Tlenek azotu
| |||||||||||||||||||||||
 | |||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
| Ogólne informacje | |||||||||||||||||||||||
| Charakterystyka fizyczna | |||||||||||||||||||||||
| bezbarwny i bezwonny gaz[1] | |||||||||||||||||||||||
| Wzór Hilla |
NO | ||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Masa molowa |
30,01 g/mol | ||||||||||||||||||||||
| Identyfikacja | |||||||||||||||||||||||
| Numer CAS | |||||||||||||||||||||||
| PubChem | |||||||||||||||||||||||
| DrugBank | |||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
| Podobne związki | |||||||||||||||||||||||
| Podobne związki | |||||||||||||||||||||||
| Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) | |||||||||||||||||||||||
Tlenek azotu, nazwa Stocka: tlenek azotu(II), NO – nieorganiczny związek chemiczny z grupy tlenków azotu, w którym azot występuje na drugim stopniu utlenienia.
W temperaturze pokojowej jest to bezbarwny gaz o temperaturze topnienia −163,6 °C i temperaturze wrzenia −151,7 °C. Ma jeden niesparowany elektron (jest rodnikiem), stąd jest niestabilny i reaktywny. W powietrzu samorzutnie reaguje z tlenem, tworząc trujący dwutlenek azotu NO2.
Znaczenie biologiczne tlenku azotu
Jest związkiem o dużej aktywności biologicznej. Pełni wiele funkcji fizjologicznych u ssaków (również u człowieka). Niewielkie rozmiary cząsteczki i lipofilność powodują, że łatwo przenika przez błony biologiczne bez pośrednictwa układów transportujących.
W organizmie tlenek azotu powstaje z grupy guanidynowej z L-argininy w reakcji katalizowanej przez kilka izoform enzymu syntazy tlenku azotu (NOS). W reakcji konieczna jest obecność tlenu cząsteczkowego i kofaktorów: NADPH, FAD, tetrahydrobiopteryny (BH4).
Zanim odkryto rolę tlenku azotu w organizmie, nieznany związek powodujący rozkurcz mięśniówki gładkiej zwano śródbłonkowym czynnikiem rozluźniającym (EDRF – Endothelium-derived relaxing factor). EDRF odkrył i scharakteryzował Robert F. Furchgott, który otrzymał za to Nagrodę Nobla w 1998 roku, razem ze współpracownikami Louisem Ignarro i Feridem Muradem.
Niektóre z działań tlenku azotu w fizjologii i stanach chorobowych:
- reguluje napięcia naczyń krwionośnych, a przez to ciśnienia tętniczego krwi (poprzednio znany jako EDRF);
- hamuje agregację płytek krwi i leukocytów;
- w ośrodkowym układzie nerwowym pełni funkcję neuromodulatora (np. ma wpływ na pamięć);
- w obwodowym układzie nerwowym działa jak neurotransmiter i wpływa na motorykę przewodu pokarmowego, funkcje neuroendokrynne i lokalny przepływ krwi;
- ma wpływ na mechanizmy immunologiczne;
- bierze udział w procesie erekcji członka.
Podczas pandemii COVID-19, zasugerowano, że wdychanie powietrza przez nos powoduje lepsze natlenienie krwi i, dzięki wytwarzanemu w nosie tlenkowi azotu, pomaga zwalczać zakażenie koronawirusem, blokując jego replikację w płucach[6]. Podjęto badania nad zastosowaniem inhalacji tlenkiem azotu do celów terapeutycznych u osób chorych na COVID-19[7][8][9].
Przypisy
- 1 2 3 4 5 Nitric oxide, [w:] GESTIS-Stoffdatenbank [online], Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung, ZVG: 1080 [dostęp 2012-04-28] (niem. • ang.).
- 1 2 David R. Lide (red.), CRC Handbook of Chemistry and Physics, wyd. 90, Boca Raton: CRC Press, 2009, s. 4-78, ISBN 978-1-4200-9084-0 (ang.).
- 1 2 Nitric oxide [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: 295566 [dostęp 2011-06-24].
- ↑ David R. Lide (red.), CRC Handbook of Chemistry and Physics, wyd. 90, Boca Raton: CRC Press, 2009, s. 9-51, ISBN 978-1-4200-9084-0 (ang.).
- ↑ Tlenek azotu [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: 295566 [dostęp 2011-06-24] (ang.). (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
- ↑ Jan Martel, Yun-Fei Ko, John D. Young, David M. Ojcius, Could nasal nitric oxide help to mitigate the severity of COVID-19?, „Microbes and Infection”, 22 (4–5), 2020, s. 168–171, DOI: 10.1016/j.micinf.2020.05.002, PMID: 32387333, PMCID: PMC7200356 [dostęp 2023-07-31] (ang.).
- ↑ Fabio Luigi Massimo Ricciardolo, Francesca Bertolini, Vitina Carriero, Marieann Högman, Nitric oxide’s physiologic effects and potential as a therapeutic agent against COVID-19, „Journal of Breath Research”, 15 (1), 2020, s. 014001, DOI: 10.1088/1752-7163/abc302, PMID: 33080582 [dostęp 2023-07-31] (ang.).
- ↑ Raj Parikh i inni, Inhaled nitric oxide treatment in spontaneously breathing COVID-19 patients, „Therapeutic Advances in Respiratory Disease”, 14, 2020, s. 175346662093351, DOI: 10.1177/1753466620933510, PMID: 32539647, PMCID: PMC7298422 [dostęp 2023-07-31] (ang.).
- ↑ Bijan Safaee Fakhr i inni, High Concentrations of Nitric Oxide Inhalation Therapy in Pregnant Patients With Severe Coronavirus Disease 2019 (COVID-19), „Obstetrics & Gynecology”, 136 (6), 2020, s. 1109–1113, DOI: 10.1097/AOG.0000000000004128, PMID: 32852324, PMCID: PMC7673637 [dostęp 2023-07-31] (ang.).