Terkotnik
| Clibanornis dendrocolaptoides[1] | |||
| (Pelzeln, 1859) | |||
 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
Clibanornis dendrocolaptoides | ||
| Synonimy | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
 | |||
| Zasięg występowania | |||
 | |||
Terkotnik[4], cierniak bambusowy[5] (Clibanornis dendrocolaptoides) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny garncarzowatych (Furnariidae). Występuje w Ameryce Południowej – w południowo-wschodniej Brazylii, w prowincji Misiones w północno-wschodniej Argentynie i przylegających do niej częściach Paragwaju. W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN klasyfikowany jest jako gatunek najmniejszej troski (LC, ang. Least Concern).
Systematyka
Takson ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał austriacki ornitolog August von Pelzeln w 1859 roku na łamach Sitzungsberichte der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Mathematisch-Naturwissenschaftliche Classe[6]. Autor nadał gatunkowi nazwę Anabates dendrocolaptoides, a jako miejsce typowe podał Yapo River, Curytiba, w stanie Parana[2][6]. Później gatunek ten był zaliczany do rodzaju Hylocryptus[5]. Badania molekularne opublikowane w 2011 roku wykazały, że terkotnik jest gatunkiem siostrzanym z kokotnikiem Clibanornis rectirostris (Wied, 1831)[7].
Terkotnik jest uznawany za gatunek monotypowy[8][9][10].
Etymologia
Morfologia
Długość ciała 21–22 cm, masa ciała 52–54 g[14].
Średniej wielkości ptak o brązowych tęczówkach otoczonych jasną obwódką. Dziób prosty, średnio długi, czarny, z prostą żuchwą i lekko zaokrągloną górną szczęką. Nogi i stopy od oliwkowoszarych do zielonkawoszarych. Czoło i góra głowy ciemnobrązowe. Pasek zaoczny biały, poniżej niego ciemnobrązowe płaty uszne. Boki głowy i policzki białe w czarne prążki, gardło białe. Górne części tułowia: grzbiet, kuper, pokrywy nadogonowe, pokrywy skrzydeł i lotki, rudobrązowe, z niewielkimi rozjaśnieniami i pociemnieniami. Ogon średniej długości, środkowa para strówek matowa rudobrązowa, pozostałe sterówki rudokasztanowe. Pierś i brzuch matowoszare, boki rudobrązowe, a pokrywy podogonowe ochrowobrązowe[14]. Nie występuje dymorfizm płciowy. Osobniki młodociane mają szary brzuch, lekko nakrapianą pierś i nie mają ciemnych prążków na bokach głowy i policzkach[14].
Zasięg występowania
Terkotnik występuje na obszarze południowo-wschodniej Brazylii (od południowej części stanu São Paulo na południe do północnych części stanu Rio Grande do Sul), we wschodnim Paragwaju oraz w północno-wschodniej części Argentyny w prowincji Misiones[14].
Jego obecność stwierdzono w dziewięciu ostojach ptaków IBA, w tym w Parku Narodowym Iguazú, Parku Prowincjonalnym Urugua-í i Parku Prowincjonalnym Uruzú y Reserva Forestal San Jorge w Argentynie, Parku stanowym rzeki Guarani w Brazylii i Parku Narodowym Caazapá w Paragwaju[15]. Zasięg występowania (EOO, Extent of Occurrence) według szacunków organizacji BirdLife International obejmuje około 325 tys. km². Występuje zazwyczaj w zakresie wysokości do 1200 m n.p.m.[15]
Ekologia i zachowanie
Jego głównym habitatem są wiecznie zielone lasy tropikalne: lasy galeriowe, tropikalne wilgotne lasy nizinne i tropikalne wilgotne lasy górskie; zamieszkuje też wysokie lasy wtórne. W Brazylii preferuje zarośla bambusowe i gęstą roślinność w pobliżu strumieni[14].
Niewiele wiadomo o diecie i sposobie żerowania. Dieta składa się prawdopodobnie głównie ze stawonogów. Żeruje zazwyczaj w parach, podejmując pokarm głównie z ziemi[14]. Długość pokolenia jest określona na 3,6 roku[3][15].
Rozmnażanie
Brak szerszych informacji o rozmnażaniu i gniazdowaniu terkotnika[14].
Głos
Śpiew trerkotnika opisywany jest jako seria głośnych przerywanych dźwięków, zaczynających się od czyk przechodzących w szybsze bardziej piskliwe czet-czet-czit-czit[14].
Status zagrożenia
W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN terkotnik od 2022 roku jest uznawany za gatunek najmniejszej troski (LC, ang. Least Concern); wcześniej, w 1994 roku sklasyfikowano go jako gatunek niższego ryzyka/bliski zagrożenia (LR/nt, ang. Lower Risk/near threatened), następnie w 2000 roku jako gatunek narażony (VU, ang. Vulnerable), a od 2004 był klasyfikowany jako gatunek bliski zagrożenia (NT, ang. Near Threatened). Wielkość populacji jest szacowana na więcej niż 20 tys., a mniej niż 50 tys. dorosłych osobników, gatunek ten opisywany jest jako rzadki. Trend liczebności populacji oceniany jest jako spadkowy ze względu na utratę i degradację siedlisk[3][15].
Przypisy
- ↑ Clibanornis dendrocolaptoides, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 Denis Lepage, Canebrake Groundcreeper Clibanornis dendrocolaptoides (Pelzeln, A 1859) [online], Avibase [dostęp 2025-12-22] (ang.).
- 1 2 3 Clibanornis dendrocolaptoides, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2022 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
- ↑ Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Furnariidae Gray,GR, 1840 - garncarzowate - Horneros, Foliage-gleaners and Spinetails (wersja: 2025-02-09). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-12-22].
- 1 2 P. Mielczarek & W. Cichocki, Polskie nazewnictwo ptaków świata, „Notatki Ornitologiczne”, Tom 40. Zeszyt specjalny, 1999, s. 200.
- 1 2 A. von Pelzeln, Über neue Arten der Gattungen Synallaxis, Anabates und Xenops in der kaiserlichen ornithologischen Sammlung, nebst Auszügen aus Johann Natterer's nachgelassenen, „Sitzungsberichte der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Mathematisch-Naturwissenschaftliche Classe”, XXXIV (2), 1859, s. 104 (niem.).
- ↑ Derryberry i inni, Lineage diversification and morphological evolution in a large-scale continental radiation: the Neotropical ovenbirds and woodcreepers (Aves: Furnariidae), „Evolution”, 65, 2011, s. 2973–2986, DOI: 10.1111/j.1558-5646.2011.01374.x.
- ↑ HBW and BirdLife International, Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 10 [online], październik 2025 [dostęp 2025-12-22].
- ↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Ovenbirds, woodcreepers. IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
- ↑ Alan P. Peterson, PASSERIFORMES FURNARIIDAE (incl. DENDROCOLAPTIDAE), Wersja 10.008 (2022.03.02) [online], Zoonomen Nomenclatural data [dostęp 2025-12-22] (ang.).
- ↑ Clibanornis, [w:] The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2025-12-20] (ang.).
- ↑ dendrocolaptes, [w:] The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2025-12-23] (ang.).
- ↑ dendrocolaptoides, [w:] The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2025-12-22] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 J.V. Remsen, Jr.: Canebrake Groundcreeper Clibanornis dendrocolaptoides, version 1.0. [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
- 1 2 3 4 Species factsheet: Canebrake Groundcreeper Clibanornis dendrocolaptoides [online], BirdLife International, 2022 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
- Nagrania głosów. [w:] xeno-canto [on-line].