Starzec wodny

Starzec wodny
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	astrowce
Rodzina	astrowate
Podrodzina	Asteroideae
Plemię	Senecioneae
Rodzaj	Jacobaea / starzec
Gatunek	starzec wodny
	Nazwa systematyczna
	Jacobaea aquatica (Hill) G.Gaertn., B.Mey. & Scherb.; Oekon. Fl. Wetterau 3(1): 210 (1801)
Synonimy
	Senecio aquaticus Hill; Senecio jacobaea subsp. aquaticus (Hill) Gaudin;
	Senecio aquaticus Hill; Senecio jacobaea subsp. aquaticus (Hill) Gaudin;
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski

Starzec wodny (Jacobaea aquatica (Hill) P. Gaertn., B. Mey. & Scherb., syn. Senecio aquaticus Hill)^[5]^[6] – gatunek roślin wieloletnich z rodziny astrowatych.

Rozmieszczenie geograficzne

Występuje w dużej części Europy bez jej północnych, wschodnich i południowych krańców^[3]. W Polsce jest bardzo rzadki, rośnie w zachodniopomorskim, w północnej części lubuskiego, w wielkopolskim oraz na pojedynczych lub historycznych stanowiskach w pomorskim, śląskim i na południu lubelskiego^[7].

Morfologia

Pokrój: Łodyga wzniesiona, wysokości zwykle od 25 do 50 cm, rzadziej do 80 cm. Rozgałęzia się w górnej połowie pędu, przy czym odgałęzienia odstają pod kątem ostrym, mniejszym niż 45°. Łodyga jest słabo żeberkowana, w dole zwykle brunatnoczerwona. Jest naga lub w górnej części pajęczynowato owłosiona^[8].
Liście: Dolne długoogonkowe, eliptyczne, jajowate lub lirowate, z końcową łatką jajowatą lub podługowatą. Ich blaszki są całobrzegie lub odlegle ząbkowane. Liście lirowate mają jedną lub dwie pary odcinków bocznych, które są skośnie skierowane ku górze. Środkowe i górne liście łodygowe są lirowate, u nasady siedzące z pociętymi na wąskie łatki odcinkami liścia, wpół obejmującymi łodygę. Odcinek końcowy tych liści jest wąsko eliptyczny lub wąsko jajowaty. Łatki boczne są równowąskie, skośnie skierowane ku górze^[8].
Kwiaty: Zebrane w koszyczki o średnicy 2–3 cm, tworzące luźny podbaldach, z gałązkami różnej długości. Okrywa z zazwyczaj 13 listków eliptycznych, obłonionych, ciemnych na wierzchołku, gładkich. U nasady okrywy bardzo drobne listki zewnętrzne. Kwiatki języczkowate jasnożółte o długości do 12 mm i szerokości ok. 1,5 mm^[8].
Owoce: Niełupki o długości ok. 2 mm, nagie lub delikatnie owłosione, niewyraźnie żeberkowane. Puch kielichowy o długości ok. 4 mm, szary^[8].
Gatunki podobne: Podobne siedliska zajmuje i podobnie wygląda starzec gorczycznikowy Jacobaea erratica. Różni się on prostopadle odstającymi od osi liścia odcinkami, lekko owłosionymi listkami okrywy oraz mocno odchylonymi od łodygi odgałęzieniami (ok. 45°)^[8].

Biologia i ekologia

Roślina dwuletnia kwitnąca od czerwca do października^[8].

Rośnie na torfowiskach niskich w porastających je łąkach i zaroślach oraz w lasach łęgowych^[8].

Zmienność i mieszańce

W obrębie gatunku wyróżnia się dwa podgatunki^[3]:

Jacobaea aquatica subsp. aquatica – podgatunek nominatywny, w całym zasięgu gatunku
Jacobaea aquatica subsp. ornata (Druce) Stace – endemit Wielkiej Brytanii

Tworzy mieszańce ze: starcem jakubkiem Jacobaea vulgaris, starcem gorczycznikowym Jacobaea erratica i starcem srebrzystym Jacobaea erucifolia^[8].

Zagrożenia i ochrona

Umieszczony na polskiej czerwonej liście w kategorii NT (bliski zagrożenia)^[9].

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-02-28] (ang.).
1 2 3 4 Jacobaea aquatica (Hill) G.Gaertn., B.Mey. & Scherb., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens Kew [dostęp 2025-11-04] .
↑ Jacobaea aquatica, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN)
↑ Kadereit J. W., Albach D. C., Ehrendorfer F., Galbany-Casals M. i inni. Which changes are needed to render all genera of the German flora monophyletic?. „Willdenowia”. 46, s. 39 – 91, 2016. DOI: 10.3372/wi.46.46105.
↑ Zając A., Zając M.: Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej, Instytut Botaniki, Uniwersytet Jagielloński, 2001, s. 513. ISBN 978-83-61191-72-8.
1 2 3 4 5 6 7 8 IrenaI. Kucowa IrenaI., Senecio L., Starzec, [w:] BogumiłB. Pawłowski, AdamA. Jasiewicz (red.), Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom XII, Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 345 .
↑ Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-02-28] (ang.).

[powo-3] 1 2 3 4 Jacobaea aquatica (Hill) G.Gaertn., B.Mey. & Scherb., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens Kew [dostęp 2025-11-04] .

[iucn-4] Jacobaea aquatica, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).

[GRIN-5] Germplasm Resources Information Network (GRIN)

[6] Kadereit J. W., Albach D. C., Ehrendorfer F., Galbany-Casals M. i inni. Which changes are needed to render all genera of the German flora monophyletic?. „Willdenowia”. 46, s. 39 – 91, 2016. DOI: 10.3372/wi.46.46105.

[7] Zając A., Zając M.: Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej, Instytut Botaniki, Uniwersytet Jagielloński, 2001, s. 513. ISBN 978-83-61191-72-8.

[kucowa-8] 1 2 3 4 5 6 7 8 IrenaI. Kucowa IrenaI., Senecio L., Starzec, [w:] BogumiłB. Pawłowski, AdamA. Jasiewicz (red.), Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom XII, Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 345 .

[9] Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]