Vittore Carpaccio

Carpaccio był synem Pietra Scarpazzy, kupca zajmującego się handlem skórami. W dokumentach jego nazwisko pojawiało się w formach Scarpazza, Scarpazo i Carpathius. Przyjęta później forma „Carpaccio” wynikała z łacińskiego zapisu nazwiska, którym artysta posługiwał się w sygnaturach. Dokładna data jego urodzenia nie jest znana; w literaturze najczęściej umieszcza się ją między 1455 a 1465 rokiem, prawdopodobnie około 1460–1465^[1][4].

Nie zachowały się dokumenty potwierdzające jego naukę w konkretnym warsztacie. Wczesne dzieła wykazują oddziaływanie malarstwa Gentilego Belliniego, Giovanniego Belliniego, Lazzara Bastianiego i Antonella da Messiny. Znaczenie dla ukształtowania jego stylu miały również malarstwo niderlandzkie i grafika północnoeuropejska, docierające do Wenecji dzięki kontaktom handlowym miasta^[1][5].

Najstarszym znanym datowanym dziełem artysty jest Przybycie pielgrzymów do Kolonii z 1490 roku, stanowiące część cyklu św. Urszuli. Do wcześniejszego etapu twórczości zalicza się również Polowanie na lagunie oraz Weneckie damy, które pierwotnie stanowiły części wspólnego zespołu dekoracyjnego, prawdopodobnie skrzydła drzwiowego lub okiennicy^[1][6].

Pierwszym wielkim zamówieniem Carpaccia był cykl obrazów przeznaczony dla Scuola di Sant’Orsola, bractwa działającego przy bazylice Santi Giovanni e Paolo w Wenecji. Dziewięć wielkoformatowych płócien powstawało w latach 1490–1498 i przedstawiało legendarną podróż św. Urszuli, jej zaręczyny, pielgrzymkę do Rzymu oraz męczeńską śmierć w Kolonii^[3][7].

Carpaccio przedstawił średniowieczną legendę w scenerii przypominającej współczesną mu Wenecję. Rozbudowane kompozycje zawierają szczegółowe widoki portów, pałaców, placów, ceremonii dyplomatycznych, statków i strojów mieszkańców Republiki Weneckiej. Poszczególne płótna nie powstawały zgodnie z kolejnością narracji, lecz w zależności od potrzeb i możliwości finansowych bractwa. Cały cykl znajduje się obecnie w Gallerie dell’Accademia w Wenecji^[3][8].

Pod koniec XV wieku Carpaccio uczestniczył w wykonaniu cyklu Cudów relikwii Krzyża Świętego dla Scuola Grande di San Giovanni Evangelista. Jego obraz Cud Krzyża Świętego na moście Rialto przedstawia cudowne uzdrowienie opętanego, ale zarazem stanowi rozbudowany widok Canal Grande, dawnego mostu Rialto i zabudowy Wenecji około 1496 roku^[1][9].

W latach 1502–1507 wykonał zespół dziewięciu obrazów dla bractwa dalmatyńskiego Scuola di San Giorgio degli Schiavoni. Cykl obejmował historie świętych Jerzego, Hieronima i Tryfona oraz dwie sceny ewangeliczne. W przeciwieństwie do innych wielkich zespołów Carpaccia obrazy te pozostają w budynku, dla którego zostały wykonane^[10].

Najbardziej znanym obrazem tego zespołu jest Wizja św. Augustyna, dawniej interpretowana jako przedstawienie św. Hieronima. Scena ukazuje św. Augustyna w wypełnionej książkami i przedmiotami pracowni w chwili mistycznego doświadczenia śmierci Hieronima. Obraz jest przykładem charakterystycznego dla Carpaccia łączenia tematu religijnego z drobiazgowym przedstawieniem wnętrza, sprzętów, ksiąg, instrumentów i zwierząt^[10][5].

W latach około 1504–1508 Carpaccio namalował cykl życia Marii dla Scuola degli Albanesi. Zespół został później rozproszony pomiędzy muzea w Wenecji, Mediolanie i Bergamo. Kolejnym dużym zamówieniem był cykl życia św. Szczepana, wykonywany od 1511 roku dla Scuola di Santo Stefano. Zachowane obrazy z tego zespołu znajdują się w Berlinie, Paryżu, Mediolanie i Stuttgarcie^[1][2].

Na początku XVI wieku Carpaccio uczestniczył w dekorowaniu reprezentacyjnych wnętrz Pałacu Dożów. Obrazy wykonane dla sal Wielkiej Rady i Senatu nie zachowały się, ponieważ zostały zniszczone podczas pożarów pałacu w XVI wieku. W 1516 roku wykonał dla Pałacu Dożów monumentalnego Lwa św. Marka, przedstawiającego symbol Republiki Weneckiej na tle miasta i laguny^[1][11].

Obok wielkich cykli narracyjnych tworzył obrazy ołtarzowe, niewielkie przedstawienia dewocyjne oraz portrety. Do najważniejszych prac tego rodzaju należą Ofiarowanie Jezusa w świątyni, Rozpamiętywanie Męki Pańskiej, Martwy Chrystus, Ucieczka do Egiptu i Młody rycerz w pejzażu. Tożsamość rycerza pozostaje przedmiotem dyskusji; proponowano m.in. Francesca Marię della Rovere, członka Zakonu Gronostaja oraz weneckiego dowódcę Marca Gabriela^[12][13].

W drugiej dekadzie XVI wieku znaczenie Carpaccia w Wenecji zmniejszyło się wraz z rozwojem malarstwa Giorgionego i Tycjana. Artysta przyjmował wówczas coraz więcej zamówień z miast położonych na wschodnim wybrzeżu Adriatyku, szczególnie z Kopru i Piranu. Z Istrią związana była również działalność jego syna Benedetta Carpaccia, który po śmierci ojca kontynuował rodzinny warsztat^[1][14].

W katedrze w Koprze zachował się podpisany i datowany na 1516 rok obraz Madonna z Dzieciątkiem na tronie i świętymi. Z Carpacciem związane są także dawne skrzydła organowe przedstawiające Ofiarowanie Jezusa w świątyni i Rzeź niewiniątek. Dzieła te należą do najważniejszych przykładów jego późnej twórczości ołtarzowej^[14].

Dla kościoła franciszkanów w Piranie wykonał w 1518 roku obraz przedstawiający Madonnę z Dzieciątkiem i świętymi. W późnym okresie część prac powstawała przy udziale synów i pomocników, co utrudnia jednoznaczne określenie zakresu osobistego udziału mistrza. Ostatni dokument potwierdzający, że Carpaccio jeszcze żył, pochodzi z października 1525 roku, natomiast 26 czerwca 1526 roku jego żona została wymieniona jako wdowa^[1].