Tytus karlik
| Tytthus pygmaeus | |||
| (Zetterstedt, 1838) | |||
 Imago | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Gromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Infrarząd |
Cimicomorpha | ||
| Nadrodzina | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Plemię |
Semiini | ||
| Rodzaj |
tytus | ||
| Gatunek |
tytus karlik | ||
| Synonimy | |||
| |||
Tytus karlik[1] (Tytthus pygmaeus) – gatunek pluskwiaka z podrzędu różnoskrzydłych, rodziny tasznikowatych i podrodziny Phylinae. Zamieszkuje palearktyczną Eurazję i nearktyczną Amerykę Północną.
Taksonomia
Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1838 roku przez Johana Wilhelma Zetterstedta pod nazwą Capsus pygmaeus. Miejscem typowym jest Lycksele w szwedzkiej prowincji Västerbotten[2][3]. Opisany w 1852 roku przez Carla Henrika Bohemana na podstawie samicy ze Sztokholmu Capsus pellucens[4], zsynonimizowany został z omawianym taksonem w 1869 roku przez Johana Reinholda Sahlberga[5][2].
Morfologia
Samce osiągają od 2,4 do 2,9 mm, a samice od 2,7 do 3,2 mm długości ciała[6][7]. Samica jest w zarysie owalna, samiec zaś smuklejszy i delikatniej zbudowany[6].
Krótka[6], niepunktowana, lśniąca[7], ciemnobrązowa do czarnej z dwoma jaśniejszymi plamkami na ciemieniu głowa ma niewielkie oczy[6] barwy czarniawej lub ciemnorudobrązowej. Na ciemieniu i czole licznie wyrastają długie, sterczące do półwzniesionych szczecinki[7]. Czułki mają człon pierwszy o długości u samca wynoszącej 0,85 szerokości ciemienia, a u samicy 0,75 szerokości ciemienia, czarny, niekiedy rozjaśniony na szczycie. Pozostałe człony czułków są całe ciemne[6]. Kłujka sięga ku tyłowi do końca bioder środkowych lub przednich brzegów bioder tylnych[7].
Przedplecze jest trapezowate z niemal zaokrąglonymi przednimi kątami, prostymi krawędziami bocznymi i prawie prostą do lekko falistej krawędzią tylną[7]. Bywa ono od jasnego z zaczernionymi samymi tylnymi kątami przez jasne w przedniej połowie i czarne w tylnej po całkiem czarne[6][7][1]. Mająca kształt równobocznego trójkąta[7] tarczka również wykazuje pewną zmienność ubarwienia, będąc od lekko przyciemnionej do prawie całkiem czarnej[6][7]. Półpokrywy są przezroczyste[6], bladożółtawe[1] do bladozielonkawych[8][1], o jasnym użyłkowaniu[6]. U samicy półpokrywy dochodzą do szczytu odwłoka lub kończą się wcześniej, u samca natomiast sięgają daleko poza koniec odwłoka[6][7]. Odnóża są jasnożółte[6][1], pozbawione jakichkolwiek ciemnych elementów. Stopy mają drugi człon znacznie krótszy niż następny[6].
Samcze genitalia cechują się lewą paramerą o długiej, szerokiej i na szczycie stępionej gałęzi prawej oraz krótkiej i na szczycie zaostrzonej gałęzi lewej, prawą paramerą zaś podługowato-owalną. Falloteka jest smukła i na wierzchołku spiczasta, endosoma natomiast mocno C-kształtnie wygięta i na wierzchołku tępa[7].
Biologia i ekologia
Owad ten zamieszkuje siedliska wilgotne i podmokłe, w tym torfowiska, mokradła, podmokłe łąki, wilgotne lasy i zarośla[6][1]. Jest drapieżnikiem wyspecjalizowanym w wysysaniu jaj piewików z rodziny szydlakowatych, składanych wyłącznie do pędów roślin z rodzin sitowatych, turzycowatych i pałkowatych[6].
Pluskwiak ten wyprowadza na świat jedno pokolenie w ciągu roku[6]. Osobniki dorosłe obserwuje się od czerwca lub lipca do sierpnia lub września[6][9][8]. Zimowanie ma miejsce w stadium jaja[6]. Larwy zwykle lęgną się w maju[1].
Rozprzestrzenienie
Gatunek holarktyczny[6][7].
W Europie znany jest z Wielkiej Brytanii, Francji, Holandii, Luksemburga, Niemiec, Austrii, Danii, Szwecji, Norwegii, Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Mołdawii, Serbii oraz europejskiej części Rosji, a w Azji z syberyjskiej i dalekowschodniej części Rosji[10][7] oraz Kirgistanu[10].
W Polsce jest jedynym przedstawicielem rodzaju i owadem rzadko spotykanym[6], znanym z rozproszonych stanowisk na wschodzie, południu i skrajnym zachodzie kraju[11].
W nearktycznej Ameryce Północnej znany jest z Alberty, Jukonu, Kolumbii Brytyjskiej, Labradoru, Nowej Fundlandii, Ontario i Saskatchewanu w Kanadzie oraz Wyoming, Kolorado i Nowego Meksyku w Stanach Zjednoczonych[7].
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 Tytthus pygmaeus – Tytus karlik. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2025-12-15].
- 1 2 Berend Aukema (red.): Tytthus pygmaeus (Zetterstedt, 1838) – Taxonomy and synonyms. [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2025-12-15].
- ↑ Ordo III. Heteroptera. W: J.W. Zetterstedt: Insecta Lapponica descripta: iii-vi. Lipsiae: Sumtibus Leopoldi Voss, 1838 (1838-1840), s. 253-314.
- ↑ C.H. Boheman: Nya svenska Hemiptera 9. Vetenskaps-Akademiens Förhandlingar, 1852, s. 65-80.
- ↑ J.R. Sahlberg. Sahlberg, J. 1868a. Entomologiska anteckningar från en resa i sydöstra Karelen sommaren 1866. I. Orthoptera och Hemiptera. „Notiser ur Sällskapets pro Fauna et Flora Fennica Förhandlingar”. 9, s. 159-197, 1868.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Jacek Gorczyca, Aleksander Herczek: Klucze do oznaczania owadów Polski cz. XVIII, zeszyt 6b: Tasznikowate, Phylinae. Toruń: Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 2004, s. 67-68.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Thomas J. Henry. Revision of the Plant Bug Genus Tytthus (Hemiptera, Heteroptera, Miridae, Phylinae). „ZooKeys”. 220, s. 1-114, 2012. DOI: 10.3897/zookeys.220.2178.
- 1 2 Tytthus pygmaeus. [w:] British Bugs. An online identification guide to UK Hemiptera [on-line]. [dostęp 2025-12-15].
- ↑ Ekkehard Wachmann, Albert Melber, Jürgen Deckert:: Wanzen (= Die Tierwelt Deutschlands und der angrenzenden Meeresteile nach ihren Merkmalen und nach ihrer Lebensweise. 75. Teil). Band 2: Cimicomorpha: Microphysidae (Flechtenwanzen), Miridae (Weichwanzen). Keltern: Goecke & Evers, 2006, s. 271. ISBN 3-931374-57-2.
- 1 2 Berend Aukema (red.): Tytthus pygmaeus (Zetterstedt, 1838) – Distribution. [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2025-12-15].
- ↑ Grzegorz Gierlasiński, Artur Taszakowski: Tytthus pygmaeus. [w:] Pluskwiaki różnoskrzydłe (Hemiptera: Heteroptera) Polski [on-line]. 2013-2025. [dostęp 2025-12-15].