Trikala

Trikala
Τρίκαλα
Ilustracja
Widok ze wzgórza twierdzy na starą i nowszą część miasta
Państwo

 Grecja

Administracja zdecentralizowana

Tesalia-Grecja Środkowa

Region

Tesalia

Jednostka regionalna

Trikala

Gmina

Triki

Wysokość

115 m n.p.m.

Populacja (2021)

 

• liczba ludności

62 064

Nr kierunkowy

24310

Kod pocztowy

421 00

Tablice rejestracyjne

TK

Położenie na mapie Grecji
Mapa konturowa Grecji, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Trikala”
Ziemia39°33′N 21°46′E/39,550000 21,766667
Strona internetowa
Część stanowiska archeologicznego

Trikala (gr. Τρίκαλα) – miasto w środkowej Grecji, w północno-zachodniej części Tesalii.

Lokalizacja

Położone nad rzeką Pinios, której dopływ Litheos przecina miasto, powstało na ziemiach Histiaiotis (Ἱστιαιῶτις), w historycznym regionie północno-zachodniej Tesalii[1].

Przynależne do administracji zdecentralizowanej Tesalia-Grecja Środkowa, w regionie Tesalia, w jednostce regionalnej Trikala. Jest siedzibą władz gminy Triki.

W 2021 roku liczyło 62 064 mieszkańców[2][a].

Ośrodek handlowy regionu rolniczego z rozwiniętym przemysłem spożywczym i odzieżowym (skórzano-obuwniczym). Węzeł drogowy przy ważnej tesalskiej linii kolejowej. Wśród miejscowych uczelni znajduje się m.in. filia Uniwersytetu Salonickiego (Wydział Wychowania Fizycznego i Sportu)[3].

W historii

Ślady prehistorycznego osadnictwa stwierdzono w znacznej części dzisiejszej aglomeracji miejskiej, w tym pierwsze ślady życia w jaskini Theopetra sprzed ok. 50 tysięcy lat, a także odkryte przez archeologów ślady osad neolitycznych datowanych na 6 tysiąclecie p.n.e. (m.in. na stanowisku Megalo Kefalovryso)[4].

Nazwa miasta, wymienionego już przez Homera wśród uczestników wojny trojańskiej (Iliada II, 729) pochodzi od imienia nimfy Trikke (Trikka), córki rzecznego boga Penejosa. Z dzieła Strabona wiadomo, że starożytne Trikke (Τρίκκη) słynęło przede wszystkim jako tradycyjne miejsce narodzin boga Asklepiosa (Geografia XIV 1,39), który miał tam swe najstarsze sanktuarium z przyległym asklepiejonem (Geografia IX 5,17). Poza tym funkcjonował tam kult Ateny i eponimicznej nimfy[5]. W epoce bizantyjskiej miasto, znane też pod nazwą Trikattus, zostało odnowione i ufortyfikowane przez Justyniana[1], pełniło wówczas także funkcję stolicy biskupiej[6].

Zarówno w starożytności, jak i w późniejszych epokach burzliwe dzieje sprawiły, że miasto wielokrotnie przechodziło pod różne panowanie, już w 480 p.n.e. zajęte podczas drugiego najazdu Persów. W 352 p.n.e. zostało przyłączone do macedońskiego państwa Filipa II, a wraz z jego upadkiem przeszło w 168 p.n.e. pod władzę Rzymu (łac. Tricca). Po podziale cesarstwa rzymskiego znalazło się w granicach państwa bizantyjskiego, doświadczając niszczących najazdów Hunów, Słowian, Bułgarów, Normanów, Katalończyków i krzyżowców, dopóki w 1395 nie zostało zdobyte przez osmańskich Turków i nie weszło na stałe w skład ich imperium[4].

Trikala, która w XII wieku nosiła już obecną nazwę, w XIX stuleciu jako Tırhala stała się stolicą tureckiej prowincji (sandżaku). Z tego okresu pochodzą stare budynki w północnej części obecnego miasta, wraz z meczetem Osmana Szacha (ówczesnego władcy sandżaku) oraz liczne cerkwie prawosławne, będące świadectwem gospodarczego rozwoju i dobrobytu mieszkańców w XVIII i XIX wieku[7]. Grecy formalnie odzyskali zwierzchnictwo nad tymi ziemiami w 1881 według postanowień kongresu berlińskiego i na mocy późniejszych porozumień dwustronnych przyznających im Epir i Tesalię, lecz faktyczne ich włączenie do Grecji nastąpiło dopiero w 1898 roku[4].

W trakcie II wojny światowej Trikala, która stała się ważnym punktem w działalności greckiego ruchu oporu, została wyzwolona spod okupacji niemieckiej w październiku 1944[4].

Zabytki i obiekty turystyczne

Fragment bizantyjskiej twierdzy
Meczet Osmana Szacha (Kursum)

Miejscowa twierdza wzniesiona została na miejscu starożytnego akropolu przypuszczalnie w IV wieku p.n.e. lub w okresie hellenistycznym, później została przebudowana przez Bizantyjczyków (VI w.), a następnie przez Turków, którzy w XVII w. na jej terenie wystawili okazałą wieżę zegarową. Obiekt forteczny nie jest w pełni udostępniony zwiedzającym z wyjątkiem części przeznaczonej na spektakle teatralne[7].

Na terenie pomiędzy głównym placem miasta i cerkwią św. Mikołaja (Ajos Nikolaos) znajdują się pozostałości sanktuarium Asklepiosa z zachowaną ozdobną mozaiką. Powstałe w III wieku p.n.e. wraz z przyległym asklepiejonem[b], odbudowane zostało w połowie okresu cesarstwa rzymskiego[8]. Niedostępne pozostałości antycznego miasta znajdują się pod staromiejską dzielnicą Warusi (Βαρούσι), w czasach osmańskich zamieszkiwaną przez chrześcijan, gdzie też skupione są najstarsze w Trikali kościoły[c][7].

Potureckie zabytki miasta reprezentują: dziś opuszczony, XVI-wieczny meczet Osmana Szacha (pozbawiony minaretu, a od pokrycia dachowego zwany Kursum – „Ołowiany”) wraz z mauzoleum (türbe) tego dostojnika, oraz budynek pobliskiej łaźni (hamam) – wszystkie będące dziełem sławnego sułtańskiego architekta Sinana[7].

Do istotnych pamiątek budownictwa nowożytnego należą pochodzące z 1886 r. i będące dziełem francuskich inżynierów: żelazny most przerzucony przez rzeczkę Litheos (łączący ówczesny główny plac miasta z dzisiejszym miejskim deptakiem) oraz budynek dworca (stacji kolejowej), powstałe za rządów nowatorskiego premiera Trikupisa[9].

Dwa charakterystyczne pomniki miejscowe to statua patronującego miastu, uzdrowicielskiego bóstwa – Asklepiosa (na moście nad Litheosem), oraz bohatera partyzantki z czasów okupacji niemieckiej – generała Sarafisa (na Platía Iróon Polytechníu).

Znane postacie miasta

Pomnik Asklepiosa na ul. Sarafi

Miasta partnerskie

Władze miasta utrzymują współpracę na różnych polach i kontakty międzyludzkie na wielu płaszczyznach z następującymi miastami bliźniaczymi w świecie[10]:

oraz z rodzimym

Uwagi

  1. ↑ Dla porównania: w 1889 r. populacja liczyła 14820, a w 1907 – 17809 mieszkańców (Encyclopædia Britannica (edycja XI). T. 27. Cambridge: Cambridge University Press, s. 282).
  2. ↑ W rezultacie badań archeologicznych jego fundamentów jeszcze nie zidentyfikowano (An Inventory of Archaic and Classical Poleis [red. M.H. Hansen, Th.H. Nielsen], dz. cyt., s. 707).
  3. ↑ Łącznie zespół 10 świątyń; podobny zabytkowy charakter mają też sąsiednie dzielnice Kutsomylia (Κουτσομύλια) i Manawika (Μανάβικα).

Przypisy

  1. 1 2 A Dictionary of Greek and Roman Geography (ed. William Smith). T. 2. London: J. Murray, 1872, s. 1229.
  2. ↑ Αποτελέσματα Απογραφής Πληθυσμού - Κατοικιών 2021, Μόνιμος Πληθυσμός κατά οικισμό [spis ludności osiadłej z 2021 r.].
  3. ↑ Wielka encyklopedia PWN. T. 28. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 31, ISBN 83-01-13826-2.
  4. 1 2 3 4 Municipality of Trikala (oficjalna strona miasta): History (ang.) [dostęp 2026-06-16].
  5. ↑ An Inventory of Archaic and Classical Poleis (red. Mogens Herman Hansen, Thomas Heine Nielsen). Oxford: Oxford University Press, 2004, s. 707, ISBN 0-19-814099-1.
  6. ↑ Der Kleine Pauly. Lexikon der Antike. T. 5. München: Deutscher Taschenbuchverlag, 1979, kol. 960, ISBN 3-423-05963-X.
  7. 1 2 3 4 Mark Ellingham, Marc Dubin, Natalia Jansz, John Fisher: Grecja. Praktyczny przewodnik. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2000, s. 337-338, ISBN 83-87696-97-8
  8. ↑ Furio Durando: Grecja. Przewodnik po zabytkach starożytności. Warszawa: Wydawnictwo „Arkady”, 2006, s. 56, ISBN 83-213-4239-6.
  9. ↑ Municipality of Trikala (oficjalna strona miasta): Sidirodromikou stathmou (gr.) [dostęp 2026-07-04].
  10. ↑ Municipality of Trikala (oficjalna strona miasta): Twin Cities (ang.) [dostęp 2026-06-17].
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.