Ulrich Schrade

Ulrich Schrade

prof. dr hab. Ulrich Schrade
Państwo działania	Polska
Data i miejsce urodzenia	21 lipca 1943 Patryki
Data i miejsce śmierci	15 listopada 2009 Warszawa
profesor nauk humanistycznych
Specjalność: filozof
Alma Mater	Politechnika Warszawska
Doktorat	1976 – nauki humanistyczne (filozofia) Uniwersytet Warszawski
Habilitacja	1989 – filozofia i socjologia Uniwersytet Warszawski
Profesura	2005
Nauczyciel akademicki
Uczelnia	Politechnika Warszawska
Okres zatrudn.	1974–2009
Kierownik Zakładu Filozofii Wydziału Administracji i Nauk Społecznych
Wydział	Wydział Administracji i Nauk Społecznych Politechniki Warszawskiej
Skarbnik Zarządu Głównego
Towarzystwo Naukowe	Polskie Towarzystwo Filozoficzne
Odznaczenia

Ulrich Schrade (ur. 21 lipca 1943 w Patrykach, zm. 15 listopada 2009 w Warszawie) – prof.^[1] dr hab., filozof, teoretyk wychowania, etyk – badacz twórczości Henryka Elzenberga^[2] i teoretyk myśli konserwatywnej.

Absolwent I Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Mickiewicza w Olsztynie (1961).

W latach 1961–1966 studiował pod kierunkiem prof. Bolesława Kasprowicza na Wydziale Morskim WSE w Sopocie, uzyskując tytuł magistra ekonomii; w latach 1966–1969 pracował przy budowie Olsztyńskich Zakładów Opon Samochodowych; w latach 1969–1974 odbywał studia doktoranckie pod kierunkiem prof. Bogusława Wolniewicza na Uniwersytecie Warszawskim.

29 czerwca 1976 roku obronił na Wydziale Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego pracę doktorską Spory filozoficzne w socjaldemokracji niemieckiej w latach 1895–1905 napisaną pod kierunkiem prof. Bogusława Wolniewicza (recenzenci: prof. Adam Schaff, prof. Seweryn Dziamski). 3 października 1989 roku, na podstawie oceny dorobku naukowego oraz rozprawy habilitacyjnej Idea humanizmu w świetle aksjologii Henryka Elzenberga, uzyskał stopień doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie filozofii i socjologii nadany uchwałą Rady Wydziału Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego (recenzenci: prof. Barbara Skarga, prof. Ija Lazari-Pawłowska, prof. Jacek Hołówka).

Od 1974 roku związany był z Politechniką Warszawską, a w szczególności z Wydziałem Administracji i Nauk Społecznych. Na tej uczelni uważany jest za twórcę własnej szkoły filozoficznej oraz teoretyka dydaktyki szkoły wyższej^[3]. Do końca życia pełnił funkcje: Kierownika Zakładu Filozofii Wydziału Administracji i Nauk Społecznych PW, Kierownika Seminarium Pedagogicznego oraz Podyplomowych Studiów Pedagogicznych w PW, Członka Komisji Dyscyplinarnej Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego oraz Skarbnika Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Filozoficznego^[3]. W latach 2005–2008 był senatorem Politechniki Warszawskiej oraz zastępcą dyrektora Kolegium Nauk Społecznych i Administracji.

Od 2001 roku zasiadał w Prezydium Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Filozoficznego, pełniąc funkcję skarbnika. Od 2004 roku był członkiem Komitetu Głównego Olimpiady Filozoficznej.

Trzonem jego zainteresowań naukowych były problemy szeroko ujętej antropologii i aksjologii oraz pedagogiki. Był profesorem Politechniki Warszawskiej; wykładał również na Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku^[4].

Był współredaktorem, wraz z Bogusławem Wolniewiczem, wydania rękopisów Henryka Elzenberga.

Zmarł tragicznie 15 listopada 2009 roku^[3]. Pochowany na cmentarzu w Klebarku Wielkim^[5].

Schrade rozwijał aksjologię inspirowaną Henrykiem Elzenbergiem, wprowadzając klasyfikację stanowisk humanistycznych na humanizm antropocentryczny (człowiek jako wartość sama z siebie, źródło wartości użytkowych) i humanizm aksjocentryczny (człowiek czerpiący wartość z realizacji wartości samoistnych – prawdy, dobra, piękna – niezależnych od niego)^[6]. Rozróżnienie to zastosował następnie do klasyfikacji stanowisk politycznych w książce Międzywojenna polska myśl narodowa, proponując podział sceny politycznej na lewicę i prawicę oparty na przyjmowanej antropologii filozoficznej (naturalizm–transcendentalizm) oraz na stosunku do zakresu ingerencji państwa w życie obywateli^[7].

W pracach z zakresu aksjologii kultury europejskiej wskazywał na grecki racjonalizm i prawo rzymskie jako dwa przedchrześcijańskie filary kultury europejskiej oraz na chrześcijaństwo jako czynnik radykalnie zmieniający rozumienie relacji między rozumem ludzkim a porządkiem świata^[8].

W ujęciu etycznym Schrade przenosił na grunt moralności to samo rozróżnienie między wartościami użytkowymi a samoistnymi, wyprowadzając stąd odpowiednio etykę naturalistyczną i antynaturalistyczną^[6]. Rozwijał formalną koncepcję godności osobistej, definiując ją jako wierność własnym wartościom – stan, który człowiek traci poprzez działanie sprzeczne z uznawanymi przez siebie wartościami, a odzyskuje poprzez konsekwentne działanie na ich rzecz^[9]. W ślad za Elzenbergiem bronił elitaryzmu aksjologicznego połączonego z zasadą wolności jednostki, krytykując zarazem koncepcje – takie jak Nikołaja Bierdiajewa – dopuszczające przymusową realizację wartości, jako nieprowadzące do rzeczywistego udoskonalenia moralnego człowieka^[6].

W pracy zbiorowej Dydaktyka szkoły wyższej. Wybrane problemy (2009), którą zredagował, Schrade przeniósł rozróżnienie aksjocentryzm–naturalizm na grunt pedagogiki, przeciwstawiając tradycyjny, wywodzący się z myśli Johanna Friedricha Herbarta aksjocentryzm pedagogiczny nowoczesnemu pajdocentryzmowi (opartemu na koncepcjach Johna Deweya)^[10]. Argumentował, że masowość współczesnego szkolnictwa wyższego wynika z przejęcia przez nie pajdocentrycznej ideologii pedagogicznej, a nie z obiektywnych potrzeb gospodarczych, oraz że szkoła wyższa – w odróżnieniu od szkoły niższej – powinna zachować charakter elitarny, oparty na wysokich wymaganiach i podmiotowości zarówno nauczyciela akademickiego, jak i studenta^[11].

W tej samej pracy przedstawił także własną, praktyczną systematyzację form pracy naukowej na poszczególnych szczeblach studiów – rozróżniając proseminarium, seminarium problemowe, seminarium dyplomowe i seminarium doktorskie według stopnia samodzielności wymaganej od uczestnika – oraz sformułował zasady budowy referatu naukowego (wprowadzenie problemu, propozycja rozwiązania, jego szczegółowe uzasadnienie i odparcie możliwych zarzutów)^[12]. Zwracał też uwagę na strukturalną niedocenianie dydaktyki w ocenie pracowników naukowych w porównaniu z działalnością publikacyjną, mimo formalnego uznawania jej za kryterium drugorzędne^[13].

• Złoty Krzyż Zasługi, 2004^[14]
• Medal Komisji Edukacji Narodowej, 1991
• Medal Pamiątkowy XX-lecia Solidarności PW
• Odznaka „Za zasługi dla województwa ostrołęckiego”
• Medal 100-lecia Odnowienia Tradycji Politechniki Warszawskiej 2015 (pośmiertnie)

• Idea humanizmu w świetle aksjologii Henryka Elzenberga, 1988.
• Etyka. Główne systemy, 1992.
• Nurty filozofii współczesnej, trzy wydania – 1997, 2003, 2009.
• Międzywojenna polska myśl narodowa. Od patriotyzmu do globalizmu, 2004.
• Dydaktyka szkoły wyższej. Wybrane problemy. (red.), 2009.

• Bogusław Wolniewicz, Ulrich Schrade (1943–2009), „Edukacja Filozoficzna”, vol. 49 (2010), s. 75–82.