Stefan Wilmont

Stefan Franciszek Wilmont (ur. 26 grudnia 1992^[1]) – polski przestępca, zabójca prezydenta Gdańska Pawła Adamowicza. W momencie zamachu, którego dokonał 13 stycznia 2019, miał 26 lat i był mieszkańcem gdańskiej dzielnicy Oliwa^[2][3].

W nastoletnim wieku zaczął dopuszczać się przestępstw, tj. kradzieży, oszustw i rozbojów, miał także wykazywać się dużą agresją oraz nadużywać narkotyków^[4]; według innych źródeł Wilmont miał jednak stronić od wszelkich używek. Wilmont przerwał edukację przed 13. rokiem życia, w 2005 roku przebywał przez miesiąc w szpitalu psychiatrycznym. W 2010 Wilmont otrzymał podpisany przez Pawła Adamowicza list gratulacyjny z okazji osiągnięcia pełnoletniości. W 2012 roku uczestniczył w proteście przeciwko przystąpieniu Polski do porozumienia ACTA^[5].

Od 8 maja do 12 czerwca 2013 dokonał łącznie trzech napadów na placówki SKOK-u i jednego na oddział banku Credit Agricole na gdańskiej Zaspie^[6]. W ich trakcie groził pracownikom placówek bronią, wywołując u trojga z nich długotrwały rozstrój nerwowy. Posługiwał się przy tym rewolwerem alarmowym, zakwalifikowanym później przez sąd jako broń palna^[7]. Po dokonaniu napadów korzystał z taksówek dla zmylenia pościgu. Trzy napady przeprowadził samodzielnie, podczas czwartego czekał na niego Tobias Ł., jego znajomy. Na miejsce została zaalarmowana policja^[5][8]. Wilmont zrabował łącznie 15 920 zł, z których odzyskano tylko 2550 zł pochodzących z ostatniego napadu, podczas którego został zatrzymany przez policję^[9]. 29 maja 2014 roku za wszystkie cztery napady został skazany przez Sąd Okręgowy w Gdańsku na karę 5 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 4000 zł grzywny^[2][9]. Ponadto sąd orzekł nawiązkę w kwocie po 5000 zł dla trzech spośród pokrzywdzonych pracowników placówek, na które napadł^[9]. Na poczet wyroku zaliczono mu trwający od połowy 2013 pobyt w areszcie. Karę odbył w całości, na wolność wyszedł 8 grudnia 2018^[10][11]. W wyroku Wilmont został określony „zdrowym”^[5].

Podczas odbywania kary trzykrotnie starał się o warunkowe przedterminowe zwolnienie, za każdym razem bezskutecznie^[10]. Przebywał w więzieniach w Gdańsku, Malborku i Szczecinie. Podczas odbywania wyroku w szczecińskim zakładzie karnym w 2016 roku zdiagnozowano u niego schizofrenię paranoidalną oraz poddano leczeniu farmakologicznemu i terapii, po poprawie stanu zdrowia został skierowany na leczenie ambulatoryjne^[5][12]. Kilka miesięcy później odmówił przyjmowania leków, choć według opiekujących się nim lekarzy był wtedy w dobrym stanie psychicznym^[2].

30 listopada 2018 roku, na niedługo przed zakończeniem odbywania kary, matka Wilmonta poinformowała funkcjonariuszy Policji o złym stanie psychicznym syna. Stwierdziła, że czuje się on skrzywdzony wyrokiem, gdyż „napadów dokonał z atrapą broni, a nie prawdziwą bronią”; winą zaś za swoją sytuację obarczał polityków. Matka przekazała również, że jej syn planuje zrobić „coś spektakularnego”, tak „by wszyscy dowiedzieli się o jego krzywdzie”^[13]. Policjanci przekazali te informacje Służbie Więziennej, nie podając jednak, że pochodzą one od matki osadzonego, dlatego podjęte działania ograniczyły się do rozmów ze skazanym i współwięźniami oraz konsultacji psychologicznej, które wykluczyły zagrożenie^[14]. Według relacji matki Wilmonta, zgłoszenie odebrał „jej znajomy policjant”, w którego ocenie żadne środki zapobiegawcze nie były możliwe^[5].

Przed opuszczeniem zakładu karnego wyraził zamiar wyjazdu z województwa pomorskiego jako rządzonego przez Platformę Obywatelską, deklarując się zwolennikiem Prawa i Sprawiedliwości^[5]. Po zakończeniu wyroku Wilmont trzykrotnie wybił szyby w oknie swojego dawnego wspólnika^[8], udał się taksówką na lotnisko i odleciał do Warszawy, gdzie w kasynie przegrał całą resztę pieniędzy otrzymanych z więziennego depozytu (około 2000 zł). Następnie pociągiem wrócił do Gdańska, do dnia zamachu na Pawła Adamowicza przebywał u rodziny^[15].

Po dokonaniu zbrodni Wilmont wyraził życzenie, by jego sprawą zajął się prokurator generalny Zbigniew Ziobro^[8]. Nadzór nad śledztwem został wówczas powierzony zastępcy prokuratora generalnego Krzysztofowi Sierakowi, który zapowiedział zbadanie poczytalności aresztowanego przez dwóch biegłych lekarzy psychiatrów^[2][8]. Badanie zostało przeprowadzone 30 stycznia, jednak wyniki okazały się niejednoznaczne^[16]. W związku z tym prokuratura zawnioskowała, aby Wilmont znalazł się na obserwacji sądowo-psychiatrycznej w szpitalu przy krakowskim areszcie śledczym^[17][18]. W październiku do prokuratury wpłynęła kolejna opinia biegłych, jednak w ocenie śledczych była ona niekompletna^[19]. Tym samym zlecono dalszą obserwację Wilmonta przez inny zespół lekarzy^[8]. W wypowiedziach cytowanych przez niektóre media psychiatra sądowy, przewodniczący Polskiego Towarzystwa Psychiatrii Sądowej Jerzy Pobocha mówił, że zdarzenie można pokazywać studentom medycyny jako klasyczny objaw zaburzeń związanych ze schizofrenią paranoidalną^[12].

W orzeczeniu wyroku skazującego przeciwko Wilmontowi z marca 2023 sędzia Aleksandra Kaczmarek odrzuciła polityczną motywację zabójstwa, oświadczając, że „skrajność jego [tj. sprawcy] poglądów była niezależna od konkretnych uwarunkowań politycznych”. Minister sprawiedliwości Zbigniew Ziobro skomentował wyrok jako „rzetelne” i „pełne” stanowisko, podkreślając, że sąd słusznie uniknął zaangażowania w „działalność polityczną”. Podkreślił także, że wystąpił o dodatkową opinię psychiatryczną, w wyniku której Wilmont został uznany za poczytalnego^[20]. Przyjęta ostatecznie ekspertyza oddaliła diagnozę schizofrenii paranoidalnej i stwierdziła psychozę, umożliwiając proces^[5]. Wyrokiem z 16 marca 2023 Sąd Okręgowy w Gdańsku wymierzył Wilmontowi karę dożywotniego pozbawienia wolności z zastrzeżeniem możliwości ubiegania się o warunkowe przedterminowe zwolnienie nie wcześniej niż po odbyciu przez niego co najmniej 40 lat orzeczonej kary. Ponadto orzeczony został terapeutyczny system wykonywania kary pozbawienia wolności na oddziale dla osób z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi, jak również wobec Wilmonta orzeczony został środek karny w postaci pozbawienia praw publicznych na okres 10 lat, a także zadośćuczynienie na rzecz konferansjera Andrzeja Stawickiego w kwocie 10 tysięcy złotych. Sąd Apelacyjny w Gdańsku wskutek rozpoznania apelacji obrońcy Wilmonta i zażalenia pełnomocnika Magdaleny Adamowicz i Piotra Adamowicza na uzasadnienie, wyrokiem z 23 stycznia 2024 utrzymał w mocy wyrok wydany w pierwszej instancji przez Sąd Okręgowy w Gdańsku jedynie nieznacznie zmieniając uzasadnienie wyroku poprzez wskazanie, iż Adamowicz nie był przypadkową ofiarą Wilmonta^[21].

Pochodzi z rodziny wielodzietnej^[4]. Syn pracownicy oświaty i handlarza dywanów; prowadzona przez ojca firma zbankrutowała w związku z kradzieżą towaru, za którą odpowiedzialny był gdański przestępca Daniel Zacharzewski, ps. Zachar. 19 lutego 2007 ojciec Wilmonta został śmiertelnie potrącony^[5], sprawca otrzymał wyrok w zawieszeniu^[22].

• Zamach na Pawła Adamowicza