Tamaryna czerwonobrzucha

Tamaryna czerwonobrzucha
Saguinus labiatus
(É. Geoffroy Saint-Hilaire in Humboldt, 1812)
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

łożyskowce

Rząd

naczelne

Podrząd

wyższe naczelne

Infrarząd

małpokształtne

Parworząd

małpy szerokonose

Rodzina

pazurkowcowate

Rodzaj

tamaryna

Podrodzaj

Tamarinus

Gatunek

tamaryna czerwonobrzucha

Synonimy
  • Simia labiatus É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1812[1]
  • Midas labiatus[a]: É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1812[2]
  • Jacchus rufiventer J.E. Gray, 1843[3]
  • Midas elegantulus[b] Slack, 1862[8]
  • M[idas] erythrogaster[c] H.G.L. Reichenbach, 1862[11]
  • Midas thomasi E.A. Goeldi, 1907[12]
  • Midas griseovertex[d] E.A. Goeldi, 1907[15]
  • Tamarinus labiatus (É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1812)[16]
Podgatunki
  • S. l. labiatus É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1812
  • S. l. rufiventer (J.E. Gray, 1871)
  • S. l. thomasi (E.A. Goeldi, 1907)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[16]

Zasięg występowania
Mapa występowania

Tamaryna czerwonobrzucha[17] (Saguinus labiatus) – gatunek ssaka, naczelnego z rodziny pazurkowcowatych. Występują 3 podgatunki (w tym tamaryna wąsata i rdzawobrzucha). Długość głowy i tułowia 21–28 cm, ogona 30–38 cm, masa ciała 400–529 g. Czarniawy grzbiet kontrastuje z czerwoną bądź pomarańczową brzuszną stroną ciała. Żyje w grupach liczących 4–15 osobników, tylko jedna samica rozmnaża się, dnie spędza w towarzystwie mniejszych tamaryn z grupy siodłatych, a w Boliwii też miko czarnych. Zasiedla amazońskie dżungle na wysokości od 10 do 25 m. Spotykana w Brazylii, Peru i Boliwii. Konsumuje owoce, nektar, gumy, a także niewielkie zwierzęta. Nie zagraża jej wyginięcie.

Budowa

Charakterystyczny jaskrawy brzuch tamaryny czerwonobrzuchej

Pazurkowcowate należą do niewielkich naczelnych[18]. Długość głowy i tułowia tamaryny czerwonobrzuchej wynosi pomiędzy 21 i 28 cm[19], podobnie jak u tamaryny białowąsej[20]. Długość ogona waha się w zakresie od 30 do 38 cm[19], nieco mniej niż u tamaryny białowąsej[20]. Masa ciała wynosi pomiędzy 400 a 510 g[19]. Niektórzy autorzy podają masy samców 490 g i samic 529 g (średnia z odpowiednio 136 i 77 osobników), inni nie stwierdzają dymorfizmu płciowego[16].

Grzbiet tamaryny czerwonobrzuchej jest czarniawy i kontrastuje on znacznie z czerwoną bądź pomarańczową brzuszną stroną ciała. Ku jego tyłowi barwy zdają się bardziej blade. Ponadto występuje jeszcze barwa aguti pokrywająca płaszcz i kark zwierzęcia, jak też i biaława plama na ciemieniu, czasami z czerwonym znaczeniem. Twarz jest czarna z białym wąsem otaczającym górną wargę[19]. Nie ma jednak olbrzymich wąsów jak u tamaryny cesarskiej[21] czy też tamaryny białowąsej[20]. Biel pojawia się też na policzkach[22]. Podstawa ogona również jest czerwonawa[19].

Występują też pewne odmienności w zależności od obserwowanego podgatunku. Tak więc podgatunek nominatywny ma głównie czerń z białymi plamkami w tylnej części ciała i czerwoną brzuszną stronę ciała, nie licząc gardła jak i podstawy ogona. Przypomina on podgatunek rufiventer tamaryny rdzawobrzuchej, która odróżnia się swej krewnej leżącym na przodzie ciemienia znaczeniem w kształcie litery Y i srebrzystą plamą za nim. Wyrażona jest ona szczególnie dobrze u zwierząt żyjących bardziej na północy, podczas gdy u południowych ledwo można odróżnić ją od otoczenia. Za nią znajduje się ostro ograniczona biała plama. Z kolei u tamaryny wąsatej gardło i górna część klatki są czarne, podczas gdy dalej widnieje już pomarańcz rozciągający się aż do brzusznej powierzchni ogona. Autorzy opisują też czarne ciemię ze słabo odgraniczoną wijącą się czerwonawą linią pośrodkową na przedzie albo czy też niewielką bladą srebrną plamką z tyłu[19].

Kły nie różnią samców i samic. Występują 2 trzonowce[16].

Palce pazurkowcowatych kończą pazury, a nie paznokcie, wyjątkiem paluch[16].

Systematyka

Tamaryna czerwonobrzucha jest blisko spokrewniona z widoczną wyżej tamaryną plamkolicą

Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1812 francuski zoolog Étienne Geoffroy Saint-Hilaire, umieszczając nowo opisany takson w rodzaju Simia i nadając mu epitet gatunkowy labiatus[1]. Diagnoza ukazała się w rozdziale zatytułowanym Tablica synoptyczna małp Ameryki autorstwa pruskiego przyrodnika Alexandra von Humboldta, opublikowanym w publikacji pod redakcją von Humboldta i francuskiego botanika Aimé Bonplanda o tytule Zbiór obserwacji z zakresu zoologii i anatomii porównawczej, dokonanych na Oceanie Atlantyckim, w głębi nowego kontynentu i na Morzu Południowym w latach 1799, 1800, 1801, 1802 i 1803[1]. Niekiedy błędnie jako kreatora gatunku podaje się właśnie von Humboldta, którego dzieło niekiedy datuje się na 1811 rok. Niemniej wydano je dopiero w 1812, co więcej, sam autor podaje w nim jako właściwego kreatora Saint-Hilarego, którego opis ukazał się dziewiętnastym tomie czasopisma Annales du Muséum d’histoire naturelle i gdzie po raz pierwszy pojawia się nazwa Midas labiatus[19][2]. Jednak publikacja von Humboldta ukazała się wcześniej niż artykuł Saint-Hilarego[4]. Obecnie jednak nie wyróżnia się już rodzaju Midas. Zwierzę umieszcza się w rodzaju Saguinus[18], zwanym po polsku tamaryną[17]. Miejsce typowe według oryginalnego opisu to „prawdopodobnie Brazylia” (fr. Habite probablement le Brésil)[1], ograniczone w 1957 roku przez hiszpańsko-argentyńskiego zoologa i paleontologa Ángela Cabrerę do Lago do Joanacan, czyli Janauaca w stanie Amazonas[19]. Holotyp to zamontowana skóra z czaszką w środku (sygnatura MNHN-ZM-2007-1532) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu[4][23]. Okaz typowy zebrał portugalski przyrodnik Alexandre Rodrigues Ferreira podczas jego naukowej wyprawy do Brazylii w latach 1783–1792; zwierzę pierwotnie zostało zdeponowane w Museum Royal d’Ajuda w Lizbonie i nabyte przez Muzeum w Paryżu w 1808 roku podczas wojen napoleońskich[4].

Autorzy podnoszą jeszcze problem polegający na tym, że miejsce typowe gatunku znajduje się w obszarze zajmowanym nie przez podgatunek nominatywny, ale rufiventer. Wynika to stąd, że Cabrera w 1957 ograniczył miejsce typowe z całej Brazylii do Janauaca. Autor ten uważał bowiem tam występujący podgatunek za synonim podgatunku typowego. Inny jeszcze autor, J.E. Gray, wskazał z kolei miejsce typowe w Meksyku[19], co wydaje się dość abstrakcyjne, jako że nie sięga tam żaden gatunek pazurkowcowatych[18]. W 1977 Hershkovitz zasugerował, by podane przez Cabrerę miejsce uznać za miejsce typowe właściwego podgatunku rufiventer, opisanego przez Graya w 1843, podczas gdy miejscem typowym podgatunku labiatus uczynić miejsce gdzieś pomiędzy rzekami Madeira i Purús, na południe od rzeki Ipixuna, w regionie grisevertex nazwanym przez Goeldiego w 1907. Pozostaje jeszcze gatunek tomasi pochodzący znad Rio Tomantis, co też uznano za jego typową lokalizację[19]. Polskie Nazewnictwo Ssaków Świata proponuje nazwę dla każdego z wymienionych 3 podgatunków. Podgatunek nominatywny nazywa zgodnie ze swym zwyczajem dokładnie tak samo jak gatunek: tamaryną czerwonobrzuchą. Podgatunek rufiventer określa tamaryną rdzawobrzuchą. Najmłodszy podgatunek tomasi nazywa tamaryną wąsatą, w odróżnieniu od tamaryny białowąsej, która to nazwa odnosi się Saguinus mystax[17].

Saguinus labiatus należy do grupy gatunkowej mystax[24]. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają trzy podgatunków[24]. Podstawowe dane taksonomiczne podgatunków (oprócz nominatywnego) przedstawia poniższa tabelka:

Podgatunek Oryginalna nazwa Autor i rok opisu Miejsce typowe Holotyp
S. l. rufiventer, tamaryna rdzawobrzucha[17] Jacchus rufiventer (J.E. Gray, 1871) w oryginale „Meksyk” (ang. Mexico); Hershkovitz podaje Amazonię[4] skóra i czaszka dorosłego samca (sygnatura BMNH:Mamm:1843.10.12.6) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie[25]
S. l. thomasi, tamaryna wąsata[17] Midas thomasi (E.A. Goeldi, 1907) Tonantins, rzeka Tonantins, północny brzeg rzeki Amazonka poniżej ujścia rzeki Iça, Amazonas, Brazylia[4] skóra i czaszka dorosłego samca (sygnatura BMNH:Mamm:1857.10.17.5) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie; okaz typowy zebrał w listopadzie 1856 roku Henry Walter Bates[4][26]

Niektóre źródła wyodrębniają część gatunków z rodzaju Saguinus do kilku odrębnych rodzajów, co widać na poniższym kladogramie. Tamarynę czerwonobrzuchą umieszczają w rodzaju Tamarinus[27]. Takie rozwiązanie przyjmuje także IUCN[16].

Kladogram za Lopes et al., 2023[27]

Leontocebus fusicollis

Leontocebus fuscus

Leontocebus nigricollis



Oedipomidas leucopus

Oedipomidas geoffroyi

Oedipomidas oedipus


Saguinus midas

Saguinus niger

Saguinus ursulus

Saguinus bicolor

Saguinus martinsi


Tamarinus imperator

Tamarinus subgrisescens



Tamarinus inustus

Tamarinus thomasi

Tamarinus labiatus

Tamarinus kulina

Tamarinus mystax






Etymologia

Podgatunek S. l. thomasi, tamaryna wąsata
  • Saguinus: fr. sagouin ‘pazurczatka’, być może od brazylijskiej, lokalnej nazwy sahui, używanej w okolicach Bahia[28].
  • labiatus: łac. labiatus ‘z ustami’, od labia ‘usta’[29].
  • rufiventer: nowołac. rufiventris ‘czerwonobrzuchy’, od łac. rufus ‘rudy’; venter, ventris ‘brzuch’[30].
  • thomasi: Oldfield Thomas (1858–1929), angielski zoolog, specjalizujący się głównie w teriologii[31].

Tryb życia

Tamaryna czerwonobrzucha wiedzie nadrzewny tryb życia

Tamaryny żyją w grupach liczebności od 4[16] do 10[19]–15 osobników. Średnią szacowano na 6,1 bądź 6,8 z zakresem od 1 do 13[16]. Znajdują się wśród nich 2–3 dorosłe samice i także od 2 do 3 dorosłych samców[19].

Grupa zajmuje teren d 30 do 35 ha[19] lub od 23 do 41 ha ze średnią 33,5 ha, w Acre 56 ha, zależnie od jakości lasu i dostępności pożywienia[16]. Przez jedną dobę przemierza od 1300 do 2300 m[19].

Większe tamaryny często tworzą mieszane stada z mniejszymi tamarynami z grupy siodłatych[18], czego przykładem tamaryna białowąsa[20]. Dotyczy to także tamaryny czerwonobrzuchej[19]. Już w 1982[32] i 1990 donoszono o mieszanych stadach tamaryny czerwonobrzuchej i tamaryny boliwijskiej[33], opisywano także stada z tamaryną siodłatą[16]. Zwierzęta zajmują ten sam obszar i wspólnie bronią go przed sąsiednimi grupami[33]. Spędzają ze sobą około połowy czasu[32], a nawet 60–70% dnia podróżują razem. Z powodu różnicy wielkości prym w takich mieszanych grupach wiodą właśnie tamaryny czerwonobrzuche, większe od tamaryn z grupy siodłatych i wypierające je ze źródeł pożywienia[19].

Opisywano także, choć rzadziej spotykane, trójgatunkowe zgrupowania z miko czarnym[32], gatunkiem należącym do odrębnego rodzaju[18]. Takie mieszane grupy obserwowano w boliwijskim departamencie Pando[19]. Zajmuje on większe tereny – od 100 ha do 150 ha na grupę. Tak więc jedna grupa miko czarnych może utrzymywać relacje z nawet do 8 mieszanych grup tamaryn[19].

Tamaryna czerwonobrzucha prowadzi dzienny tryb życia[19], podobnie zresztą jak i inne pazurkowcowate[18]. Wstaje ona godzinę po świcie, a więc między kwadrans po szóstej a wpół do ósmej. Aktywność zachowuje przez 10 godzin dnia. Pomiędzy szesnastą a wpół do piątej ponownie udaje się na spoczynek. Wybiera sobie do tego rozwidlenia drzew, dziuple w pniach, gęstą roślinność, pnącza, a nawet stare termitiery. W grupach mieszanych tamaryna ta zazwyczaj pierwsza udaje się na spoczynek[19]. Dwa gatunki żyjące za dnia razem zazwyczaj w nocy śpią oddzielnie, często też na różnych wysokościach[18]. Za dnia tamaryna czerwonobrzucha żywi się i podróżuje mniej niż jej mniejsza towarzyszka. Jedna ze zbadanych grup odpoczywała przez 46% dnia. Przez 32% przemieszczała się, przez 12% poszukiwała pokarmu, a przez 0,10 czasu ten pokarm konsumowała. Wydaje się, że zwierzę to poszukuje żywności na liściach mniej wydajnie niż tamaryny z grupy siodłatych. Zjada także mniejsze owady i zajmuje jej to więcej czasu. Mniejsze tamaryny z grupy siodłatych zjadają też większą zdobycz, zwykle polują też niżej[19].

W niewoli zachowania agonistyczne czy seksualne są rzadkie. Badane osobniki nie wykazywały skłonności do agresji wobec znanych sobie osobników tej samej płci. Obserwowano natomiast iskanie innych członków grupy, przy czym samiec iska samicę częściej niż samica samca[22].

Występuje znaczenie zapachem, w czym przodują samice[22]. W niewoli znaczenie odbywało się 1,88 raza na godzinę[34].

Cykl życiowy

Pazurkowcowate znane są z porodów bliźniąt[16]. Także tamaryna czerwonobrzucha rodzi bliźnięta, co obserwowano na początku pory deszczowej, a więc w październiku i listopadzie[19]. Tylko jedna samica w grupie wydaje na świat młode[16].

Rozmieszczenie geograficzne

Zasięg gatunku obejmuje Peru, Boliwię i Brazylię (stany Amazonas, Acre i Rondônia). Żyje on w środkowej i południowo-środkowej Amazonii[16]. Podgatunek nominatywny zamieszkuje zachód Brazylii, północną Boliwię i południowy wschód Peru, zasiedla tereny pomiędzy rzekami Purús (nie sięga jej źródeł) i systemem rzecznym Madeiry-Abuny, przekraczając źródła tej ostatniej w Boliwii, na południe od Ipixuny aż do Tahuamanu na północy Boliwii i południowego wschodu Peru. Tamaryna rdzawobrzucha z kolei występuje w brazylijskim stanie Amazonas pomiędzy rzekami Purús i Madeira, na południe od Solimões aż do Ipixuny. Podgatunek tamaryny wąsatej również jest endemitem stanu Amazonas, żyje na północnym zachodzie Brazylii pomiędzy rzekami Japurá i Solimões, sięgając od Auati-Parana do Tonantins[19].

Ekologia

Siedliskiem tamaryny czerwonobrzuchej są pierwotne i wtórne lasy wiecznie zielone i po części zrzucające liście. Naczelne te zasiedlają średnią warstwę koron drzew w wysokich lasach o ubogich podszytach zwanych monte alto czy też wysokich lasów o zwartej pokrywie drzew o gęstym podszycie określanych monte bajo. Występują także i w lasach wtórnych barbecho tupido o zamkniętej koronie drzew. Nie występują natomiast w dojrzałym lesie o ubogich podszytach[19] ani w lesie zalanym wodą. Niemniej występują na terenach okresowo zalewanych, kiedy te nie leżą pod wodą[16]. Autorzy podkreślają rzadkie używanie podszytu bądź też szczytów koron drzew powyżej 25 m, co odróżnia tamaryny czerwonobrzuche od tamaryn z grupy siodłatych[19], mniejszych tamaryn często tworzących mieszane stada z tymi większymi[18]. Wracając do tamaryny czerwonobrzuchej, zasiedla ona las na wysokości pomiędzy 10 m a 25 m ze średnią 14 m[19]. Ogólnie preferuje średnią i wyższą część lasu[16].

Gatunek ten występuje pospolicie od Espiritu Santo do Rio Nareuda i Rio Acre. Zagęszczenie szacowano na 4,7 grup na km² (27 osobników). Mniejsze liczby podawano z Pando, 22 zwierzęta na km²[16] (2,9–6,6 grupy[19]) , a jeszcze mniejsze mówią o 1,7 do 2,9 grupy, czyli 7,2–12,2 osobnika na km², bądź od 4,8 do 18,7 zwierzęcia na km². Najmniejsze wyniki podawano z Peru – 3,78 naczelnego na km²[16] (na południowym wschodzie Peru 0,94 do 4 grup na kilometr kwadratowy[19]) – i z Acre: 2,1 osobnika na km²[16].

Tamaryna czerwonobrzucha konsumuje owoce, nektar, gumy, a także niewielkie zwierzęta. Z owoców wybiera te niewielkie i mięsiste, zwłaszcza należące do rodziny morwowatych, spośród czego badacze wymieniają Pseudolmedia, Castilla ulei, Helicostylis tomentosa, Olmedia aspera, Brosimum alicastrum, ale też pokrzywowate jak Cecropia scandipholia czy Porouma cecropiifolia, w końcu również bobowate jak Inga. Z gum korzystają z Parkia pendula[19]. Niektóre inne pazurkowcowate rozwinęły adaptacje ułatwiające im żłobienie pni drzew czy pnączy celem wypływu gumy, tamaryny podobnych nie wyewoluowały, wobec tego pożywić się mogą jedynie już wypływającą gumą. Spijają też soki i konsumują lateks[16]. Nektar natomiast spijają z Symphonia globuliphera. Ponadto zwierzęta polują na niewielką zdobycz. 90% tego czasu poświęcają na przeszukiwanie liści, bardzo rzadko natomiast szukają zdobyczy w szczelinach czy też korze. Odróżniają się tym samym od tamaryn z grupy siodłatych[19]. Polują głównie na płazy bezogonowe, jaszczurki, ślimaki, owady i pająki[16]. Grzyby przyjmują rzadko[35]. Ponadto obserwowano także, że większe tamaryny i mniejsze tamaryny z grupy siodłatych często szukają zdobyczy na odmiennych wysokościach lasu[18]. Dieta tamaryny czerwonobrzuchej przypomina bardziej dietę sympatrycznej tamaryny siodłatej niż miko czarnego[35]. Owoce stanowią 58% pokarmu tamaryny czerwonobrzuchej, podczas gdy miko czarny spożywa je w 29%, tamaryny z grupy siodłatych zaś w 49%[36]. Dieta tych trzech gatunków najbardziej zachodzi na siebie w lutym i marcu, czasu owocowania. W czasie niedoboru owoców tamaryna czerwonobrzucha przerzuca się na nektar, podczas gdy miko na grzyby[35].

Zagrożenia i ochrona

Zwierzę bywa hodowane w ogrodach zoologicznych, tutaj w zoo we Frankfurcie

IUCN uznaje tamarynę czerwonobrzuchą za gatunek najmniejszej troski. Po raz pierwszy wypowiedziała się o gatunku w 1996 (wtedy kategorię określano jako gatunki niższego ryzyka / najmniejszej troski), by potem powtarzać ocenę bez istotnych zmian w 2003, 2008, 2018 i w 2021. Ocenę taką organizacja uzasadnia występowaniem zwierzęcia w jednym z mniej dotkniętych ludzką działalnością regionów Amazonii i brakiem istotnych zagrożeń. Niemniej w Pando i w Peru postępuje wylesianie[16]. Część lasów, w których żyje, jest niszczonych i fragmentowanych, po wycince tworzy się pastwiska dla bydła, farmy, drogi, miasta[19].

Całkowita liczebność spada[16].

Zwierzę nie pada ofiarą polowań, aczkolwiek niekiedy trzyma się je jako zwierzę domowe[16].

W Brazylii i Boliwii gatunek zasiedla tereny objęte ochroną, czego nie można powiedzieć o Peru. Przykładem Park Narodowy Mapinguari. Wymienia go załącznik II CITES[16].

Tamaryna rdzawobrzucha ma nieco bardziej ograniczony zasięg występowania, jednak zasiedla odległe miejsca nie niepokojona przez aktywność ludzką. Zarówno podgatunek nominatywny, jak i tamaryna rdzawobrzucha zamieszkują pewne tereny chronione, czego nie wiadomo o tamarynie wąsatej[19].

Uwagi

  1. ↑ Kombinacja nazw.
  2. ↑ Miejsce typowe: Rzeka Amazonka i jej dopływy[4][5]; holotyp: skóra i czaszka samca (sygnatura USNM:MAMM:5132) ze zbiorów Narodowego Muzeum Historii Naturalnej w Waszyngtonie; okaz typowy zebrał William Lewis Herndon[5][6]; etymologia: nowołac. elegantulus ‘drobny, mały i elegancki’, od łac. elegans, elegantis ‘ładny, elegancki’; przyrostek zdrabniający -ulus, od elegere prawdopodobnie wczesnej formy eligere ‘do wyboru’[7].
  3. ↑ Miejsce typowe: Lago Janauacá, Amazonas, Brazylia[9]; holotyp: zamontowany okaz, prawdopodobnie ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Wiedniu, okaz typowy zebrał w styczniu Johann Natterer[4]; etymologia: gr. ερυθρος eruthros ‘rudy, czerwony’; γαστηρ gastēr, γαστρος gastros ‘brzuch’[10].
  4. ↑ Miejsce typowe: (lektotyp) skóra samca (sygnatura MPEG 913) ze zbiorów Museu Paraense Emílio Goeldi w Belém; okaz typowy zebrał w okresie od lipca i sierpnia 1903 roku J. Schönmann[4]; holotyp: ; etymologia: łac. L. griseum ‘szare’[13]; vertex, verticis ‘czubek głowy’[14].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 A. von Humboldt: Tableau synoptique des singes de l’Amérique. W: A. von Humboldt & A. Bonpland: Recueil d’observations de zoologie et d’anatomie comparée, faites dans l’Océan atlantique, dans l’intérieur du nouveau continent et dans la mer du sud pendant les années 1799, 1800, 1801, 1802 et 1803. T. 1. Paris: F. Schoell, 1812, s. 361. (fr. • łac.).
  2. 1 2 É. Geoffory Saint-Hilaire. Tableau des Quadrumanes, ou des Animaux composant le premier Ordre de la Classe des Mammifères. „Annales du Muséum d’histoire naturelle”. 19, s. 121, 1812. (fr.).
  3. ↑ J.E. Gray. On a new species of marmozette in the British Museum Collection. „The Annals and magazine of natural history”. 12 (79), s. 398, 1843. (ang.).
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 P. Hershkovitz: Living New World Monkeys (Platyrrhini). Cz. 1: With an Introduction to Primates (Platyrrhini: With an Introduction to Primates). Chicago: University of Chicago Press, 1977, s. 690–693. ISBN 0-226-32788-4. (ang.).
  5. 1 2 R.D. Fisher & C.A. Ludwig. Catalog of Type Specimens of Recent Mammals: Orders Didelphimorphia through Chiroptera (excluding Rodentia) in the National Museum of Natural History, Smithsonian Institution. „Smithsonian Contributions to Zoology”. 664, s. 14, 2015. (ang.).
  6. ↑ USNM 5132. [w:] Collections [on-line]. National Museum of Natural History. [dostęp 2025-08-26]. (ang.).
  7. ↑ The Key to Scientific Names ↓, elegantulus [dostęp 2025-10-26].
  8. ↑ J.H. Slack. Description of a new quadrumanous mammal, of the genus Midas. „Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia”. 13 (26–36), s. 463, 1862. (ang.).
  9. ↑ A.B. Rylands, E.W. Heymann, J.W. Lynch Alfaro, J.C. Buckner, C. Roos, C. Matauschek, J.P. Boubli, R. Sampaio & R.A. Mittermeier. Taxonomic review of the New World tamarins (Primates: Callitrichidae). „Zoological Journal of the Linnean Society”. 177 (4), s. 1022, 2016. DOI: 10.1111/zoj.12386. (ang.).
  10. ↑ The Key to Scientific Names ↓, erythrogaster [dostęp 2025-10-26].
  11. ↑ H.G.L. Reichenbach: Die vollständigste Naturgeschichte der Affen. Dresden und Leipzig: Expedition der vollstèandigsten Naturgeschichte, 1862, s. 14. (niem.).
  12. ↑ Goeldi 1907 ↓, s. 89.
  13. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 113.
  14. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 280.
  15. ↑ Goeldi 1907 ↓, s. 92.
  16. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 Calouro i inni, Saguinus labiatus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021 [dostęp 2025-10-26] (ang.).
  17. 1 2 3 4 5 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 37. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  18. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A.B. Rylands & R.A. Mittermeier, Family Callitrichidae (Marmosets and Tamarins), [w:] R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson, Handbook of the Mammals of the World, t. 3. Primates, Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 262-, ISBN 978-84-96553-89-7 (ang.).
  19. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 34. Red-Bellied Tamarin, s. 334–335 w: A.B. Rylands & R.A. Mittermeier, Family Callitrichidae (Marmosets and Tamarins), [w:] R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson, Handbook of the Mammals of the World, t. 3. Primates, Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 262-, ISBN 978-84-96553-89-7 (ang.).
  20. 1 2 3 4 33. Mustached Tamarin, s. 333–334 w: A.B. Rylands & R.A. Mittermeier, Family Callitrichidae (Marmosets and Tamarins), [w:] R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson, Handbook of the Mammals of the World, t. 3. Primates, Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 262-, ISBN 978-84-96553-89-7 (ang.).
  21. ↑ 35. Emperor Tamarin, s. 335–336 w: A.B. Rylands & R.A. Mittermeier, Family Callitrichidae (Marmosets and Tamarins), [w:] R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson, Handbook of the Mammals of the World, t. 3. Primates, Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 262-, ISBN 978-84-96553-89-7 (ang.).
  22. 1 2 3 Coates, A. Poole, T. B., The behavior of the callitrichid monkey, Saguinus labiatus labiatus, in the laboratory, „International Journal of Primatology”, 4 (4), Springer, 1983, s. 339–371 (ang.).
  23. ↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: Saguinus labiatus (É. Geoffroy Saint-Hilaire in von Humboldt, 1812). [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-10-26]. (ang.).
  24. 1 2 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 180. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
  25. ↑ 1843.10.12.6. [w:] Data Portal [on-line]. Natural Museum History. [dostęp 2025-10-26]. (ang.).
  26. ↑ 1857.10.17.5. [w:] Data Portal [on-line]. Natural Museum History. [dostęp 2025-10-26]. (ang.).
  27. 1 2 Gerson Paulino Lopes i inni, Molecular systematics of tamarins with emphasis on genus Tamarinus (Primates, Callitrichidae), „Zoologica Scripta”, 52 (6), 2023, s. 556–570, DOI: 10.1111/zsc.12617 (ang.).
  28. ↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 616, 1904. (ang.).
  29. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 134.
  30. ↑ The Key to Scientific Names ↓, rufiventer [dostęp 2025-10-26].
  31. ↑ B. Beolens, M. Watkins & M. Grayson: The Eponym Dictionary of Mammals. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2009, s. 411. ISBN 978-0-8018-9304-9. (ang.).
  32. 1 2 3 Pook, A.G., Pook, G., Polyspecific association between Saguinus fuscicollis, Saguinus labiatus, Callimico goeldii and other primates in north-western Bolivia, „Folia Primatologica”, 38 (3–4), 1982, s. 196–216 (ang.).
  33. 1 2 H. Buchanan‐Smith, Polyspecific association of two tamarin species, Saguinus labiatus and Saguinus fuscicollis, in Bolivia, „American Journal of Primatology”, 22 (3), 1990, s. 205–214 (ang.).
  34. ↑ Poirier i inni, Scent marks signal species, sex, and reproductive status in tamarins (Saguinus spp., Neotropical Primates), „Chemical senses”, 46, 2021, bjab008 (ang.).
  35. 1 2 3 L.M. Porter, Dietary differences among sympatric Callitrichinae in northern Bolivia: Callimico goeldii, Saguinus fuscicollis and S. labiatus, „International Journal of Primatology”, 22 (6), Springer, 2001, s. 961–992 (ang.).
  36. ↑ 17. Goeldii's Monkey, s. 314–315 w: A.B. Rylands & R.A. Mittermeier, Family Callitrichidae (Marmosets and Tamarins), [w:] R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson, Handbook of the Mammals of the World, t. 3. Primates, Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 262-, ISBN 978-84-96553-89-7 (ang.).

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.