Wiktor Osiatyński

Wiktor Osiatyński
Ilustracja
Wiktor Osiatyński
Data i miejsce urodzenia

6 lutego 1945
Białystok

Data i miejsce śmierci

29 kwietnia 2017
Warszawa

Doktor habilitowany nauk prawnych
Specjalność: historia doktryn polityczno-prawnych
Alma Mater

Uniwersytet Warszawski

Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
Grób Wiktora Osiatyńskiego na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Janusz Wiktor Osiatyński[1] (ur. 6 lutego 1945 w Białymstoku, zm. 29 kwietnia 2017[2][3] w Warszawie[1]) – polski prawnik, pisarz, publicysta, nauczyciel akademicki i działacz społeczny, doktor habilitowany nauk prawnych. Specjalista w zakresie prawa konstytucyjnego, historii doktryn politycznych i prawnych oraz praw człowieka, w latach 1991–1997 dyrektor Centrum Badań nad Konstytucjonalizmem w Europie Wschodniej w Chicago, wykładowca m.in. w University of Chicago Law School i na Central European University w Budapeszcie.

Życiorys

Ukończył warszawskie VII Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego[4]. Studiował prawo i socjologię na Uniwersytecie Warszawskim i w Polskiej Akademii Nauk[5]. Uzyskał stopień naukowy doktora w zakresie socjologii. Następnie otrzymał stopień doktora habilitowanego[6].

W latach 1991–1997 był dyrektorem Centrum Badań nad Konstytucjonalizmem w Europie Wschodniej w Chicago, zaś w latach 1991–2001 profesorem wizytującym w University of Chicago Law School[5]. W 1995 został profesorem Central European University w Budapeszcie[6]. Od 2002 był zaangażowany w rozwój multidyscyplinarnego centrum praw człowieka na University of Connecticut[5]. Wykładał także m.in. na Uniwersytecie w Sienie, Antioch University w Los Angeles, UCLA, Uniwersytecie Columbia, Stanford University, Uniwersytecie Harvarda[5]. Uczył w więzieniu dla kobiet Frontera w Kalifornii. Był członkiem Komitetu Nauk Politycznych Polskiej Akademii Nauk[7], brał udział w pracach nad przygotowaniem Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (1997).

Był również aktywnym działaczem społecznym. W ramach Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka zainicjował powstanie Programu Spraw Precedensowych, został członkiem jego rady programowej. Zajął się szerzeniem informacji o uzależnieniach, w tym alkoholizmie, do której to choroby publicznie sam się przyznał[8]. Był autorem publikacji poświęconych alkoholizmowi i współtwórcą Komisji Edukacji w Dziedzinie Alkoholizmu, jednego z programów Fundacji im. Stefana Batorego[6].

Był także feministą[9][10]. W 2006 znalazł się w gronie czterech inicjatorów zawiązania Partii Kobiet[11].

Zasiadał w radzie Fundacji Centrum im. prof. Bronisława Geremka. Prowadził cykliczny program Zrozumieć świat w radiu Tok FM.

W 2004 został laureatem Nagrody im. księdza Józefa Tischnera dla publicysty lub eseisty, a w 2011 laureatem przyznawanej przez Instytut Spraw Publicznych Nagrody im. Jerzego Zimowskiego. W 2016 Konfederacja Lewiatan i Fundacja na Rzecz Myślenia im. Barbary Skargi uhonorowały go Nagrodą za Odważne Myślenie im. Barbary Skargi. W tym samym roku, za działalność na rzecz praw człowieka, rzecznik praw obywatelskich Adam Bodnar przyznał mu Nagrodę im. Pawła Włodkowica[12].

12 maja 2017 został pochowany w alei zasłużonych na cmentarzu Wojskowym na Powązkach[13] (kwatera FV/tuje/17)[14].

Życie prywatne

Był synem ekonomisty Leonidasa Osiatyńskiego i poetki Zinaidy Osiatyńskiej[15][1] oraz bratem Jerzego Osiatyńskiego[16] (także ekonomisty) i mężem psycholog Ewy Woydyłło-Osiatyńskiej.

Odznaczenia i wyróżnienia

Upamiętnienie

Latem 2017 zainicjowano Archiwum im. Wiktora Osiatyńskiego, które jest „obywatelskim centrum analiz prawnych oraz społecznością ludzi zaangażowanych w budowanie Polski praworządnej, w której władza działa w granicach prawa, dla dobra publicznego, przestrzegając praw i wolności obywatelskich oraz zobowiązań międzynarodowych”[22].

Publikacje

Książki

  • W kręgu mitu amerykańskiego, Państwowy Instytut Wydawniczy 1971.
  • Przez Wembley do Monachium, Książka i Wiedza 1974.
  • Stany Zjednoczone. Społeczeństwo i władza, Wiedza Powszechna 1975.
  • Zrozumieć świat. Rozmowy z uczonymi amerykańskimi, Czytelnik 1977, 1980, ISBN 83-07-00103-X.
  • Wimbledon'79, Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1979, ISBN 83-07-00256-7.
  • Zrozumieć świat. Rozmowy z uczonymi radzieckimi, Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1980, 1982, ISBN 83-07-00684-8.
  • Korzenie „Korzeni”. Dzieje Murzynów w Stanach Zjednoczonych, Państwowe Wydawnictwo „Iskry” 1981, ISBN 83-20-70223-2.
  • Zmienia się Ameryka, Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1982, ISBN 83-07-00761-5.
  • Ewolucja amerykańskiej myśli społecznej i politycznej, Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1983, ISBN 83-01-04927-8.
  • Contrasts. Soviet and American thinkers discuss the future, Macmillan 1984, ISBN 0-02-594070-8.
  • Współczesny konserwatyzm i liberalizm amerykański, Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1984, ISBN 83-01-04929-4.
  • Zrozumieć świat. Rozmowy z uczonymi polskimi, Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1988, ISBN 83-07-01181-7.
  • Poznać świat. Rozmowy o nauce, Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1989, ISBN 83-07-01573-1.
  • Kryzys, czyli Szansa. Szkice amerykańskie, Państwowe Wydawnictwo „Iskry” 1990, ISBN 83-20-71332-3.
  • Grzech czy choroba?, Instytut Psychiatrii i Neurologii, Komisja Edukacji w Dziedzinie Alkoholizmu i Innych Uzależnień, Fundacja im. Stefana Batorego 1992, ISBN 83-85-70501-5; wydanie 2 poprawione i uzupełnione, „Akuracik” 1997, ISBN 83-90-50843-5; wydanie pt. Alkoholizm. Grzech czy choroba?, Wydawnictwo Iskry 2005 ISBN 83-207-1785-X.
  • Twoja konstytucja, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 1997, ISBN 83-02-06644-3.
  • Tworzenie konstytucji w Polsce w latach 1989–1997 (z Ryszardem Chruściakiem), Fundacja Instytut Spraw Publicznych 2001, ISBN 83-86-91779-2.
  • O zbrodniach i karach, Media Rodzina 2003, ISBN 83-7278-079-X.
  • Rehab, Wydawnictwo Iskry 2003, ISBN 83-207-1785-X.
  • Rzeczpospolita Obywateli, Rosner & Wspólnicy 2004, ISBN 83-89217-67-8.
  • Alkoholizm. I grzech, i choroba, i…, Wydawnictwo Iskry 2007, ISBN 978-83-244-0041-6.
  • Human rights and their limits, Cambridge University Press 2009, ISBN 978-05-211-1027-3; przekład polski pt. Prawa człowieka i ich granice, Znak 2011, ISBN 978-83-240-1513-9.
  • Zrozumieć świat. Rozmowy z uczonymi 25 lat później, Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 2009, ISBN 978-83-0703-187-3.
  • Litacja, Wydawnictwo Iskry 2012, ISBN 978-83-244-0202-1.
  • Rehabilitacja, Wydawnictwo Iskry 2012, ISBN 978-83-2440-209-0.
  • Drogowskazy, Wydawnictwo Iskry 2013, ISBN 978-83-2440-307-3.

Inne publikacje

  • John Kenneth Galbraith, Społeczeństwo dobrobytu. Państwo przemysłowe, Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1973 (autor wyboru tekstów).
  • Alvin Toffler, Szok przyszłości, Państwowy Instytut Wydawniczy 1974; Wydawnictwo Zysk i S-ka 1998; Wydawnictwo Kurpisz 2007, ISBN 978-83-8973-890-5 (współautor przekładu).
  • Alvin Toffler, Ekospazm, Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1977 (autor wstępu).
  • Wizje Stanów Zjednoczonych w pismach Ojców Założycieli, Państwowy Instytut Wydawniczy 1978 (praca zbiorowa; autor wyboru tekstów i opracowania).
  • John Kenneth Galbraith, Ekonomia a cele społeczne, Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1979, ISBN 83-01-00044-9 (przekład z języka angielskiego i wstęp).
  • Robert Jungk, Człowiek tysiąclecia. Wiadomości z warsztatów, w których rodzi się nowe społeczeństwo, Państwowy Instytut Wydawniczy 1981, ISBN 83-06-00560-0 (autor przedmowy).
  • Michael Novak, Przebudzenie etnicznej Ameryki, Państwowy Instytut Wydawniczy 1985, ISBN 83-06-01114-7 (autor wstępu).
  • Alvin Toffler, Trzecia fala, Państwowy Instytut Wydawniczy 1986, 1997, 2001, ISBN 83-06-02594-6; Wydawnictwo Kurpisz 2007, ISBN 83-89-73889-9 (autor przedmowy).
  • Ustawa konstytucyjna z dnia 17 października 1992 roku o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym; Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lipca 1952 roku (przepisy utrzymane w mocy), Wydawnictwo Prawnicze 1993, ISBN 83-21-9063-5-4 (autor przedmowy).
  • Lech Falandysz, Myśli, Łośgraf – Oficyna Wydawnicza 2003, ISBN 83-87-57277-2 (współautor przedmowy).

Przypisy

  1. 1 2 3 Wiktor Osiatyński [online], rejestry-notarialne.pl [dostęp 2022-02-05].
  2. ↑ Magdalena Zapart, Nie żyje Wiktor Osiatyński [online], rp.pl, 29 kwietnia 2017 [dostęp 2017-04-29].
  3. ↑ Wiktor Osiatyński nie żyje. Zostawił nam w spadku zobowiązanie, by „spisywać czyny i rozmowy” władzy, by rejestrować łamanie zasad państwa prawa [online], oko.press, 29 kwietnia 2017 [dostęp 2017-04-30].
  4. ↑ Znani absolwenci, liceum7.edu.pl [zarchiwizowane 2026-01-16].
  5. 1 2 3 4 Wiktor Osiatynski, ceu.hu [zarchiwizowane 2010-03-15] (ang.).
  6. 1 2 3 Prof. Wiktor Osiatyński, hfhr.org.pl [zarchiwizowane 2016-03-05].
  7. ↑ Dr hab. Wiktor Osiatyński, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2012-03-27].
  8. ↑ Prof. Wiktor Osiatyński, cz. I, „Alkoholik”, wyborcza.pl, 29 stycznia 2010 [zarchiwizowane 2010-02-20].
  9. ↑ Wiktor Osiatyński, A czy ty jesteś feministą? [online], wyborcza.pl, 19 czerwca 2009 [dostęp 2026-03-04].
  10. ↑ Monika Głuska-Bagan, Jak feminista z feministką [online], styl.pl [dostęp 2012-03-27].
  11. ↑ Preambuła, partiakobiet.eu [zarchiwizowane 2012-09-18].
  12. ↑ Prof. Wiktor Osiatyński laureatem Nagrody RPO im. Pawła Włodkowica w 2016 r., rpo.gov.pl, 12 grudnia 2016 [zarchiwizowane 2017-01-15].
  13. ↑ Ostatnia droga Wiktora Osiatyńskiego, tvn.24.pl, 12 maja 2017 [zarchiwizowane 2017-05-12].
  14. ↑ Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze [online], cmentarzekomunalne.com.pl [dostęp 2020-02-01].
  15. ↑ Grzegorz Konat, Wspomnienie prof. Jerzego Osiatyńskiego (1941–2022) [online], „Gazeta SGH”, 10 lutego 2022 [dostęp 2026-03-04].
  16. ↑ Aleksander Sulejewicz, Jerzy Osiatyński (1941–2022), „Ekonomista” (2), 2022, s. 140–150, DOI: 10.52335/ekon/150800.
  17. ↑ Order Odrodzenia Polski dla prof. Wiktora Osiatyńskiego, prezydent.pl, 8 czerwca 2011 [zarchiwizowane 2012-09-14].
  18. ↑ M.P. z 2011 r. Nr 79, poz. 789 (ISAP).
  19. ↑ M.P. z 1997 r. Nr 42, poz. 425 (ISAP).
  20. ↑ Laureaci Nagród ZAiKS-u [online], zaiks.org.pl [dostęp 2025-05-20].
  21. ↑ Nagrody Lewiatana, konfederacjalewiatan.pl [zarchiwizowane 2017-08-08].
  22. ↑ Prof. Mirosław Wyrzykowski: Pozakonstytucyjna zmiana ustroju staje się faktem. O tym trzeba debatować, panie Prezydencie [online], oko.press, 26 sierpnia 2017 [dostęp 2017-08-31].

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.