Villa Manin
 Główny korpus rezydencji i dziedziniec honorowy | |
| Państwo | |
|---|---|
| Miejscowość |
Passariano, Codroipo |
| Adres |
Piazza Manin 10 |
| Typ budynku |
willa, rezydencja wiejska |
| Styl architektoniczny | |
| Architekt |
Giuseppe Benoni, Domenico Rossi, Giovanni Ziborghi, Giorgio Massari |
| Inwestor |
rodzina Manin |
| Powierzchnia użytkowa |
8500 m² |
| Rozpoczęcie budowy |
ok. 1650 |
| Ukończenie budowy |
druga połowa XVIII wieku |
| Ważniejsze przebudowy |
XVIII i XIX wiek |
| Odbudowano |
restauracja po 1961 |
| Pierwszy właściciel |
rodzina Manin |
| Obecny właściciel |
region autonomiczny Friuli-Wenecja Julijska |
Położenie na mapie Friuli-Wenecji Julijskiej  | |
Położenie na mapie Włoch  | |
 45°56′58″N 13°00′44″E/45,949444 13,012222 | |
| Strona internetowa | |
Villa Manin w Passariano (wł. Villa Manin di Passariano) – monumentalna barokowa willa wenecka położona w miejscowości Passariano, będącej częścią gminy Codroipo, w regionie Friuli-Wenecja Julijska we Włoszech. Rezydencja należała do rodu Manin i była wiejską siedzibą Ludovica Manina, ostatniego doża Wenecji. Obecnie jest własnością władz regionalnych i pełni funkcję ośrodka wystawienniczego oraz kulturalnego[1][2].
Zespół obejmuje główny korpus pałacowy, rozległy dziedziniec honorowy, półkoliste eksedry, skrzydła gospodarcze, kaplicę św. Andrzeja oraz park o powierzchni około 18 ha. Łączna powierzchnia zabudowy wynosi około 8500 m²[1][3].
Historia
Powstanie rezydencji
Rodzina Manin nabywała dobra ziemskie w okolicach Passariano od XVI wieku. Pierwszą większą rezydencję wiejską wzniesiono dla Antonia Manina około połowy XVII wieku. Budynek stanowił centrum rozległego gospodarstwa obejmującego pola uprawne, młyny, piece, papiernie i zakłady przetwarzające produkty rolne[4].
Pod koniec XVII wieku Ludovico I i Francesco IV Manin rozpoczęli rozbudowę założenia przy udziale architekta Giuseppe Benoniego. W pierwszej połowie XVIII wieku rezydencję przekształcono w reprezentacyjny kompleks odpowiadający pozycji jednego z najbogatszych rodów Republiki Weneckiej[1].
Najważniejszy etap prac prowadził Domenico Rossi. Zaprojektował on prostokątny dziedziniec, określany jako Piazza Quadra, ukończony w 1707 roku, oraz założenie półkolistej Piazza Tonda z monumentalnymi eksedrami, powstałe około 1718 roku. Ich forma nawiązywała do kolumnady placu św. Piotra w Rzymie[1][5].
W latach 30. XVIII wieku Giovanni Ziborghi podwyższył boczne skrzydła gospodarcze. Około połowy stulecia Giorgio Massari przekształcił centralną część budynku i zaprojektował belweder wieńczący główną fasadę. Dodatek ten miał poprawić proporcje wydłużonego korpusu pałacu i podkreślić jego reprezentacyjny charakter[1].
Ludovico Manin i Napoleon
Villa Manin była wiejską rezydencją Ludovica Manina, wybranego w 1789 roku ostatnim dożą Republiki Weneckiej. Po upadku republiki w 1797 roku budynek został zajęty przez wojska francuskie. Od 27 sierpnia do 22 października 1797 roku mieszkał w nim Napoleon Bonaparte, do którego dołączyła Józefina de Beauharnais[6].
W rezydencji prowadzono negocjacje pokojowe między Francją a monarchią habsburską. Dnia 17 października 1797 roku Napoleon i austriacki pełnomocnik Johann Ludwig von Cobenzl podpisali tu pokój w Campo Formio. Nazwa traktatu pochodzi od pobliskiego Campoformido, mimo że ostateczne spotkanie i podpisanie dokumentu odbyły się w Villa Manin[7].
XIX i XX wiek
W XIX wieku rodzina zachowała rezydencję i modernizowała związane z nią gospodarstwo. Przekształcano również park, którego regularną kompozycję stopniowo zastąpiono założeniem krajobrazowym. Prace prowadził m.in. Giannantonio Selva, a w 1863 roku Pietro Quaglia nadał części ogrodu charakter romantycznego parku angielskiego[8].
Podczas I wojny światowej w rezydencji działał szpital wojskowy, a po bitwie pod Caporetto ulokowano w niej sztaby cesarza Karola I i cesarza niemieckiego Wilhelma II. W latach 1940–1943 budynek służył jako miejsce przechowywania dzieł sztuki ewakuowanych z Friuli i Istrii. Następnie zajmowały go wojska niemieckie, a po zakończeniu wojny oddziały alianckie[3].
Postępujący rozpad rodzinnego majątku i wysokie koszty utrzymania doprowadziły w XX wieku do pogorszenia stanu zespołu. W 1961 roku kompleks został wywłaszczony na rzecz instytucji Ente Ville Venete, która rozpoczęła jego restaurację. W 1969 roku budynki i park przejął region autonomiczny Friuli-Wenecja Julijska. Rezydencję udostępniono publiczności w związku z wystawą poświęconą Giovanniemu Battiście Tiepolowi, otwartą w 1971 roku[3].
Architektura
Założenie ma osiową kompozycję, której centrum stanowi wydłużony korpus główny. Od strony wejścia poprzedzają go dwa reprezentacyjne place: prostokątny dziedziniec honorowy oraz półkolista przestrzeń otoczona eksedrami. Rozległe skrzydła boczne, pierwotnie związane z gospodarczą funkcją posiadłości, łączą rezydencję z otoczeniem i podkreślają monumentalną skalę całego kompleksu[1].
Fasadę głównego korpusu porządkują regularnie rozmieszczone okna oraz centralna część wejściowa. Nad nią wznosi się belweder zaprojektowany przez Giorgia Massariego, otwarty pięcioma oknami od strony dziedzińca i pięcioma od strony parku. Budowlę wieńczą balustrady, figury i trójkątny fronton[1].
We wnętrzach zachowały się reprezentacyjne sale z dekoracją malarską i sztukatorską. W 1708 roku francuski malarz Louis Dorigny wykonał w jednej z sal fresk Triumf Wiosny oraz alegorie Miłości, Chwały, Bogactwa i Obfitości. Dekorację uzupełniają sceny mitologiczne wykonane w technice monochromatycznej na złotym tle[5].
Kaplica św. Andrzeja
Do północnego skrzydła zespołu przylega kaplica św. Andrzeja, wzniesiona według projektu Domenica Rossiego. Jej fasada nawiązuje w pomniejszonej formie do rozwiązań zastosowanych w kościele San Stae w Wenecji. Kaplica służyła zarówno rodzinie Manin, jak i mieszkańcom Passariano, którzy wchodzili do niej od strony zewnętrznej[5].
Wyposażenie kaplicy i przylegającej zakrystii obejmuje ołtarze oraz płaskorzeźby wykonane przez Giuseppe Torrettiego. Dekorację stiukową przypisuje się Abbondiemu Staziowi. Rodzina właścicieli mogła przechodzić do kaplicy bezpośrednio z górnych kondygnacji rezydencji za pomocą krytych korytarzy[5].
Park
Za pałacem rozciąga się park o powierzchni około 18 ha. Jego pierwotne założenie obejmowało regularne aleje, labirynty, zbiorniki wodne, oranżerie, lodownie, wiszące ogrody, loggie i niewielkie budowle dekoracyjne. Za rozwój ogrodu odpowiadał m.in. Giovanni Ziborghi, zarządzający posiadłością Maninów[8].
W XIX wieku Giannantonio Selva i Pietro Quaglia częściowo przekształcili ogród w park krajobrazowy. Powstały rozległe grupy drzew, polany i niewielkie stawy. Zachowano przy tym część wcześniejszych elementów regularnego założenia barokowego[8].
Współczesne wykorzystanie
Villa Manin jest zarządzana przez ERPAC – regionalną instytucję zajmującą się dziedzictwem kulturowym Friuli-Wenecji Julijskiej. W pomieszczeniach pałacu odbywają się wystawy sztuki, ekspozycje historyczne, konferencje i wydarzenia edukacyjne. Dziedzińce i park są wykorzystywane podczas koncertów, przedstawień teatralnych i imprez plenerowych[9].
W części wnętrz urządzono ekspozycję poświęconą pobytowi Napoleona i podpisaniu pokoju w Campo Formio. Zachowano również kolekcję zabytkowych powozów oraz pomieszczenia z historycznymi freskami i wyposażeniem[2][7].
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 Architettura di Villa Manin. Villa Manin – ERPAC FVG. [dostęp 2026-07-29]. (wł.).
- 1 2 Villa Manin. Italia.it. [dostęp 2026-07-29]. (ang.).
- 1 2 3 From World Wars to cultural renaissance. Villa Manin – ERPAC FVG. [dostęp 2026-07-29]. (ang.).
- ↑ The house – History and architecture. Villa Manin – ERPAC FVG. [dostęp 2026-07-29]. (ang.).
- 1 2 3 4 Art. Villa Manin – ERPAC FVG. [dostęp 2026-07-29]. (ang.).
- ↑ Napoleon at Villa Manin. Villa Manin – ERPAC FVG. [dostęp 2026-07-29]. (ang.).
- 1 2 The treaty of Campoformido. Villa Manin – ERPAC FVG. [dostęp 2026-07-29]. (ang.).
- 1 2 3 The park. Villa Manin – ERPAC FVG. [dostęp 2026-07-29]. (ang.).
- ↑ About us. Villa Manin – ERPAC FVG. [dostęp 2026-07-29]. (ang.).