The Two Faces of Dr. Jekyll

The Two Faces of Dr. Jekyll

Amerykański plakat
Gatunek	horror
Rok produkcji	1960
Data premiery	24 października 1960
Kraj produkcji	Wielka Brytania
Język	angielski
Czas trwania	88 min
Reżyseria	Terence Fisher
Scenariusz	Wolf Mankowitz
Główne role	Paul Massie Dawn Addams Christopher Lee David Kossoff
Muzyka	David Heneker John Hollingsworth Monty Norman
Zdjęcia	Jack Asher Len Harris
Scenografia	Bernard Robinson Don Mingaye
Kostiumy	Mayo
Montaż	Eric Boyd-Perkins
Produkcja	Michael Carreras Anthony Nelson Keys
Wytwórnia	Hammer Film Productions
Dystrybucja	Columbia Pictures
Budżet	146 417 GBP[1]

The Two Faces of Dr. Jekyll – brytyjski film grozy z 1960 roku w reżyserii Terence’a Fishera na podstawie noweli Doktor Jekyll i pan Hyde Roberta Louisa Stevensona^[2][3].

W Londynie w 1874 roku, doktor psychologii Henry Jekyll prowadzi obsesyjnie różne badania, by dowieść swej teorii o dwóch istotach w ludzkiej osobowości, walczących o przywództwo nad nią. Jego teoria spowodowała kpiny u innych naukowców i rezygnację z pracy w uniwersytecie. Nie chcąc się rozpraszać, przesiaduje w laboratorium z dala domu, co odbija się na jego życiu małżeńskim. Żona Henry’ego, Kitty, jest potajemnie związana z jego przyjacielem Paulem Allenen, który często wyłudza pieniądze od obojgu. Ignorując ostrzeżenia swojego kolegi po fachu i przyjaciela, dr-a Ernsta Littauera, Jekyll, przygotowuje miksturę chemiczną czasowo zmieniającą osobowość, która, jak ma nadzieję, pomoże mu poznać tajniki ludzkiego umysłu^[4].

Testując na sobie działanie leku, przemienia się w znacznie młodszego i bardziej bezpośredniego mężczyznę. Jekyll przybywa do nocnego klubu Sphinx, w którym widzi Kitty z Paulem. Przedstawia się im jako swój dawny znajomy, Edward Hyde. Kiedy bramkarz chce się rozmówić z Hyde’em za obcesowe potraktowanie jednej z gościń, ten wraz z Paulem bije go. Hyde bije bramkarza do tego stopnia, iż zaniepokojony Paul go powstrzymuje. U Hyde’a odzywa się osobowość Jekylla i w popłochu wychodzi do laboratorium, gdzie wraca do dawnej postaci. Jakiś czas później, Jekyll ponownie jako Hyde idzie z Paulem na pokaz egzotycznej tancerki, Marii. Maria zostaje kochanką Edwarda, któremu wkrótce nudzi się konwencjonalna rozwiązłość^[4].

Jekyll okłamuje Kitty, że wyjeżdża w interesach i odwiedza ją w postaci Hyde’a z postanowieniem jej uwiedzenia. Kiedy Kitty go odrzuca, mówiąc że jej serce należy do Paula, Hyde proponuje mu spłacenie jego długów. Warunkiem jest odstąpienie mu Kitty. Jekyll czuje, że Hyde go niszczy emocjonalnie i likwiduje notatki i fiolki formuły, ale samoistnie się zmienia. Hyde proponuje Kitty i Paulowi spotkanie w Sphinxie z Jekyllem. Paul zostaje zamknięty z jadowitym wężem Marii, a w tym czasie Hyde gwałci Kitty i pozostawia nieprzytomną. Kiedy Kitty budzi się w łóżku, a następnie odkrywa martwego Paula, ukąszonego przez węża. Zrozpaczona wychodzi na patio i spada z balkonu przez szklany dach klubu. Będąc w domu, Hyde ma schadzkę z Marią, i nie chcąc wrócić do dawnej postaci, dusi śmiertelnie kochankę. W tym momencie z powrotem staje się Jekyllem, przerażonym tym co zrobił^[4].

Następnego dnia Jekyll z przerażeniem odkrywa, co zrobił Hyde. Po rozmowie ze swoją drugą jaźnią za pośrednictwem lustra, Hyde oznajmia, że to Jekyll dokonał wszystkich złych uczynków i powinien ustąpić, jeśli chce ujść policji. Tymczasem policja prowadzi śledztwo ws. powiazań Jekylla z wydarzenia w Sphinxie. Jekyll niekontrolowanie przemienia się w Hyde’a i zwabia przechodzącego obok stajennego do laboratorium, zabijając go z pistoletu, i kładzie go na biurku, aby udawał ciało Jekylla. Następnie podpala laboratorium i gdy przyjeżdża policja, udaje, że Jekyll próbuje go zabić. Po ucieczce z budynku Hyde twierdzi, że Jekyll ostatecznie popełnił samobójstwo z powodu szaleństwa, podczas gdy stajenny i laboratorium płoną^[4].

Jakiś czas później Hyde, Littauer i policja udają się do sądu koronera, w którym oznajmia się, że Jekyll ponosi odpowiedzialność za śmierć ofiar w wyniku niebezpiecznych eksperymentów z narkotykami, a następnie będący w rozchwianej równowadze umysłowej popełnił samobójstwo. Hyde próbuje opuścić budynek, ale w ostatniej chwili Jekyll atakuje go od środka i ponownie przejmuje kontrolę. Gdy Littauer rozpoznaje swojego starego przyjaciela, Jekyll siada na ławce i jest otoczony przez zdumionych ludzi. Ze łzami w oczach mówi, że tylko on mógł powstrzymać Hyde’a i że teraz go zniszczył. Policja aresztuje go za domniemane przestępstwa^[4].

Źródło: ^[5][6]

W 1959 roku Val Guest nakręcił Expresso Bongo na podst. udanego musicalu o tym samym tytule pisarza Wolfa Mankowitza. Guest zapoznał Mankowitza z Michaelem Carrerasem z Hammer Film Productions. Przekonany, że Mankowitz może zapewnić świeże podejście do zekranizowania Doktora Jekylla i pan Hyde’a, którego jego zdaniem temat wymagał, Carreras obiecał pisarzowi 5 tys. funtów za jego historię i scenariusz, zlecając mu pracę na lato. Mając na uwadze Laurence’a Harveya, Mankowitz stworzył wizerunek wytwornego i manipulującego Hyde’a, którego machinacje w półświatku wiktoriańskiego społeczeństwa ostatecznie karzą niewierną żonę Jekylla i pasożytniczego przyjaciela. „Zło jest atrakcyjne dla wszystkich mężczyzn” – wyjaśniał Mankowitz w wywiadzie podczas produkcji w Bray Studios. „Dlatego nie jest nielogiczne, że oblicze zła powinno być atrakcyjne. Dlatego właśnie uczyniłem Pana Hyde’a przystojnym zamiast odrażającym. To nie jest film grozy; to komentarz na temat obłudy szanowanego społeczeństwa. Mój scenariusz obnaża zło wiktorian, zrywa maskę fałszu i hipokryzji. Zawiera także pewien komentarz na temat zła związanego z pychą naukową, oderwaną od ludzkich i etycznych względów”^[7].

Harvey okazał się być poza zasięgiem studia Hammer i Carreras zaoferował rolę Hyde’a dwudziestosiedmioletniemu Kanadyjczykowi Paulowi Massie, będąc wrażeniem jego występu w filmie Libel (1959). Massie wkrótce przekonał go, że może również zagrać Jekylla^[7]. Rola Paula Allena została napisana z myślą o Christopherze Lee. Sam Lee chciał zagrać Jekylla/Hyde’a. Z perspektywy czasu przyznał, że dostał bardzo dobrą partię i rola Allena była jedna z jego ulubionych^[8]. Do roli Kitty obsadzono Dawn Addams, o której Carreras myślał nieustannie czytając pierwszy szkic scenariusza Mankowitza i „ciągle miał ją przed oczami”. W epizodycznej roli pojawił się nieznany Oliver Reed, debiutując w Hammer Film Productions^[7].

Film rozpoczęto w Bray Studios w Berkshire od 23 listopada 1959 roku^[8]. Zatrudniony reżyser, Terence Fisher, wprowadził poprawki do scenariusza, które kierowały produkcję w stronę bardziej stereotypowego terytorium wcześniejszych wersji hollywoodzkich. Inne zmiany w scenariuszu narzucono z powodów bardziej pragmatycznych. Całe sceny zostały usunięte w próbie dotrzymania optymistycznego terminu ukończenia 6 stycznia 1960 roku – najważniejszą z nich był punkt kulminacyjny historii, w którym stracony Hyde miałby przekształcić się z powrotem w Jekylla na szubienicy. Ekipa przeniosła się do studiów ABPC w Elstree na ostatnie dwa tygodnie produkcji, która zakończyła się z przekroczeniem harmonogramu i budżetu 22 stycznia 1960 roku. Założyciel i przewodniczący Hammer Film Productions i ojciec Carrerasa, James, 10 lutego poinformował radę dyrektorów, że „film o światowym zainteresowaniu i dystrybucji nie powinien kosztować więcej niż 120 tys. funtów”^[1]. Odpowiadająca za dystrybucję amerykańska wytwórnia Columbia Pictures zażądała kilku cięć – głównie dotyczących przekleństw – zanim film pokazano branżowo 20 sierpnia 1960 roku^[8].

Premiera The Two Faces of Dr. Jekyll w London Pavilion 7 października 1960 roku, po czym rozpoczął ogólną dystrybucję w sieci kin ABC, w podwójnym seansie z francuską Zieloną kobyłą (1959), 24 października^[1].

Film otrzymał w większości negatywne recenzje. Kinematograph Weekly pisał, że „reżyserii brakuje wrażliwości – niemożliwe jest w pełni docenienie duchowego znaczenia majstrowania Jekylla przy Naturze”, ale jednocześnie przyznał, że film jest „sprośny, zmysłowy, mrożący krew w żyłach, zapierający dech w piersiach i ozdobny”. Paul Dehn z News Chronicle narzekał na tanie i sensacyjne sceny drastyczne, płytkie psychologizowanie i słabe dialogi. Szczególnie potępił charakteryzację tytułowej postaci: „Zniosę wiele dziwactw w imię science-fiction, ale nigdy miksturę, która zamienia jeden rodzaj nieskazitelnie uczesanej fryzury na inny i nie tylko usuwa brody, ale ponownie je przywraca, gdy jej działanie mija”^[1]. Ze względu na słabe przyjęcie, Columbia zaczęła się wahać, czy wypuszczać The Two Faces of Dr. Jekyll w Stanach Zjednoczonych^[8]. Także w wytwórni film przyjęto chłodno, odnotowując niesmaczną treść filmu, nie złożyła nawet wniosku o „Zieloną Pieczęć” (Green Seal), obowiązkową dla amerykańskiej dystrybucji. Prawa zostały początkowo przejęte przez firmę zależną Columbii, Kingsley, a ostatecznie sprzedane American International Pictures, która przemianowała film na Jekyll’s Inferno. W końcu w 1961 roku^[a] wypuszczono ocenzurowaną i skróconą o 8 minut pod tytułem House of Fright, spotykając się z równie obojętną publicznością^[8].

W połowie lat 90. XX wieku Denis Meikle napisał potencjalny remake za sugestią producenta Michaela Carrerasa. Scenariusz zatytułowany Hyde: Monster of Desire był krótko rozważany w amerykańskiej wytwórni 20th Century Fox, zanim został wznowiony przez Dreamscape Pictures z myślą o filmie o budżecie 50 milionów dolarów ze szkockim aktorem Seanem Connerym w podwójnej roli Jekylla i Hyde’a. Ostatecznie projekt położyła kres krytyce i komercyjnym niepowodzeniu filmu Mary Reilly (1996), własnego filmu TriStar Pictures o Jekyllu i Hyde’zie, oraz rozwiązaniu Dreamscape Pictures. Scenariusz jest obecnie dostępny na stronie internetowej Meikle’a^[9].

• Denis Gifford: The British Film Catalogue: The Fiction Film. Cz. 1. Oxford: Routledge, 2018. ISBN 978-1-57958-199-2. (ang.).
• Marcus Hearn, Alan Barnes: The Hammer Story: The Authorised History of Hammer Films. Londyn: Titan Books, 2007. ISBN 1-84576-185-5. (ang.).
• Tom Johnson, Mark A. Miller: The Christopher Lee Filmography. All Theatrical Releases, 1948-2003. Wyd. 2. Jefferson (Karolina Północna): McFarland & Company, 2016. ISBN 978-0-7864-4691-9. (ang.).

• The Two Faces of Dr. Jekyll w bazie IMDb (ang.)
• The Two Faces of Dr. Jekyll w bazie Filmweb