Tramwaje w Lublanie

Tramwaje w Lublanie
tramwaj
Ilustracja
Lublańskie tramwaje
Państwo

 Jugosławia

Lokalizacja

Lublana

Operator

Električna Cestna Železnica

Liczba linii

4

Lata funkcjonowania

1901–1958

Infrastruktura
Rozstaw szyn

1000 mm

Napięcie zasilania

500 V DC

Liczba zajezdni

1

Pożegnanie lublańskich tramwajów, 20 grudnia 1958 r.
Demontaż torów tramwajowych, 1959 r.

Tramwaje w Lublanie – zlikwidowany system transportu tramwajowego w stolicy Słowenii, Lublanie. Tramwaje kursowały od 6 września 1901 r. do 20 grudnia 1958 r.[1][2][3]

Historia

Geneza

Około roku 1900 miasto Laibach, jak wówczas nazywana była Lublana, znajdowało się na terenie Austro-Węgier i pełniło funkcję stolicy Księstwa Krainy. W tym czasie w innych miastach Europy uruchamiano systemy tramwajowe; także Laibach postanowiło pójść tym śladem[4]. Ówczesny burmistrz Ivan Hribar opowiedział się za wprowadzeniem tego nowoczesnego środka transportu w swoim mieście[5].

Przed II wojną światową

System tramwajowy o metrowym rozstawie szyn otwarto 6 września 1901 r.[4]; w jego budowie uczestniczył znany słoweński budowniczy Franc Pavlin[6]. W tym czasie miasto nie miało jeszcze koncesji na prowadzenie ruchu tramwajowego. Uzyskano ją dopiero rok później. W dniu uruchomienia tramwajów miejscowa gazeta opublikowała na całej stronie ogłoszenie o rozkładzie jazdy, cenach biletów i warunkach przewozów. Tego dnia zabrakło jednak artykułów poświęconych samemu faktowi otwarcia systemu tramwajowego[7]. Zgodnie z rozkładem tramwaje kursowały od 5:35 do 22:16. Zakupiono i wprowadzono do ruchu 13 wagonów silnikowych, jeden doczepny i jedną solarkę[4].

W Obwieszczeniu nr 120 Ministerstwa Kolei Żelaznej z 10 czerwca 1902 r. w sprawie koncesjonowania dwóch elektrycznie obsługiwanych wąskotorowych linii kolejki w Laibachu jako koncesjonariusza wskazano Allgemeine Österreichische Kleinbahngesellschaft. Chociaż w momencie ogłoszenia udzielenia koncesji tramwaje już kursowały, koncesjonariuszowi nakazano rozpoczęcie budowy do 10 czerwca 1903 r. Koncesji udzielono na dwie linie[8]:

„1. Z dworca południowego przez Wiener Straße, Marienplatz i Franzensbrücke do Rathausplatz, a stamtąd przez Florianigasse i Karlstädterstraße do stacji kolejowej Unterkrainer Bahnen.
2. odgałęzienie od linii oznaczonej 1, z Rathausplatz przez Domplatz, Kaiser Josephsplatz, Polanastraße oraz Peterstraße do szpitala garnizonowego“

Cesarsko-Królewskie Ministerstwo Kolei Żelaznej

Allgemeine Österreichische Kleinbahngesellschaft pojawia się w katalogu Ministerstwa Kolei Żelaznej jako koncesjonariusz[9] oraz w kolejnych rocznikach Allgemeiner Wohnungs-Anzeiger: nebst Handels- u. Gewerbe-Adressbuch für d. k.k. Reichshaupt- u. Residenzstadt wydawanych przez Adolpha Lehmanna[10], ale nie jest uwzględniona w literaturze gospodarczej czy transportowej.

Do końca 1901 r. tramwaje przejechały 136 000 km i przewiozły 330 000 pasażerów[4]. 12 lutego 1902 r. czasopismo Zeitschrift Der Bautechniker informowało, że Generalna Inspekcja Kolei Austriackich zakończyła inspekcję policyjną i techniczną obu linii oraz że „wydano tymczasowe pozwolenie na eksploatację”. Następnie zezwolono na odstępstwa „od już zatwierdzonego projektu”[11].

W 1917 r., podczas I wojny światowej, wiedeński system tramwajowy przekazał miastu Laibach osiem bardzo starych wagonów doczepnych, które przed wprowadzeniem do eksploatacji trzeba było przystosować do toru wąskiego.

W 1929 r. operatorem lublańskich tramwajów została nowo założona spółka Električna Cestna Železnica (ECŽ)[4]. W latach 30. XX wieku ECŽ zakupiła nowe tramwaje z fabryki w Slavonskim Brodzie w Chorwacji. W 1935 r. Lublana otrzymała tramwaje ze zlikwidowanego systemu w Opatii. W 1940 r. długość torowisk wynosiła 18,5 km[12].

Po II wojnie światowej

Po II wojnie światowej wiele jugosłowiańskich miast z transportem tramwajowym zlikwidowało ten rodzaj transportu publicznego, aby zwiększyć ilość przestrzeni na potrzeby rosnącego ruchu samochodowego[3]. Ostatnim dniem kursowania tramwajów był 20 grudnia 1958 r. W trakcie ceremonii pożegnalnej wprowadzono do eksploatacji 12 nowych autobusów. Wkrótce po likwidacji ruchu tramwajowego torowiska zdemontowano, a tabor tramwajowy sprzedano do Osijeka, Dubrownika i Suboticy[13].

Plany na przyszłość

Odbudowę tramwajów w Lublanie proponowano wielokrotnie począwszy od lat 00. XXI wieku[14][15][16].

Linie tramwajowe

1905

Nr Trasa
1 Glavna železniška postaja – Magistrat
2 (Magistrat) Mestni trg – Vojna bolnica
3 Magistrat (Mestni trg) – Dolenjski kolodvor

1940

Nr Trasa
1 Šentvid – Ajdovščina – Splošna bolnica
2 Vič – Ajdovščina – Sveti Križ (Žale)
3 Magistrat – Rakovnik
4 Glavna pošta – Sveti Križ (Žale)

Epilog

W Słoweńskim Muzeum Techniki zachował się tramwaj silnikowy nr 5 z 1901 r. oraz doczepny nr 127 z 1947 r. Ponadto w zajezdni autobusowej w Lublanie stacjonuje także tramwaj silnikowy nr 46[17]. W chorwackim Dubrowniku zachowały się dwa ex-lublańskie tramwaje doczepne nr 27 i 28, które wg stanu z 2024 r. przechodziły renowację[18][19]. W serbskiej Suboticy przetrwał tramwaj doczepny nr 122[20].

Przypisy

  1. ↑ Tadej Brate, Tramvaj pripoveduje, Sanje Publishing Company, 2001, ISBN 978-961-6387-08-8 (słoweń.).
  2. ↑ Darinka Kladnik, Mestna hiša v Ljubljani, Ljubljana Tourist Board, 2007, s. 25–26 [dostęp 2020-05-01] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-04] (słoweń.).
  3. 1 2 Historical Highlights: More than a century of memories and experience, [w:] Ljubljanski potniški promet [online], Javni holding Ljubljana [dostęp 2012-03-09] [zarchiwizowane z adresu 2012-03-04].
  4. 1 2 3 4 5 Zgodovina [online], Ljubljanski potniški promet, 4 października 2012 [dostęp 2025-06-11] (ang.).
  5. ↑ Valentina Plahuta Simčič, Ten things about the legendary mayor Ivan Hribar [online], PeopleOfLjubljana.com, 25 maja 2021 [dostęp 2025-06-11] (ang.).
  6. ↑ Pavlin, Franc [online], Österreichisches Biographisches Lexikon und biographische Dokumentation, 2003 [dostęp 2025-06-11] (niem.).
  7. ↑ Elektrische Strassenbahn in Laibach, „Laibacher Zeitung”, 6 września 1901 [dostęp 2025-06-11] (niem.).
  8. ↑ ÖNB-ALEX – Reichsgesetzblatt 1849-1918 [online], alex.onb.ac.at [dostęp 2025-06-11] (niem.).
  9. ↑ Katalog der Amtsbibliothek des K.K. Eisenbahnministeriums. Erster-[zweiter] band, Verlag des K.K. Eisenbahnministeriums, 1899 [dostęp 2025-06-11].
  10. ↑ Adolph Lehmann, Adolph Lehmann’s allgemeiner Wohnungs-Anzeiger. Nebst Handels- u. Gewerbe-Adressbuch für d. k.k. Reichshaupt- u. Residenzstadt Wien u. Umgebung, 1859 [dostęp 2025-06-11] (niem.).
  11. ↑ ÖNB-ANNO – Der Bautechniker [online], anno.onb.ac.at [dostęp 2025-06-11] (niem.).
  12. ↑ Viktor Smolej, Kronika: časopis za slovensko krajevno zgodovino, „Kronika: časopis za slovensko krajevno zgodovino” (8–9), Zgodovinsko društvo za Slovenijo, 1959, s. 64 (słoweń.).
  13. ↑ Potencijalni gradonačelnici obećali tramvaj, stadion i džamiju [online], Business.hr [dostęp 2020-05-01] [zarchiwizowane z adresu 2012-08-03].
  14. ↑ Tramvaj ponovno v Ljubljani? Zares želi, da odločitev o tirnem prometu pade že zdaj, [w:] STA [online], dnevnik.si [dostęp 2011-12-30].
  15. ↑ Vozilo, ki bi zanimanje vzbujalo še danes, [w:] MMC [online], rtvslo.si [dostęp 2011-12-30].
  16. ↑ Bi lahko tramvaj znova peljal skozi prestolnico? Tako na vse glasnejše govorice odgovarja Mestna občina Ljubljana [online], Metropolitan.si, 28 kwietnia 2023 [dostęp 2025-06-11] (słoweń.).
  17. ↑ Ljubljana, Tramway, ECŽ 2-axle motor car – Lista pojazdów [online], transphoto.org [dostęp 2025-06-11].
  18. ↑ Dubrownik, Libertas, Graz 2-axle trailer car – Lista pojazdów [online], transphoto.org [dostęp 2025-06-11].
  19. ↑ Dubrovački tramvaj: Vraća li se simbol 20. stoljeća grada Dubrovnika tamo gdje i pripada? (FOTO/VIDEO) [online], www.liberoportal.hr [dostęp 2025-06-11] (chorw.).
  20. ↑ Subotica, wagon tramwajowy Nr 57 [online], transphoto.org [dostęp 2025-06-11].
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.