Stanisław Kras
 | |
 kapitan administracji (piechoty) | |
| Data i miejsce urodzenia |
13 września 1890 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
20–22 kwietnia 1940 |
| Przebieg służby | |
| Lata służby |
1911–1940 |
| Siły zbrojne | |
| Jednostki |
Komenda Placu Tarnów |
| Stanowiska |
oficer placu |
| Główne wojny i bitwy |
I wojna światowa |
| Odznaczenia | |
    | |
Stanisław Kras (ur. 13 września 1890 w Chojniku, zm. 20–22 kwietnia 1940 w Katyniu) – kapitan administracji (piechoty) Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys
Syn Wojciecha i Anny z Dudów urodzony 13 września 1890 w Chojniku, w ówczesnym powiecie tarnowskim Królestwa Galicji i Lodomerii[1][2][3]. W latach 1897–1902 uczył się w jednoklasowej szkole ludowej pospolitej w rodzinnej wsi[1]. W latach 1905–1908 ukończył cztery klasy szkoły realnej w Morawskiej Ostrawie[1][4]. 10 sierpnia 1909 został zatrudniony w c. k. kolei w Morawskiej Ostrawie, w charakterze telegrafisty kolejowego[1].
30 września 1911 został wcielony do armii austriackiej[1]. Po odbyciu obowiązkowej służby wojskowej w c. i k. 57 galicyjskim pułku piechoty w Tarnowie, pozostał w nim jako podoficer zawodowy[1]. W szeregach 57 pp walczył na I wojnie światowej[1]. Dowodził plutonem karabinów maszynowych[1]. Był dwukrotnie ranny (27 października 1914 pod Dęblinem i 28 maja 1915 pod Chotyńcem)[1]. 1 marca 1916 awansował na sierżanta. Służbę zakończył jako zastępca oficera[1].
Od 19 listopada 1918 w Wojsku Polskim[1]. Dowodził III plutonem 1 kompanii karabinów maszynowych I batalionu 16 pułku piechoty[1]. Walczył na Śląsku Cieszyńskim a następnie w wojnie polsko-bolszewickiej. Brał udział w bitwach pod Haliczem, Brzuchaczem, Tarnopolem, Brodami, Mikuliczynem. Szczególnie odznaczył się 20 maja 1920 w bitwie pod wsią Martanowka, gdzie ogniem karabinu maszynowego udaremnił kontratak bolszewików[1][5]. Za ten czyn odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari. W dalszych walkach pod Ihumieniem został kontuzjowany[1].
15 lutego 1922 został powołany na I kurs w Centralnej Szkole Podoficerów Piechoty Nr 2 w Grudziądzu[6][1]. 24 października 1922 został mianowany z dniem 1 sierpnia 1922 podporucznika w korpusie oficerów piechoty i 6. lokatą z równoczesnym wcieleniem do 86 pułku piechoty w Mołodecznie[6][7][8]. 10 lutego 1925 został awansowany z dniem 1 stycznia 1925 na porucznika ze starszeństwem z 1 sierpnia 1924 i 24,5 lokatą w korpusie oficerów piechoty[9]. Później został przeniesiony do 16 pułku piechoty w Tarnowie. Z dniem 23 czerwca 1925 został przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza[10]. Od sierpnia 1925 dowodził 3 kompanią 15 batalionu granicznego[3]. W lutym 1927 został przeniesiony z KOP do 16 pułku piechoty[11]. 2 kwietnia 1929 prezydent RP nadał mu z dniem 1 stycznia 1929 stopień kapitana w korpusie oficerów piechoty i 73. lokatą[12]. Następnie służył jako oficer placu w Tarnowie. W 1937 został przeniesiony do korpusu oficerów administracji (grupa administracyjna)[13]. Z dniem 31 grudnia 1938 został przeniesiony w stan spoczynku[1]. Mieszkał w Tarnowie przy ul. Paderewskiego 35[1].
W nieznanych okolicznościach, po agresji ZSRR na Polskę (17 września 1939), dostał się do sowieckiej niewoli i został osadzony w obozie NKWD w Kozielsku[14]. 11 lub 12 kwietnia 1940 został przekazany do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego (lista wywózkowa nr 036/4 z 16 kwietnia 1940, poz. 15)[14]. Między 20 a 22 kwietnia 1940 zamordowany w Katyniu i tam pogrzebany[14]. Od 28 lipca 2000 spoczywa na Polskim Cmentarzu Wojennym w Katyniu.
Był żonaty, nie miał dzieci[15]
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 846[4][3] – 22 lutego 1921[16][17]
- Srebrny Krzyż Zasługi – 1938 „za całokształt zasług w służbie wojskowej”[13]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921[1]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[1]
Zobacz też
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Kras Stanisław. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari, sygn. I.482.62-5238 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2025-09-18].
- ↑ Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 307.
- 1 2 3 Polak (red.) 1993 ↓, s. 101.
- 1 2 Polak (red.) 1991 ↓, s. 14.
- ↑ Znamirowski 1928 ↓, s. 12.
- 1 2 Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 43 z 11 listopada 1922, s. 824.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 373, 464.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 324, 406.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 17 z 14 lutego 1925, s. 73.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 88 z 1 września 1925, s. 476.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 11 lutego 1927, s. 47.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 3 kwietnia 1929, s. 106.
- 1 2 Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 11 listopada 1938, s. 51.
- 1 2 3 Убиты в Катыни 2015 ↓, s. 421.
- ↑ Polak (red.) 1993 ↓, s. 102.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 12 marca 1921, s. 404.
- ↑ Znamirowski 1928 ↓, s. 27.
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2025-07-28].
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Убиты в Катыни. Книга Памяти польских военнопленных – узников Козельского лагеря НКВД, расстрелянных по решению политбюро ЦК ВКП(б) от 5 марта 1940 года. Лариса Еремина (red.). Москва: Общество «Мемориал» – Издательство «Звенья», 2015. ISBN 978-5-78700-123-5.
- Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2000. ISBN 83-905590-7-2.
- Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792 – 1945. T. 2/1. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1991. ISBN 83-900510-0-1.
- Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792 – 1945. T. 2/2. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1993. ISBN 83-900510-0-1.
- Franciszek Znamirowski: Zarys historji wojennej 16-go Pułku Piechoty. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1928, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.