Kokotnik

Kokotnik
	Clibanornis rectirostris
	(Wied, 1831)
	; Kokotnik na XIX-wiecznej rycinie
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	wróblowe
Podrząd	tyrankowce
Rodzina	garncarzowate
Podrodzina	liściowce
Rodzaj	Clibanornis
Gatunek	Clibanornis rectirostris
Synonimy
	Automolus rectirostris (Wied, 1831); Hylocryptus rectirostris (Wied, 1831); Opetiorynchus rectirostris Wied, 1831;
	Automolus rectirostris (Wied, 1831); Hylocryptus rectirostris (Wied, 1831); Opetiorynchus rectirostris Wied, 1831;
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski
	Zasięg występowania

Kokotnik^[4], liściak brazylijski^[5] (Clibanornis rectirostris) – gatunek małego ptaka z rodziny garncarzowatych (Furnariidae). Występuje w Ameryce Południowej – w południowo-środkowej Brazylii i przylegających do niej częściach Paragwaju. W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN klasyfikowany jest jako gatunek najmniejszej troski (LC, ang. Least Concern).

Systematyka

Takson ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał niemiecki przyrodnik Maximilian zu Wied-Neuwied w 1831 roku w trzecim tomie swej książki Beiträge zur Naturgeschichte von Brasilien^[6]. Autor nadał gatunkowi nazwę Opetiorynchus rectirostris, a jako miejsce typowe podał Campos Geraes, Serra Geral, na granicy stanów Bahia i Minas Gerais w Brazylii^[2]^[6]. Później gatunek ten był zaliczany do rodzaju Automolus, następnie do Hylocryptus^[7]. Badania molekularne opublikowane w 2011 roku wykazały, że kokotnik jest gatunkiem siostrzanym z terkotnikiem Clibanornis dendrocolaptoides (von Pelzeln, 1859)^[8].

Kokotnik jest uznawany za gatunek monotypowy^[9]^[10]^[11].

Etymologia

Clibanornis: gr. κλιβανος klibanos „piec, piecyk do pieczenia” oraz ορνις ornis „ptak”^[12].
rectirostris: łac. rectus „prosty” i łac. -rostris „-dzioby”^[13].

Morfologia

Długość ciała 20–21 cm, masa ciała 44–51 g^[7].

Mały ptak o siarkowożółtych tęczówkach. Dziób prosty, średnio długi, ciemnoszary z jaśniejszą podstawą żuchwy. Nogi i stopy szarawe. Ptak o dosyć jednolitym upierzeniu w różnych odcieniach kasztanowego. Grzbiet kasztanowy, na szyi nieco jaśniejszy kołnierzyk. Pokrywy nadogonowe kasztanowate. Skrzydła ciemnorude, ogon lekko zaokrąglony, średnio długi, sterówki zaokrąglone. Gardło jasnorude, przechodzące w nieco ciemniejszą pierś i brzuch, pokrywy podogonowe czerwonorude. Nie występuje dymorfizm płciowy. Osobniki młodociane nie zostały opisane^[7].

Zasięg występowania

Kokotnik występuje na obszarze interioru południowo-środkowej Brazylii (południowo-wschodnie Mato Grosso, południowe części Goiás i od południa stanu Bahia na południe do południowo-zachodniego Minas Gerais oraz do najbardziej na wschód położonych części stanu São Paulo i północno-zachodniej części stanu Parana^[7]. Jego obecność stwierdzono w sześciu ostojach ptaków IBA, w tym w Parku Narodowym Chapada dos Veadeiros i Parku Narodowym Emas^[14]. Zasięg występowania (EOO, Extent of Occurrence) według szacunków organizacji BirdLife International obejmuje około 1,66 miliona km². Występuje zazwyczaj w zakresie wysokości od 200 do 1200 m n.p.m.^[14]

Ekologia i zachowanie

Jego głównym habitatem są lasy galeriowe. Niewiele wiadomo o diecie i sposobie żerowania. Dieta składa się prawdopodobnie głównie ze stawonogów. Żeruje pojedynczo lub w parach, podejmując pokarm głównie z ziemi^[7]. Długość pokolenia jest określona na 3,8 roku^[14].

Rozmnażanie

Brak szerszych informacji o rozmnażaniu i gniazdowaniu kokotnika. Prawdopodobnie jest gatunkiem monogamicznym. Buduje gniazda z suchych liści i traw wewnątrz nor wykopanych w nasypach ziemnych^[7].

Status zagrożenia

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN kokotnik od 2000 roku jest uznawany za gatunek najmniejszej troski (LC, ang. Least Concern); wcześniej, w 1994 roku sklasyfikowano go jako gatunek niższego ryzyka/bliski zagrożenia (LR/nt, ang. Lower Risk/near threatened). Wielkość populacji nie została oszacowana, ale gatunek ten opisywany jest jako rzadki. Trend liczebności populacji oceniany jest jako spadkowy ze względu na utratę siedlisk^[3]^[14].

Przypisy

↑ Clibanornis rectirostris, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 DenisD. Lepage DenisD., Chestnut-capped Foliage-gleaner libanornis rectirostris (Wied-Neuwied, M 1831) [online], Avibase [dostęp 2025-12-20] (ang.).
1 2 Clibanornis rectirostris, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2018 [dostęp 2025-12-21] (ang.).
↑ Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Furnariidae Gray,GR, 1840 - garncarzowate - Horneros, Foliage-gleaners and Spinetails (wersja: 2025-02-09). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-12-21].
↑ P. Mielczarek & W. Cichocki, Polskie nazewnictwo ptaków świata, „Notatki Ornitologiczne”, Tom 40. Zeszyt specjalny, 1999, s. 200 .
1 2 Maximilian Prinz zuM.P. Wied Maximilian Prinz zuM.P., Beiträge zur Naturgeschichte von Brasilien, t. III, 1830, s. 679 (niem.).
1 2 3 4 5 6 J.V. Remsen, Jr.: Chestnut-capped Foliage-gleaner Clibanornis rectirostris, version 1.0. [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020. [dostęp 2025-12-20]. (ang.).
↑ Derryberry i inni, Lineage diversification and morphological evolution in a large-scale continental radiation: the Neotropical ovenbirds and woodcreepers (Aves: Furnariidae), „Evolution”, 65, 2011, s. 2973–2986, DOI: 10.1111/j.1558-5646.2011.01374.x .
↑ HBW and BirdLife International, Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 10 [online], październik 2025 [dostęp 2025-12-21] .
↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Ovenbirds, woodcreepers. IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2025-12-20]. (ang.).
↑ Alan P.A.P. Peterson Alan P.A.P., PASSERIFORMES FURNARIIDAE (incl. DENDROCOLAPTIDAE), Wersja 10.008 (2022.03.02) [online], Zoonomen Nomenclatural data [dostęp 2025-12-20] (ang.).
↑ Clibanornis, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2025-12-20] (ang.).
↑ rectirostris, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2025-12-20] (ang.).
1 2 3 4 Species factsheet: Chestnut-capped Foliage-gleaner Clibanornis rectirostris [online], BirdLife International, 2018 [dostęp 2025-12-21] (ang.).

Linki zewnętrzne

Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
Nagrania głosów. [w:] xeno-canto [on-line].

[itis-1] Clibanornis rectirostris, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[AviBase-2] 1 2 DenisD. Lepage DenisD., Chestnut-capped Foliage-gleaner libanornis rectirostris (Wied-Neuwied, M 1831) [online], Avibase [dostęp 2025-12-20] (ang.).

[iucn-3] 1 2 Clibanornis rectirostris, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2018 [dostęp 2025-12-21] (ang.).

[Mielczarek&Kuziemko-4] Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Furnariidae Gray,GR, 1840 - garncarzowate - Horneros, Foliage-gleaners and Spinetails (wersja: 2025-02-09). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-12-21].

[mc-5] P. Mielczarek & W. Cichocki, Polskie nazewnictwo ptaków świata, „Notatki Ornitologiczne”, Tom 40. Zeszyt specjalny, 1999, s. 200 .

[Pierwszy-6] 1 2 Maximilian Prinz zuM.P. Wied Maximilian Prinz zuM.P., Beiträge zur Naturgeschichte von Brasilien, t. III, 1830, s. 679 (niem.).

[botw_ccfgle1-7] 1 2 3 4 5 6 J.V. Remsen, Jr.: Chestnut-capped Foliage-gleaner Clibanornis rectirostris, version 1.0. [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020. [dostęp 2025-12-20]. (ang.).

[Derryberry-8] Derryberry i inni, Lineage diversification and morphological evolution in a large-scale continental radiation: the Neotropical ovenbirds and woodcreepers (Aves: Furnariidae), „Evolution”, 65, 2011, s. 2973–2986, DOI: 10.1111/j.1558-5646.2011.01374.x .

[hbwcheck-9] HBW and BirdLife International, Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 10 [online], październik 2025 [dostęp 2025-12-21] .

[ioc-10] F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Ovenbirds, woodcreepers. IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2025-12-20]. (ang.).

[Zoon-11] Alan P.A.P. Peterson Alan P.A.P., PASSERIFORMES FURNARIIDAE (incl. DENDROCOLAPTIDAE), Wersja 10.008 (2022.03.02) [online], Zoonomen Nomenclatural data [dostęp 2025-12-20] (ang.).

[12] Clibanornis, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2025-12-20] (ang.).

[13] rectirostris, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2025-12-20] (ang.).

[birdlife-14] 1 2 3 4 Species factsheet: Chestnut-capped Foliage-gleaner Clibanornis rectirostris [online], BirdLife International, 2018 [dostęp 2025-12-21] (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]