Tęcza grawitacji
 Okładka pierwszego wydania Tęczy grawitacji (1973) | |
| Autor | |
|---|---|
| Tematyka |
powieść historyczna, satyra, science-fiction, powieść encyklopedyczna |
| Typ utworu | |
| Wydanie oryginalne | |
| Miejsce wydania | |
| Język | |
| Data wydania |
1973 (Viking Press, Stany Zjednoczone) |
| Wydawca |
Viking Press |
| Pierwsze wydanie polskie | |
| Data wydania polskiego |
2001 |
| Wydawca | |
| Przekład |
Robert Sudół |
Tęcza grawitacji (ang. Gravity’s Rainbow) – powieść Thomasa Pynchona wydana w 1973 roku, uważana za jedno z wielkich dzieł literatury amerykańskiej[1]. W 1973 roku była nominowana do nagrody Nebula[2], a w 1974 roku otrzymała nagrodę National Book Award[1].
Tęcza grawitacji została wydana w Polsce w 2001 roku w tłumaczeniu Roberta Sudoła przez wydawnictwo Prószyński i S-ka[3] i ponownie w 2025 roku w przejrzanym i poprawionym przekładzie tego samego tłumacza przez wydawnictwo ArtRage[4].
Charakterystyka
Powieść „encyklopedyczna” (wymagająca do pełnego zrozumienia ciągłego zaglądania do encyklopedii). Fabuła osnuta jest wokół rakiety V2, jednak z powodu gwałtownych zmian w czasie i miejscu narracji, onirycznych lub retrospektywnych wstawek oraz niespodziewanych przejść między kolejnymi narratorami, główna oś fabuły jest stosunkowo ciężka do zauważenia i śledzenia. Zwolennicy Pynchona podkreślają, że widać w tym pisarski kunszt autora, a niejasności to zachęta do rozwikłania zagadki. Przeciwnicy uważają, że w powieści nie ma niczego wartościowego.
Niestandardowość formy i szeroki zakres nawiązań oraz aluzji czynią powieść niemożliwą do streszczenia. Według niektórych krytyków, Tęcza grawitacji jest o wojnie (właściwej bohaterce powieści) oraz o powikłanej relacji człowieka z własnym dzieckiem, czyli techniką.
Tłem dla Tęczy grawitacji jest zimna wojna; znamienny jest rok powstania powieści (lata siedemdziesiąte to apogeum rozczarowania amerykańską polityką). We wstępie do antologii opowiadań Slow Learner z 1984 roku, Pynchon przyznaje, że bezpośrednią inspiracją do napisania książki było zagrożenie atakiem nuklearnym (pokrewieństwo zimnowojennej psychozy z nastrojami Londynu z czasów bombardowań rakietami V2 jest bardzo wyraźne).
Odniesienia w kulturze
Istnieje wiele świadectw wpływu powieści na współczesną kulturę. Przykładem jest scena z filmu Trainspotting, w której jedna z postaci nurkuje w sedesie, co jest odbiciem podobnej przygody, jaka w Tęczy grawitacji spotyka Tyrona Slothrope’a.
W 2024 roku w krakowskim Teatrze BARAKAH powstała sztuka teatralna pt. Poza zero, czyli jak pokochałem bombę według scenariusza Wery Makowskx i Krzysia Zyguckiego w reżyserii Wery Makowskx[5]. Spektakl był inspirowany Tęczą grawitacji Thomasa Pynchona oraz filmem Doktor Strangelove, czyli jak przestałem się martwić i pokochałem bombę Stanleya Kubricka[5].
Przypisy
- 1 2 Gravity’s Rainbow, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2026-04-02] (ang.).
- ↑ Nebula Awards 1974. sfadb.com. [dostęp 2025-06-20].
- ↑ Thomas Pynchon: Tęcza grawitacji. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2001, s. 1–597. ISBN 83-7337-036-6.
- ↑ Thomas Pynchon: Tęcza grawitacji. Warszawa: ArtRage, 2025, s. 1–847. ISBN 978-83-68295-53-5.
- 1 2 Poza zero, czyli jak pokochałem bombę. Teatr BARAKAH. [dostęp 2024-04-05].