Teijsmanniodendron

*Teijsmanniodendron*
	; Teijsmanniodendron pteropodum
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	jasnotowce
Rodzina	jasnotowate
Rodzaj	Teijsmanniodendron
	Nazwa systematyczna
	Teijsmanniodendron Koord.; Ann. Jard. Bot. Buitenzorg 19: 19 (1904)
	Typ nomenklatoryczny
	T. bogoriense Koorders
Synonimy
	Xerocarpa H.J.Lam
	Xerocarpa H.J.Lam

Teijsmanniodendron – rodzaj roślin należących do rodziny jasnotowatych. Obejmuje 23 gatunki. Rośliny te występują w południowo-wschodniej Azji oraz w zachodniej Oceanii^[3]. Są to drzewa rosnące w lasach różnego typu, od lądowych obrzeży lasów namorzynowych po wilgotne lasy górskie, z największym zróżnicowaniem w lasach nizinnych, zarówno pierwotnych, jak i wtórnych. Drewno tych roślin wykorzystywane jest szeroko do celów konstrukcyjnych, wyrobu mebli, słupów i in. Owoce gatunku T. pteropodum wykorzystywane są do celów leczniczych^[5].

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj najbardziej zróżnicowany jest na Borneo, gdzie występują wszystkie należące do niego gatunki. Pojedyncze z nich rosną także na Półwyspie Indochińskim, zwłaszcza w Malezji; jeden sięga po Nikobary na zachodzie. Szereg gatunków zasiedla różne wyspy Archipelagu Malajskiego, przy czym linię Wallace’a przekracza w kierunku wschodnim tylko 6 gatunków. Zasięg rodzaju na wschodzie sięga Wysp Salomona. Najszerzej rozprzestrzenionymi gatunkami są T. pteropodum i T. holophyllum^[5].

Morfologia

Pokrój: Drzewa osiągające do ok. 50 m wysokości przy średnicy pnia do 1,2 m. Niektóre wytwarzają korzenie szkarpowe. Kora jest gładka do łuszczącej się łuskowato lub podłużnymi pasmami. Młode pędy są czterokanciaste lub zaokrąglone, nagie lub owłosione^[5].

Liście: Pojedyncze lub pierzasto złożone z 3–7 listkami, z których środkowa para jest największa, a pozostałe są coraz mniejsze. Ogonki liściowe są zgrubiałe lub rozdęte na obu końcach. Blaszki listków są całobrzegie^[5].

Kwiaty: Zebrane w kwiatostany wiechowate i wierzchotkowe wyrastające w kątach liści lub szczytowo. Podsadki podobne do liści, przysadki jajowate do równowąskich, najczęściej bardzo drobne^[5]. Kielich zrosłodziałkowy, dzwonkowaty, z 5 ząbkami na szczycie^[6]. Korona jest dwuwargowa, górna warga składa się z dwóch łatek, a dolna z trzech, z których środkowa jest największa. Cztery pręciki są wyraźnie dwusilne (dwa są dłuższe), osadzone są w połowie lub w dolnej części rurki korony i z niej wystają. Zalążnia złożona z dwóch komór, nie w pełni rozdzielonych. W każdej z komór powstają dwa zalążki, z których w poszczególnych kwiatach rozwija się tylko jeden. Szyjka słupka pojedyncza, cienka, na końcu rozwidlona, z krótkimi ramionami znamion^[5].

Owoce: Jednonasienne, rozwijają się w trwałym i powiększającym się kielichu^[5]. Określane są jako suche pestkowce o owocni grubiejącej i drewniejącej lub cienkiej i kruchej. Nasiono otoczone jest błoniastą łupiną^[5].

Systematyka

Rodzaj umieszczany był dawniej w obrębie rodziny werbenowatych Verbenaceae. Współcześnie zaliczany jest do podrodziny Viticoideae Briquet in Engler & Prantl (1895) w obrębie rodziny jasnotowatych Lamiaceae^[6]^[2].

Wykaz gatunków^[3]

Teijsmanniodendron ahernianum (Merr.) Bakh.
Teijsmanniodendron bintuluense Moldenke
Teijsmanniodendron bogoriense Koord.
Teijsmanniodendron bullatum Rusea
Teijsmanniodendron coriaceum (C.B.Clarke) Kosterm.
Teijsmanniodendron glabrum Merr.
Teijsmanniodendron havilandii (Ridl.) Rusea
Teijsmanniodendron hollrungii (Warb.) Kosterm.
Teijsmanniodendron holophyllum (Baker) Kosterm.
Teijsmanniodendron latiffii Rusea
Teijsmanniodendron obscurinerve Rusea
Teijsmanniodendron pteropodum (Miq.) Bakh.
Teijsmanniodendron punctatum Rusea
Teijsmanniodendron renageorgeae Rusea
Teijsmanniodendron sarawakanum (H.Pearson) Kosterm.
Teijsmanniodendron scaberrimum Kosterm. ex Rusea
Teijsmanniodendron simplicifolium Merr.
Teijsmanniodendron simplicioides Kosterm.
Teijsmanniodendron sinclairii Kosterm.
Teijsmanniodendron smilacifolium (H.Pearson) Kosterm.
Teijsmanniodendron subspicatum (Hallier f.) Kosterm.
Teijsmanniodendron unifoliolatum (Merr.) Moldenke
Teijsmanniodendron zainudinii Rusea

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2025-12-12] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2025-12-12] (ang.).
1 2 3 4 Teijsmanniodendron Koord.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2025-12-12].
↑ Vitex. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2025-12-12].
1 2 3 4 5 6 7 8 Rogier deR. Kok Rogier deR., RuseaR. Go RuseaR., A.A. Latiff A.A., The genus Teijsmanniodendron Koord. (Lamiaceae), „Kew Bulletin”, 64 (4), 2009, s. 587-625, DOI: 10.1007/s12225-009-9156-9 [dostęp 2025-12-03] .
1 2 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. VII. Flowering Plants. Dicotyledons. Lamiales. Berlin, Heidelberg: Springer, 2004, s. 195. ISBN 978-3-642-62200-7.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2025-12-12] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2025-12-12] (ang.).

[powo-3] 1 2 3 4 Teijsmanniodendron Koord.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2025-12-12].

[ing-4] Vitex. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2025-12-12].

[kok-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 Rogier deR. Kok Rogier deR., RuseaR. Go RuseaR., A.A. Latiff A.A., The genus Teijsmanniodendron Koord. (Lamiaceae), „Kew Bulletin”, 64 (4), 2009, s. 587-625, DOI: 10.1007/s12225-009-9156-9 [dostęp 2025-12-03] .

[kubitzki-6] 1 2 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. VII. Flowering Plants. Dicotyledons. Lamiales. Berlin, Heidelberg: Springer, 2004, s. 195. ISBN 978-3-642-62200-7.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]