Valdštejn

Valdštejn

nr rej. 45773/6-2841[1]
Zamek Valdštejn z lotu ptaka
Państwo	Czechy
Miejscowość	Turnov
Fundator	Jaroslav z Hruštice lub Zdeněk z Valdštejna
Rozpoczęcie budowy	1260
Ukończenie budowy	1280
Ważniejsze przebudowy	I poł. XIX w.
Położenie na mapie kraju libereckiego Valdštejn
Położenie na mapie Czech Valdštejn
50°33′45″N 15°10′01″E/50,562500 15,166944
Strona internetowa

Valdštejn – zabytkowe ruiny średniowiecznego zamku położonego w Czechach, w kraju libereckim, niedaleko miasta Turnov, w sercu obszaru chronionego krajobrazu Czeski Raj. Zamek jest jednym z najstarszych zabytków tego regionu.

Od 1945 zamek jest w posiadaniu miasta Turnov^[2].

Zamek Valdštejn został zbudowany w latach 1260–1280 z inicjatywy rodu Markvarticów, a jego fundatorem był prawdopodobnie Jaroslav z Hruštice lub jego syn Zdeněk z Valdštejna. Zamek stał się rodą siedzibą rodu Valdštejnów, którzy używali przydomka „z Valdštejna”. Wśród znanych postaci związanych z zamkiem w tym okresie można wymienić Zdeňka z Valdštejna, dworzanina króla Jana Luksemburskiego, czy Hynka z Valdštejna, uczestnika wyprawy wojskowej króla czeskiego do Litwy w 1336. Zamek był początkowo drewniano-kamienną budowlą, otoczoną lasami i skałami piaskowcowymi, co czyniło go trudnym do zdobycia. Wraz z zamkiem powstały dwie twierdze – Kavčiny oraz zamek Chlum (Kozlov), które pełniły funkcję obronną^[3][4].

Na początku XV wieku zamek przeszedł w ręce rodu Vartemberków. Podczas wojen husyckich, w 1424, zamek został zdobyty przez husytów pod dowództwem Jana Žižki, a następnie przekazany w ręce pana z Valečova. W 1427 na zamku więziony był kandydat do tronu czeskiego, Zygmunt Korybutowicz. W kolejnych latach zamek był areną walk i zmieniał właścicieli, a w 1440 został zajęty przez bandy rabusiów, którzy terroryzowali okolicę. Zamek został odzyskany przez wojska ziemskie, a rabusie straceni. W XVI wieku budowla popadła w ruinę, a w XVIII wieku stała się miejscem pobytu pustelników. W 1772 na terenie zamku wzniesiono barokową kaplicę św. Jana Nepomucena. W 1821 ruiny zakupił Jan Lexa z Aehrenthalu, który przeprowadził częściową renowację zamku w duchu romantyzmu XIX-wiecznego, dodając elementy neogotyckie i tworząc miejsce atrakcyjne dla turystów^[3][4].

Zamek Valdštejn został wzniesiony na długim grzbiecie skalnym, składającym się z trzech głównych bloków piaskowca, osiągających wysokość do 90 metrów. Podział ten nadał zamkowi naturalną obronność, a poszczególne części były oddzielone rowami i szczelinami skalnymi. Zamek górny, położony w najwyższej, wschodniej części, był dostępny po przekroczeniu dwóch przedzamczy. Zabudowa zamku górnego kształtowała się w trzech fazach budowlanych: w pierwszej fazie teren otoczono murem obwodowym, a w części wschodniej wzniesiono budynek mieszkalny. W kolejnych fazach zamek był rozbudowywany, m.in. o nową wieżę i budynki gospodarcze. W wyniku pożaru w XVI wieku zamek popadł w ruinę, a jego obecny kształt jest wynikiem częściowej odbudowy w stylu neogotyckim^[3].

Podczas przebudowy w XIX wieku na końcu zamku zbudowano punkt widokowy na zamek Trosky i pobliskie skalne miasto^[5].

Obecnie zamek Valdštejn zachował się jedynie fragmentarycznie, a jego ruiny są udostępnione dla turystów. Najwięcej oryginalnych murów przetrwało w części zamku górnego, jednak większość detali architektonicznych, takich jak portale czy okna, pochodzi z XIX wieku. Ruiny są dostępne pieszo szlakami turystycznymi, a najbliższy parking znajduje się w odległości około 1 km. Zamek jest również chroniony jako zabytek kulturowy od 1958^[6].

W kaplicy zamkowej znajduje się obraz Františka Maška, który podobno jako jedyny przedstawia prawdziwy wizerunek romantycznego poety Karela Hyneka Máchy^[5][7].

• Oficjalna strona muzeum zamku Valdštejn (cz.)