Starzec gorczycznikowy

Starzec gorczycznikowy
Ilustracja
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

astropodobne

Rząd

astrowce

Rodzina

astrowate

Podrodzina

Asteroideae

Plemię

Senecioneae

Rodzaj

Jacobaea / starzec

Gatunek

starzec gorczycznikowy

Nazwa systematyczna
Jacobaea aquatica (Bertol.) Fourr.
Ann. Soc. Linn. Lyon, sér. 2, 16: 404 (1868)[3]

Starzec gorczycznikowy (Jacobaea erratica (Bertol.) Fourr., syn. Senecio barbareifolius Rchb.)[3][4] – gatunek rośliny z rodziny astrowatych.

Rozmieszczenie

Występuje w północno-zachodniej Afryce, w południowej i środkowej Europie oraz na zachodnich krańcach Azji (Azja Mniejsza i Kaukaz). Przez Niemcy, Polskę i Ukrainę przechodzi północna granica zasięgu gatunku[3]. W Polsce rośnie głównie na południu, rozproszony na północnym zachodzie, bardzo rzadki w centrum i na północnym wschodzie[5].

Morfologia

Okrywa koszyczka
Liść z prostopadle odstającymi od osi bocznymi odcinkami
Pokrój
Łodyga wzniesiona, osiąga wysokość od 15 do 100, rzadko do 130 cm. Jest delikatnie żeberkowana i zwykle od dołu brunatnoczerwona. Za młodu owłosiona, później łysiejąca. Rozgałęzia się zwykle tylko w górnej części, rzadziej od nasady[6].
Liście
Dolne długoogonkowe, lirowate. Końcowy odcinek jajowaty, poniżej niego jedna lub dwie pary łatek prostopadle odstających od osi liścia. Blaszka na brzegu nieregularnie karbowano ząbkowana. Liście łodygowe coraz mniejsze wraz z wysokością. Na niższych liściach odcinek końcowy duży i wąskojajowaty, na wyższych liściach coraz węższy i mniejszy. Poza nim 2 lub 3 pary bocznych odcinków, na wszystkich liściach odstające od osi liścia pod kątem prostym. Wyższe liście z uszkowatą nasadą obejmującą łodygę[6].
Kwiaty
Zebrane w koszyczki o średnicy ok. 2 cm, tworzące luźny podbaldach, z bocznymi gałązkami przewyższającymi główną oś łodygi. Okrywa z 13 listków o długości do 5 mm, lancetowatych, obłonionych, ciemnych na wierzchołku, delikatnie owłosionych. U nasady okrywy listki zewnętrzne w liczbie do 4, rzadko do 5, o długości do 1,5 mm. Kwiatki języczkowate o długości do 1 cm, żółte[6].
Owoce
Niełupki o długości ok. 2 mm, nagie lub rzadko owłosione, niewyraźnie żeberkowane. Puch kielichowy o długości ok. 5 mm[6].
Gatunek podobny
Podobne siedliska zajmuje i podobnie wygląda starzec wodny Jacobaea aquatica. Różni się on skośnie skierowanymi ku górze bocznymi odcinkami liści i nagimi listkami okrywy[6].

Biologia i ekologia

Roślina dwuletnia. Kwitnie od lipca do września. Rośnie w miejscach podmokłych – na łąkach, w zaroślach i lasach łęgowych[6].

Mieszaniec

Gatunek tworzy mieszańca ze starcem jakubkiem Jacobaea vulgaris i starcem wodnym Jacobaea aquatica[6].

Systematyka

Tradycyjnie gatunek włączany był do rodzaju starzec Senecio do sekcji Jacobaea. Analizy molekularne w pierwszych latach XXI wieku wykazały polifiletyzm tradycyjnego ujęcia rodzaju Senecio, m.in. sekcja Jacobaea okazała się być bliżej spokrewniona z kilkoma innymi rodzajami (np. Packera) niż z Senecio sensu stricto. W efekcie w XXI wieku gatunek trafił do wyodrębnionego rodzaju Jacobaea Gaertn.Fruct. sem. pl. 2:445, t. 170, fig. 1. 1791[3][7][8][9].

Gatunek bywał włączany jako podgatunek (ssp. barbareifolius) do gatunku starzec wodny Senecio aquatica[3][10]. W obrębie Senecio erraticus wyróżniano także dwa podgatunki – ssp. barbareifolius i nominatywny – ssp. erraticus, który wyróżniać się miał rozgałęzianiem pędu także w dolnej jego połowie, krótszymi kwiatami języczkowatymi (do 6 mm) i ostrymi krawędziami na owocach powstających z kwiatów rurkowatych[10]. Współczesne bazy taksonomiczne nie uznają rangi taksonomicznej tych taksonów[3][11].

Przypisy

  1. ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. ↑ Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-02-28] (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 Jacobaea erratica (Bertol.) Fourr., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens Kew [dostęp 2025-11-01].
  4. ↑ Kadereit J. W., Albach D. C., Ehrendorfer F., Galbany-Casals M. i inni. Which changes are needed to render all genera of the German flora monophyletic?. „Willdenowia”. 46, s. 39 – 91, 2016. DOI: 10.3372/wi.46.46105.
  5. ↑ Zając A., Zając M.: Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej, Instytut Botaniki, Uniwersytet Jagielloński, 2001, s. 513. ISBN 978-83-61191-72-8.
  6. 1 2 3 4 5 6 7 Irena Kucowa, Senecio L., Starzec, [w:] Bogumił Pawłowski, Adam Jasiewicz (red.), Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom XII, Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 343.
  7. ↑ Kadereit J. W., Albach D. C., Ehrendorfer F., Galbany-Casals M. i inni. Which changes are needed to render all genera of the German flora monophyletic?. „Willdenowia”. 46, s. 39 – 91, 2016. DOI: 10.3372/wi.46.46105.
  8. ↑ Pelser P. B., Nordenstam B., Kadereit J.W. & Watson L. E., An ITS phylogeny of tribe Senecioneae (Asteraceae) and a new delimitation of Senecio L., „Taxon”, 56, 2007, s. 1077–1104.
  9. ↑ Andrew Wanyoike Gichira, Sheila Avoga, Zhizhong Li, Guangwan Hu, Qingfeng Wang & Jinming Chen, Comparative genomics of 11 complete chloroplast genomes of Senecioneae (Asteraceae) species: DNA barcodes and phylogenetics, „Botanical Studies”, 60 (17), 2019.
  10. 1 2 Lucjan Rutkowski, Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 492, ISBN 83-01-14342-8.
  11. ↑ Jacobaea erratica (Bertol.) Fourr., [w:] World Flora Online [online], worldfloraonline.org [dostęp 2025-11-02].
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.