Sunny Murray

Sunny Murray, właściwie James Marcellus Arthur Murray (ur. 21 września 1936[1][2][3] lub 1937[4] w Idabel, zm. 7 grudnia 2017 w Paryżu) – amerykański perkusista i kompozytor jazzowy oraz bandlider, jeden z pionierów gry na perkusji w free jazzie[4][1][2]. Współpraca z Cecilem Taylorem i Albertem Aylerem ukształtowała jego sposób gry, w którym perkusja przestawała pełnić przede wszystkim funkcję regularnego wyznaczania pulsu, a stawała się równorzędnym głosem improwizującego zespołu[1][2][3].

Życiorys i działalność

Dorastał w Filadelfii, gdzie w wieku dziewięciu lat rozpoczął grę na perkusji[4][1][2]. W 1956 przeniósł się do Nowego Jorku i początkowo działał jako perkusista wywodzący się z bebopu oraz filadelfijskiej sceny rhythm and bluesa[1][2][3]. Pod koniec lat 50. występował między innymi z Redem Allenem, Rockym Boydem i Jackiem McLeanem, a także uczestniczył w jam sessions z Jamesem Moodym i Donaldem Byrdem[1][3].

W 1959 poznał Cecila Taylora, z którym rozpoczął intensywne próby i poszukiwania nowej koncepcji rytmu[4][3]. Muzyka pianisty skłoniła go do stopniowego odejścia od stabilizowania pulsu i metrum na rzecz pracy nad brzmieniem, fakturą oraz zmiennymi pulsacjami całego zestawu perkusyjnego[1][2][3]. Murray uczestniczył w nagraniach Taylora, a w 1962 odbył z jego triem trasę po Skandynawii; podczas pobytu w kopenhaskim Café Montmartre powstał materiał wydany później na albumie Nefertiti, the Beautiful One Has Come[1][2].

Podczas tej trasy poznał Alberta Aylera, z którym od końca 1963 współpracował przez około trzy lata[4][1][2]. W 1964 uczestniczył w nagraniu albumu Spiritual Unity, na którym jego gra współtworzyła swobodną, pozbawioną konwencjonalnej sekcji rytmicznej przestrzeń dla saksofonu Aylera i kontrabasu Gary’ego Peacocka[2][3]. Grał również na innych nagraniach Aylera z połowy lat 60., w tym Spirits Rejoice i Bells[4][1]. W lutym 1964 zastąpił J.C. Mosesa podczas ostatniej sesji krótkotrwałego zespołu New York Contemporary Five, tworząc sekcję rytmiczną z kontrabasistą Ronniem Boykinsem[5][6].

Jako lider zadebiutował albumem Sonny’s Time Now, nagranym w 1965 z udziałem między innymi Aylera, Dona Cherry’ego i Henry’ego Grimesa[2][3]. Rok później ukazał się album Sunny Murray; w następnych latach Murray coraz częściej występował i nagrywał pod własnym nazwiskiem[4][2]. W 1968 przeniósł się do Paryża, gdzie działał jako bandlider oraz współpracował między innymi z Grachanem Moncurem III, Archie’em Sheppem, Alanem Silvą, Byardem Lancasterem i Kennethem Terroade’em[4][7]. W 1969 wystąpił w zespole Sheppa podczas Panafrykańskiego Festiwalu Kultury w Algierze; z okresu jego działalności we Francji pochodzą między innymi albumy Big Chief, Homage to Africa i Sunshine[7][2].

Po powrocie do Stanów Zjednoczonych kontynuował pracę w zmieniających się składach, a pod koniec lat 70. prowadził zespół Untouchable Factor[4]. W 1979 wystąpił ze swoim triem na festiwalu International New Jazz Festival Moers; koncert został wydany przez wytwórnię Moers Music jako Live at Moers Festival[8][9][10]. W latach 80. współpracował między innymi z Davidem Murrayem, Williamem Parkerem, Donem Pullenem i Alexandrem von Schlippenbachem, a w następnej dekadzie z Aki Takase, Charlesem Gayle’em i Christianem Brazierem[4].

W połowie lat 90. ponownie osiadł w Europie i pozostał tam do końca życia[2]. W późnym okresie działalności występował między innymi w triu z saksofonistą Tonym Bevanem i kontrabasistą Johnem Edwardsem, nadal wykonując muzykę improwizowaną opartą na zmiennej pulsacji i barwie instrumentów[3][2].

Styl i znaczenie

Murray zrezygnował z regularnego odmierzania czasu, typowego dla jazzowej sekcji rytmicznej, nie porzucił jednak samej organizacji rytmicznej[3][2]. Organizację tę budował za pomocą zmiennych pulsacji, brzmienia talerzy, akcentów werbla i bębna basowego oraz zmian gęstości i dynamiki gry[4][7][3]. Posługiwał się stosunkowo niewielkim zestawem perkusyjnym, z którego bez użycia licznych dodatkowych instrumentów wydobywał szeroką paletę barw[2][3].

Jego gra łączyła siłę i intensywność z płynnością, zmiennością faktury oraz wrażliwością na przebieg zbiorowej improwizacji[4][1]. Zamiast jedynie akompaniować solistom, tworzył odrębną warstwę muzyczną, z którą pozostali instrumentaliści mogli współdziałać lub kontrastować[1][2]. Wypracowana przez niego koncepcja wpłynęła na rozwój improwizacji zespołowej i rytmiki free jazzu. Murray należał wraz z Andrew Cyrille’em, Rashiedem Alim i Milfordem Gravesem do pierwszego pokolenia perkusistów tego nurtu[4][1].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 John Fordham: Sunny Murray obituary. „The Guardian”, 2017-12-22. [dostęp 2026-07-18]. (ang.).
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Shaun Brady: Sunny Murray, Drummer Who Pioneered the Flowing Pulse of Free Jazz, Has Died at 81. WBGO, 2017-12-09. [dostęp 2026-07-18]. (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Michael J. West: Drummer Sunny Murray Dies at 81. „JazzTimes”, 2017-12-08. [dostęp 2026-07-18]. (ang.).
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Gareth Dylan Smith. Murray, Sunny [James Marcellus Arthur]. „Grove Music Online”, 2020-06-30. Oxford University Press. DOI: 10.1093/gmo/9781561592630.article.A2242321. (ang.).
  5. ↑ Barry Kernfeld. New York Contemporary Five. „Grove Music Online”, 2003. Oxford University Press. DOI: 10.1093/gmo/9781561592630.article.J327900. (ang.).
  6. ↑ Mark Corroto: New York Contemporary Five: Consequences Revisited. All About Jazz, 2020-06-27. [dostęp 2026-07-18]. (ang.).
  7. 1 2 3 Pierre Crépon: Playing the theory of relativity: Sunny Murray in Europe 1968–72. „The Wire”, 2018-12. [dostęp 2026-07-18]. (ang.).
  8. ↑ Paul R. Laird. International New Jazz Festival Moers. „Grove Music Online”, 2003. Oxford University Press. DOI: 10.1093/gmo/9781561592630.article.J216700. (ang.).
  9. ↑ Barry Kernfeld. Moers Music. „Grove Music Online”, 2003. Oxford University Press. DOI: 10.1093/gmo/9781561592630.article.J306300. (ang.).
  10. ↑ David Murray. Sunny Murray Trio „Live at Moers” CD1054. Moers Music. [dostęp 2026-07-18]. (niem.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.