Stanisław Krupka

Stanisław Krupka

Data i miejsce urodzenia	22 kwietnia 1900 Zimna
Data i miejsce śmierci	24 marca 1977 Anin
Partia	Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie” Niezależna Partia Chłopska Stronnictwo Ludowe „Wola Ludu” Zjednoczone Stronnictwo Ludowe
Odznaczenia

Stanisław Krupka (ur. 22 kwietnia 1900 w Zimnej koło Turośli, zm. 24 marca 1977 w Aninie) – polski działacz społeczny, wójt gminy Wawer (od 1939), przewodniczący Powiatowej Rady Narodowej w Warszawie (1945–1947), wojewoda białostocki (1947–1948).

Pochodził z rodziny chłopskiej, był synem Stanisława i Teofili z Nietupskich. Matka pochodziła z Łączek^[1], a linia męska Krupków ze wsi Łacha i Kolimagi^[2].

Do szkoły powszechnej Stanisław Krupka uczęszczał w Lemanie, następnie ukończył trzy klasy gimnazjum w Ostrowi Mazowieckiej. Od 1917 uczył się w Państwowym Seminarium Nauczycielskim w Łomży^[1].

Działał w Akademickim Związku Niezależnej Młodzieży Ludowej. W latach 1917–1918 należał do Polskiej Organizacji Wojskowej. W 1920 uczestniczył m.in. w polskiej akcji plebiscytowej na Warmii i Mazurach, m.in. w Piszu^[1].

Pracę jako nauczyciel rozpoczął w rodzinnym powiecie kolneńskim. W 1923 przeniesiono go służbowo do Warszawy. Ukończył Wyższy Kurs Nauczycielski w Warszawie oraz Akademię Nauk Politycznych^[1].

W 1923 przystąpił do Polskiego Stronnictwa Ludowego „Wyzwolenie”^[1]. W 1924 z działaczami ludowymi zorganizował najazd Kurpiów na Kolno jako efekt sprzeciwu wobec wysokich podatków nałożonych na mieszkańców przez starostę powiatu kolneńskiego i ataki policji na sprzeciwiających się opłatom. Sprawa skończyła się w 1925 procesem sądowym. Oskarżeni Kurpie zostali uwolnieni, podatki cofnięte, a starosta zwolniony ze stanowiska^[3]. Był to jeden z większych społecznych buntów chłopskich w międzywojennej Polsce^[4]. Po tym wydarzeniu wzrosło społeczne zaufanie do Krupki^[1].

W latach 1925–1926 należał do Rady Naczelnej PSL „Wyzwolenie”^[1]. Jednocześnie w tym czasie należał do Zarządu Głównego Związku Nauczycielstwa Polskiego^[5]. Działał w Komisji Wczasów i Turystyki ZG ZNP, organizował obozy wypoczynkowe dla robotników i wycieczki turystyczno-krajoznawcze^[6].

W 1926 wystąpił z „Wyzwolenia” i rozpoczął działalność w Niezależnej Partii Chłopskiej. Kierował jej strukturami w powiecie łomżyńskim. Po delegalizacji partii powrócił do PSL „Wyzwolenie”^[5]. Był aktywnym członkiem zarządów powiatowych partii w Kolnie i Łomży oraz prezesem Zarządu Powiatowego partii w Ostrołęce. W kolejnych latach studiował na Wolnej Wszechnicy^[6].

W 1930 bez powodzenia ubiegał się o mandat poselski w okręgu łomżyńsko-kolneńskim jako kandydat listy Związku Obrony Prawa i Wolności Ludu. W 1935 w ramach represji za działalność społeczno-polityczną utracił posadę nauczycielską na Kurpiach^[1].

Wyjechał do Warszawy i zaczął pracę nauczyciela w Powsinie^[1]. W lipcu 1939^[7][8] został wybrany na wójta gminy Wawer^[1][5][9]. Funkcję tę pełnił przez całą okupację. Był zaangażowany w ruch oporu w stopniu starszego sierżanta, współpracował z Batalionami Chłopskimi jako instruktor oświatowy. Udzielał pomocy członkom konspiracji^[1], a osobom pochodzenia żydowskiego we współpracy z Januszem Korczakiem^[1][6][8]. Pomagał artystom^[5]. W grudniu 1939 należał do nielicznych zatrzymanych przez Niemców w Wawrze, którzy uniknęli zbiorowej egzekucji^[1][2]. W 1943 stworzył w Wawrze regionalne muzeum pamiątek oraz zaproponował, a następnie doprowadził do urządzenia w Wawrze parku wypoczynkowego w miejscu dawnego rosyjskiego fortu obronnego (za zgodą władz okupacyjnych). Park istnieje do dziś pod nazwą Parku Matki Mojej^[6].

W czasie walk o Warszawę przedarł się przez front i we wrześniu 1944 zgłosił się do dyspozycji Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego w Lublinie^[6]. We wrześniu 1944 został wybrany przez PKWN na pierwszego starostę powiatu warszawskiego. W latach 1945–1947 sprawował funkcję przewodniczącego Powiatowej Rady Narodowej w Warszawie, po czym został mianowany wojewodą białostockim. Funkcję pełnił od 1 sierpnia 1947 do maja 1948^[10], nie, jak błędnie podał Stanisław Pajka, od 1953^[5]. Po reformie administracyjnej i likwidacji powiatu warszawskiego (1952) pracował w komisjach Dzielnicowej Rady Narodowej dzielnicy Praga-Południe w Warszawie. Był członkiem Frontu Jedności Narodu. Działał w Radzie Osiedlowej Marysina Wawerskiego. Współzakładał Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej działające w Warszawie, był prezesem oddziału Towarzystwa Przyjaciół Dzieci w Warszawie^[6].

Po II wojnie światowej kontynuował działalność w ruchu ludowym. We wrześniu 1944 został członkiem Stronnictwa Ludowego „Wola Ludu”^[6], a w 1949 Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego^[5]. Został oddelegowany przez ministra administracji publicznej na teren byłych Prus Wschodnich i Gdańska. Był członkiem Rady Naczelnej i Komisji Rewizyjnej Komitetu Warszawskiego Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego. Był wiceprzewodniczącym dzielnicowego Komitetu ZSL Praga-Południe oraz członkiem Komisji Historycznej Komitetu Warszawskiego ZSL^[6]. 30 kwietnia 1951 wykluczony z partii, doczekał rehabilitacji 17 listopada 1956 wraz z przywróceniem praw członkowskich^[1]. W latach 1957–1962 był członkiem komitetu dzielnicowego ZSL Warszawa-Praga Południe^[5].

Pełnił funkcję prezesa Spółdzielni Pracy „Grochowianka”, był jednym z założycieli i członków Rady Nadzorczej Spółdzielni Zaopatrzenia i Zbytu „Samopomoc Chłopska” w Falenicy. W latach 1953–1962^[6] (lub do 1963^[1]) był wiceprezesem Spółdzielni „Wspólna Sprawa”, potem pracował naukowo w Zakładzie Budownictwa Wiejskiego Politechniki Warszawskiej^[1]. W latach 1971–1973 należał do Komisji Rewizyjnej Oddziału Grochów Towarzystwa Przyjaciół Warszawy^[11].

Na początku lat 20. XX wieku ożenił się z córką ziemianina z Kolna, z którą miał dwoje dzieci. Żona wyemigrowała do USA. Córka została w Wawrze. Na początku lat 60. XX wieku małżeństwo Krupków zostało rozwiązane^[1].

Pochowany został na cmentarzu w Warszawie-Aninie^[1].

• Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości (1931)
• Brązowy Medal Za Długoletnią Służbę (1938)^[6]
• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1959)
• Medal Niepodległości (1963)
• Złota Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1970)
• Odznaka „Zasłużony Działacz Ruchu Spółdzielczego” (1971)
• honorowe obywatelstwo Wawra
• honorowe obywatelstwo miasta Kolno (1948)^[1]
• Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami
• Złota Odznaka Honorowa miasta st. Warszawy
• Srebrna Odznaka Ligi Ochrony Przyrody
• Złota Odznaka „Za opiekę nad zabytkami”
• Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego^[6].

Około 1948 planowano nadanie projektowanemu parkowi miejskiemu w Kolnie imię Stacha Krupki. Po latach nazwano jego imieniem jedną z ulic w Kolnie, w północnej części miasta. Jest też patronem jednej z ulic w Wawrze^[1].

Jego imię nadano szkołom w Lemanie (1987) i Łączkach (1989)^[5]. Na ścianie budynku szkoły w Lemanie umieszczono pamiątkową tablicę z jego popiersiem. W holu znajduje się gablota z pamiątkami po Krupce. Co roku w szkole jest organizowany Dzień Patrona z konkursem wiedzy o jego życiu i działalności. We wsi Łączki umieszczono tablicę mu poświęconą^[1].

• Stanisław Pajka, Słownik biograficzny Kurpiowszczyzny XX wieku, Niezależne Obywatelskie Stowarzyszenie „Kurpik”, Kadzidło 2008, s. 523
• Słownik biograficzny działaczy ruchu ludowego. Makieta, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1989, s. 211 (z fotografią; tu: data zgonu 23 marca 1977, wójt w Wawrze od 1937)