Winiary (Kalisz)

Winiary
Osiedle
Ilustracja
Winiary, kościół bł. Michała Kozala
Państwo

 Polska

Województwo

 wielkopolskie

Aglomeracja

kalisko-ostrowska

Miasto

Kalisz

W granicach Kalisza

2 lipca 1976[1]

Data założenia

1294

Powierzchnia

5,40[2] km²

Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności
• gęstość


2 471[3]
457,6 os./km²

SIMC

0936730

Położenie na mapie Kalisza
Mapa konturowa Kalisza, po prawej znajduje się punkt z opisem „Winiary”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, w centrum znajduje się punkt z opisem „Winiary”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Winiary”
Ziemia51°45′03″N 18°08′23″E/51,750833 18,139722[4]

Winiary[5] – osiedle Kalisza położone we wschodniej części miasta, ograniczone Swędrnią, rowem melioracyjnym uchodzącym do ww. rzeki, skrajem Lasu Winiarskiego i granicą miasta; włączone do Kalisza w 1976; pełni funkcje mieszkaniowe, przemysłowe i rekreacyjne.

Około 40% powierzchni osiedla zajmuje Las Winiarski; w jego południowej części znajduje się przystanek kolejowy Kalisz Winiary w ciągu linii kolejowej nr 14.

Historia

W źródłach pisanych osada pojawia się po raz pierwszy jako Wynarz (1294), a później jako Vinar (1298) i Winary (1579)[6].

We wczesnym średniowieczu Winiary były wsią służebną zamieszkiwaną przez winiarzy (łac. vinearii), którzy trudnili się uprawą winorośli i produkcją wina na potrzeby dworu książęcego w Kaliszu (dostarczali je w zamian za zwolnienie z daniny książęcej)[7]. Winiarze uprawiali winorośl na łagodnych i nasłonecznionych zboczach doliny Prosny, a wino wyrabiali w samej osadzie, która była własnością książęcą. Nazwa osady jest typowa dla podobnych osad służebnych położonych w sąsiedztwie grodów książęcych (łac. sedes regni principales) m.in. w Sandomierzu, Krakowie, Płocku.

W 1795 Winiary z prywatnych rąk zostały przejęte na skarb państwa przez władze pruskie. Z kolei w 1807 ziemie te wraz z przyległymi dobrami opatóweckimi nadano w nagrodę za służbę w wojskach cesarza Napoleona Bonaparte gen. Józefowi Zajączkowi. Ostatnim właścicielem Winiar był Konrad Wünsche zamordowany przez Gestapo 19 stycznia 1945 w lesie skarszewskim.

Około 1835 na Winiarach wzniesiono browar w stylu klasycystycznym[8]. W latach 70. XIX wieku staraniem Karola Schlössera rozbudowany i zamieniony po części w gorzelnię[8]. Przestał pełnić funkcje produkcyjne prawdopodobnie w dwudziestoleciu międzywojennym[8]. Budynek wykorzystywany był na cele mieszkalne i magazynowe do połowy lat 90. XX wieku; obecnie opuszczony i popadający w ruinę[8].

W czasie okupacji niemieckiej, w Lesie Winiarskim, od jesieni 1939 co najmniej do początków 1940, hitlerowcy rozstrzelali Polaków przetrzymywanych wcześniej w więzieniach w Kaliszu i Ostrowie Wielkopolskim. Po wyzwoleniu w 1945, w miejscu zbrodni ekshumowano 527 ciał. Według danych z 1962 łączna liczba pomordowanych wyniosła ok. 700 osób[9]. W 1960 w północno-zachodniej części lasu odsłonięto obelisk upamiętniający ofiary zbrodni[10].

W 1941 przy ulicy Łódzkiej Alfred Nowacki założył fabrykę przetwórstwa spożywczego Nährmittelwerk Weinbergen[11]. Po II wojnie światowej kilkukrotnie zmieniano jej nazwę; od 1976 funkcjonowała jako Kaliskie Zakłady Koncentratów Spożywczych „Winiary”[11]. W lipcu 1995 przedsiębiorstwo zostało przejęte przez koncern Nestlé[12].

Winiary włączono w granice administracyjne Kalisza 2 lipca 1976 z gminy Opatówek[13].

W 1989 na Winiarach erygowano parafię bł. Michała Kozala. Budowę kościoła ukończono w 2000[2].

Osiedle Winiary
Obelisk upamiętniający ofiary zbrodni hitlerowskich
Ruiny budynku dawnego browaru
EN57AL na przystanku Kalisz Winiary

Komunikacja miejska

Kaliskie Linie Autobusowe
Nr linii Trasa
1 Wyszyńskiego – Leśna
1A Wyszyńskiego – Opatówek
1B Wyszyńskiego – Tłokinia Wielka/Opatówek
9 Wyszyńskiego – Leśna
10 Wyszyńskiego – Lubelska
11 Wyszyńskiego – Lubelska

Przypisy

  1. ↑ Dz. U. z 1976 r. Nr 24, poz. 144 (ISAP)
  2. 1 2 MSIP Kalisz
  3. ↑ Zapytanie w sprawie ilości mieszkańców Kalisza z podziałem na jednostki pomocnicze. bip.kalisz.pl, 2020-07-17. [dostęp 2020-08-20].
  4. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 148306.
  5. ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200 (ISAP)).
  6. ↑ Stanisław Małyszko: Majątki wielkopolskie. T. 6: Powiat kaliski. Szreniawa: Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie, 2000, s. 249. ISBN 83-86624-25-6.
  7. ↑ Fotoplastikon. Kiedy Kalisz stał browarami – trunkowe tradycje miasta – fotorelacja. Centrum Kultury i Sztuki w Kaliszu. [dostęp 2018-06-16].
  8. 1 2 3 4 Browar gen. Józefa Zajączka. Fundacja Ratowania Zabytków i Pomników Przyrody. [dostęp 2018-06-16].
  9. ↑ Kazimierz Leszczyński "Eksterminacja ludności na ziemiach polskich wcielonych do Rzeszy" (wykaz miejscowości z terenów polskich przyłączonych do Rzeszy, w których okupant niemiecki dokonywał eksterminacji ludności, sporządzony na podstawie materiałów Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce). W: Eksterminacja ludności w Polsce w czasie okupacji niemieckiej 1939-1945. Poznań, Warszawa: Wydawnictwo Zachodnie, 1962, s. 110.
  10. ↑ Władysław Kościelniak: Wędrówki po moim Kaliszu. Kalisz: Edytor, 2010, s. 200. ISBN 978-83-60579-56-5.
  11. 1 2 Alfred Kaczmarek: Dzieje kaliskich ulic. Kalisz: Towarzystwo Miłośników Kalisza, 2002, s. 125-126. ISBN 83-918428-0-0.
  12. ↑ Małżeństwo z rozsądku. rc.fm, 2015-07-17. [dostęp 2018-06-16].
  13. ↑ Dz. U. z 1934 r. Nr 30, poz. 272 (ISAP).

Linki zewnętrzne

  • Winiary, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIII: Warmbrun – Worowo, Warszawa 1893, s. 548.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.