Tadeusz Breyer

Tadeusz Breyer
Ilustracja
Wizerunek Tadeusza Breyera uwieczniony na kamienicy przy ul. Freta 39 w Warszawie
Imię i nazwisko

Tadeusz Aleksander Teofil Breyer

Data i miejsce urodzenia

15 października 1874
Mielec, Austro-Węgry

Data i miejsce śmierci

15 maja 1952
Warszawa

Narodowość

polska

Dziedzina sztuki

rzeźba, medalierstwo

Ważne dzieła
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski

Tadeusz Breyer (ur. 15 października 1874 w Mielcu, zm. 15 maja 1952 w Warszawie) – polski rzeźbiarz i medalier, projektant monet, wieloletni profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, członek m.in. grupy Rytm.

Życie i twórczość

Urodził się 15 października 1874 w Mielcu. W latach 1894–1898 studiował w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie u Alfreda Dauna, a następnie w Akademii we Florencji[2.1]. W 1904 przeniósł się do Warszawy, gdzie od 1910 aż do śmierci (z przerwami w okresach obu wojen światowych) uczył w Szkole Sztuk Pięknych[a][b][2.1]. W czasie jego pracy pedagogicznej stołeczna uczelnia, obok Akademii w Krakowie, pozostawała jednym z dwóch głównych ośrodków kształcenia w zakresie rzeźby w Polsce[2.2]. Do grona uczniów Breyera zaliczali się m.in.: Marian Wnuk[2.3], Stanisław Horno-Popławski[2.4], Józef Gosławski[2.5], Bazyli Wojtowicz[2.6], Bohdan Pniewski[2.2], Ludwika Nitschowa[2.7], Alfons Karny[2.8], Franciszek Strynkiewicz[2.9] oraz Magdalena Gross[2.10]. W samym okresie 1923–1939 grono studentów pracowni prof. Breyera liczyło łącznie 156 osób, w tym 27% kobiet. Do ważnych wzorców, które wpłynęły na kształcenie w pracowni zalicza się rzeźbę francuską, wzorce antyczne, a także sztukę Starożytnego Egiptu[3].

Tadeusz Breyer należał m.in. do Stowarzyszenia „Rzeźba”, Spółdzielni ŁAD[2.1] oraz grupy Rytm (od 1929)[2.11]. Zasiadał także w Radzie Artystycznej Spółdzielni Forma[2.12] oraz pozostawał członkiem Bloku ZAP[2.13].

Twórca uczestniczył w licznych konkursach artystycznych, m.in. na pomnik Józefa Ignacego Kraszewskiego w Warszawie w 1929 oraz na pomnik i dzielnicę Józefa Piłsudskiego w Warszawie w 1936[2.14]. Zasiadał również w komisjach konkursowych jako juror (np. w konkursie na Pomnik Marszałka Józefa Piłsudskiego i Powstańca Śląskiego w 1936)[2.15].

W początkowej fazie twórczości Breyera dominowały motywy symboliczne oraz portrety osób współczesnych i postaci historycznych[2.16]. Zajmował się także medalierstwem (np. Medal Pamiątkowy XV-lecia Odzyskania Morza[4]) i projektowaniem monet[2.16]. Jego pracownia i większość dorobku rzeźbiarskiego uległy zniszczeniu podczas II wojny światowej[2.16]. Jednym z jego sukcesów w okresie międzywojennym było zwycięstwo w konkursie na pomnik Józefa Sowińskiego, który odbył się w 1931[5][2.16]. W 1938, m.in. za ten właśnie pomnik, otrzymał Nagrodę Plastyczną m.st. Warszawy[2.16]. Rok wcześniej, na Międzynarodowej Wystawie Sztuki i Techniki w Paryżu, artysta wyróżniony został złotym medalem i Grand Prix za cykl medali pamiątkowych[6].

Rzeźby Breyera cechowała wierność naturze, silnie podkreślona statyka oraz zwartość formy[2.16]. Jego dorobek twórczy wystawiano m.in. w Instytucie Propagandy Sztuki oraz w Zachęcie[2.16]. Jego dzieła (Europa i Ameryka) znalazły się również na statku transoceanicznym MS Piłsudski[2.17].

Pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 111-1-4)[7].

Upamiętnienie

Wizerunek Tadeusza Breyera został utrwalony m.in. w pracach jego dawnych studentów, czego przykładem jest portret wyrzeźbiony w granice przez Alfonsa Karnego[8]. Ponadto w Muzeum ASP w Warszawie zachował się jego autoportret z 1930[9], maska pośmiertna[10] oraz kilka rysunków z jego portretem, m.in. autorstwa Aleksandra Rafałowskiego[11].

Jego rola w kształceniu rzeźbiarzy przypominana jest także m.in. przy okazji spacerów[12] i spotkań tematycznych[13][14].

Ordery i odznaczenia

Galeria

Uwagi

  1. ↑ W 1932 przemianowanej na Akademię Sztuk Pięknych.
  2. ↑ Niektóre źródła podają, że Breyer wykładał w SSP od 1923: F. Kiryk, M. Maciąga, I. Jaromski i in.: Mielec. Studia i materiały z dziejów miasta i regionu. T. 2. KAW Rzeszów. ISBN 83-03-02423-X.

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Posąg ten znalazł się w Rotundzie Honorowej pawilonu polskiego na Międzynarodowej Wystawie Sztuki i Techniki w Paryżu.
  2. Aleksandra Melbechowska-Luty: Posągi i ludzie. Rzeźba polska dwudziestolecia międzywojennego. Warszawa: Neriton, 2005. ISBN 83-89729-40-7.
    1. 1 2 3 S. 219.
    2. 1 2 S. 218.
    3. ↑ S. 209.
    4. ↑ S. 214.
    5. ↑ S. 237.
    6. ↑ S. 217.
    7. ↑ S. 221.
    8. ↑ S. 223.
    9. ↑ S. 225.
    10. ↑ S. 242.
    11. ↑ S. 114.
    12. ↑ S. 226.
    13. ↑ S. 227.
    14. ↑ S. 296-297.
    15. ↑ S. 279.
    16. 1 2 3 4 5 6 7 S. 220.
    17. ↑ S. 273.
  3. ↑ Maria Anna Rudzka: Zadanie: forma. Pracownia profesora Tadeusza Breyera w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych w latach 1923-1939. Wyd. 2. Warszawa: Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie, 2023, s. 25-29. ISBN 978-83-66835-50-4.
  4. ↑ 15. rocznica odzyskania dostępu do Bałtyku, 1920-1935 wraz z legitymacją. muzeumwarszawy.pl. [dostęp 2024-05-04].
  5. ↑ Pomnik doczekał się realizacji 6 lat później.
  6. ↑ Tadeusz Breyer, [w:] Twórcy [online], Culture.pl [dostęp 2010-03-05].
  7. ↑ Cmentarz Stare Powązki: TADEUSZ BREYER, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2019-10-31].
  8. ↑ Portret profesora Tadeusza Breyera. rzezba-oronsko.pl. [dostęp 2024-07-22].
  9. ↑ Portret profesora Tadeusza Breyera. muzeum.asp.waw.pl. [dostęp 2024-09-23].
  10. ↑ Maska pośmiertna Tadeusza Breyera. muzeum.asp.waw.pl. [dostęp 2024-09-23].
  11. ↑ Znalezione obiekty. muzeum.asp.waw.pl. [dostęp 2024-09-23].
  12. ↑ Miejskie spacery rzeźbiarskie: Tadeusz Breyer - ojciec warszawskiej rzeźby XX wieku. krolikarnia.mnw.art.pl. [dostęp 2024-07-22].
  13. ↑ Promocja książki dr Marii Anny Rudzkiej „Zadanie: Forma. Pracownia profesora Tadeusza Breyera w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych w latach 1923–1939” i dyskusja panelowa. asp.waw.pl, 2024-04-23. [dostęp 2024-07-22].
  14. ↑ Spotkanie wokół książki Marii Anny Rudzkiej. promkultury.pl. [dostęp 2024-09-23].
  15. ↑ M.P. z 1952 r. Nr 70, poz. 1078 (ISAP) „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.
  16. ↑ M.P. z 1933 r. Nr 259, poz. 277 (ISAP) „za zasługi na polu pracy kulturalno-oświatowej”.

Bibliografia

  • Aleksandra Melbechowska-Luty: Posągi i ludzie. Rzeźba polska dwudziestolecia międzywojennego. Warszawa: Neriton, 2005. ISBN 83-89729-40-7.
  • Maria Anna Rudzka: Zadanie: forma. Pracownia profesora Tadeusza Breyera w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych w latach 1923-1939. Wyd. 2. Warszawa: Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie, 2023. ISBN 978-83-66835-50-4.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.