Technika pigmentowa

Technika pigmentowa – jedna z najtrwalszych historycznych technik fotograficznych. Jej rozwój rozpoczął się od odkryć Mungo Pontona w 1839 roku, dotyczących światłoczułości papieru pokrytego roztworem dwuchromianu potasu. Sam proces został wynaleziony przez Alphonse’a Poitevina w 1855 roku, a kluczowe udoskonalenia, które pozwoliły na jego szerokie zastosowanie komercyjne, wprowadził Joseph Wilson Swan w 1864 roku[1.1].

Chemia i zasada działania

Podobnie jak w przypadku gumy dwuchromianowej, technika pigmentowa opiera się na zjawisku garbowania (sieciowania) koloidów pod wpływem soli chromu oraz promieniowania UV. Zasadnicza różnica polega na zastosowanym spoiwie: o ile w technice gumowej wykorzystuje się gumę arabską, o tyle w technice pigmentowej nośnikiem dla pigmentu jest żelatyna. Zasada procesu opiera się na światłoczułości mieszaniny żelatyny, pigmentu (historycznie najczęściej sadzy, stąd angielska nazwa carbon print) oraz uczulacza (dwuchromianu potasu lub amonu). W miejscach naświetlonych (przez przezroczyste partie negatywu) żelatyna ulega zgarbowaniu, stając się nierozpuszczalna w ciepłej wodzie[1.1].

Kluczowy problem i proces transferu

Ponieważ proces utwardzania żelatyny zachodzi od strony naświetlanej, w półtonach często pozostaje warstwa miękkiej, niezgarbowanej żelatyny pod utwardzoną powierzchnią. Próba bezpośredniego wywołania obrazu prowadziłaby do rozpuszczenia tych delikatnych partii[1.2]. Aby zachować szczegółowość obrazu, stosuje się proces transferu[1.3]:

  • Przygotowanie papieru do przenoszenia: Mieszaninę żelatyny, pigmentu i substancji światłoczułej nanosi się na podłoże tymczasowe.
  • Transfer: Po naświetleniu, papier do przenoszenia skałada się (przyciska na mokro) z docelowym podłożem.
  • Wywoływanie: Całość umieszcza się w ciepłej wodzie (ok. 35–40 °C), co pozwala na rozpuszczenie niezgarbowanej żelatyny i oddzielenie tymczasowego podłoża.

W przypadku konieczności zachowania właściwej orientacji obrazu (np. przy napisach), stosuje się tzw. podwójny transfer, w którym obraz jest najpierw przenoszony na podłoże tymczasowe, a następnie na docelowe[1.4].

Cechy charakterystyczne odbitki pigmentowej

Dla konserwatorów i badaczy istotne są następujące cechy identyfikacyjne[1.5]:

  • Fizyczna struktura (relief): Odbitka pigmentowa ma delikatny, lecz zauważalny relief. Ciemne partie obrazu, zawierające grubszą warstwę żelatyny, są fizycznie wyższe niż partie jasne.
  • Połysk: Ciemne obszary obrazu są zazwyczaj bardziej błyszczące niż partie jasne, co wynika z wyższego stężenia żelatyny w tych miejscach.
  • Trwałość: Odbitki wykonane tą techniką są niezwykle trwałe i odporne na blaknięcie, o ile zostały wykonane przy użyciu stabilnych pigmentów.

Zobacz też

Przypisy

  1. Dusan Stulik, Art Kaplan, The Atlas of Analytical Signatures of Photographic Processes, Getty Conservation Institute, 2013, ISBN 1-937433-11-0, ISBN 978-1-937433-11-6 (ang.).
    1. 1 2 S. 4.
    2. ↑ S. 5.
    3. ↑ S. 7, 11.
    4. ↑ S. 7, 12.
    5. ↑ S. 13.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.