowie lipca 1941 roku z jego inicjatywy powołano Sąd dla Nieletnich[18]. We wrześniu 1941 roku został osobą odpowiedzialną za przeprowadzenie akcji przesiedlenia do getta łódzkiego grupy 20 tysięcy Żydów z Europy Zachodniej[19]. Od grudnia 1941 do grudnia 1942 roku pełnił funkcję kierownika Wydziału dla Wsiedlonych[20].

Podczas Wielkiej Szpery był członkiem Komisji Wysiedleńczej odpowiedzialnej za przygotowanie list deportacyjnych[21]. Po Wielkiej Szperze wszedł w skład Komisji do Spraw Opieki nad Biednymi i Osieroconymi Dziećmi[22][1][23]. Jesienią 1943 roku Rumkowski polecił mu zorganizowanie Domu dla Samotnych Robotników[1][24].

Podczas akcji wysiedleńczej z getta w czerwcu 1944 roku zaangażował się w próby ocalenia od wysiedlenia przedstawicieli inteligencji[25]. Podczas likwidacji getta w sierpniu 1944 roku został wywieziony do obozu Auschwitz-Birkenau, następnie trafił do Dachau, gdzie zmarł 6 marca 1945 roku[1].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Neftalin Henryk [online], Leksykon getta łódzkiego, 22 kwietnia 2025 [dostęp 2026-03-21] (pol.).
  2. 1 2 Sitarek 2018 ↓, s. 300.
  3. ↑ Henryk Neftalin, Dobrowolne wysiedlenie [online], Leksykon getta łódzkiego, 10 lipca 2023 [dostęp 2026-03-21] (pol.).
  4. ↑ Sitarek 2018 ↓, s. 58.
  5. ↑ Sitarek 2018 ↓, s. 66.
  6. ↑ Sitarek 2018 ↓, s. 72.
  7. ↑ Sitarek 2018 ↓, s. 73.
  8. ↑ Sitarek 2018 ↓, s. 105.
  9. ↑ Sitarek 2018 ↓, s. 104.
  10. ↑ Sitarek 2018 ↓, s. 106.
  11. ↑ Sitarek 2018 ↓, s. 108.
  12. 1 2 Sitarek 2018 ↓, s. 110.
  13. ↑ Oskar Singer, Archiwum [online], Leksykon getta łódzkiego, 7 lipca 2023 [dostęp 2026-03-21] (pol.).
  14. 1 2 Sitarek 2018 ↓, s. 111.
  15. ↑ Sitarek 2018 ↓, s. 134.
  16. ↑ Sitarek 2018 ↓, s. 176.
  17. ↑ Sitarek 2018 ↓, s. 167.
  18. ↑ Sitarek 2018 ↓, s. 190–191.
  19. ↑ Sitarek 2018 ↓, s. 204, 206.
  20. ↑ Sitarek 2018 ↓, s. 213.
  21. ↑ Sitarek 2018 ↓, s. 236.
  22. ↑ Ewa Wiatr, Adopcja [online], Leksykon getta łódzkiego, 15 września 2025 [dostęp 2026-03-21] (pol.).
  23. ↑ Sitarek 2018 ↓, s. 256.
  24. ↑ Sitarek 2018 ↓, s. 259.
  25. ↑ Sitarek 2018 ↓, s. 268.

Bibliografia

  • Adam Sitarek, „Otoczone drutem państwo”. Struktura i funkcjonowanie administracji żydowskiej getta łódzkiego, Łódź: Instytut Pamięci Narodowej, 2018, ISBN 978-83-8098-363-2.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.