Wurfbainia

*Wurfbainia*
	; Wurfbainia villosa
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	imbirowce
Rodzina	imbirowate
Rodzaj	Wurfbainia
	Nazwa systematyczna
	Wurfbainia Giseke; Prael. Ord. Nat. Pl.: 199 (1792)
	Typ nomenklatoryczny
	Wurfbainia uliginosa (J.Koenig) Giseke
Synonimy
	Paludana Giseke
	Paludana Giseke

Wurfbainia Giseke – rodzaj roślin z rodziny imbirowatych (Zingiberaceae). Obejmuje 32 gatunki występujące w południowej Azji od Asamu i wschodnich Himalajów do południowych Chin na wschodzie i Archipelagu Malajskiego na południu^[3]. Występująca naturalnie na Sumatrze i Jawie W. compacta została introdukowana do Indii, Chin, a także na Małe Wyspy Sundajskie i Półwysep Malajski^[3].

Nazwa naukowa rodzaju honoruje Johanna Siegmunda Wurffbaina, żyjącego w XVII wieku bawarskiego kupca Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej^[5].

Morfologia

Pokrój: Wieloletnie, przeważnie średniej wielkości do dużych rośliny zielne, często z płożącymi kłączami i tworzące duże kolonie, sporadycznie luźne kępy^[5].

Liście: Ulistnienie naprzeciwległe, dwurzędowe. Liście siedzące lub prawie siedzące (ogonek liściowy do 1 cm długości)^[5].

Kwiaty: Zebrane w luźne lub zwarte kwiatostany. Pędy kwiatostanowe zwykle krótkie, płożące lub podnoszące się, utrzymujące kwiatostany na poziomie gruntu, rzadziej wyprostowane (W. staminidiva, W. tenella i W. testacea). Dwa typy przysadek, jedna wspierająca kwiat, druga rurkowata. Warżka biała z żółtą plamą i czerwonym znaczkiem, rzadko kremowobiała do bladożółtej z fioletowymi, ciemnoróżowymi lub czerwonymi znaczkami (W. staminidiva, W. tenella), mniej lub bardziej płaska z odgiętymi brzegami lub łyżeczkowata. Prątniczki przeważnie nieobecne, czasami małe, równowąskie lub łuskowate. Grzebień na łączniku pylnika składa się z trzech małych łatek, przy czym łatki boczne zazwyczaj skierowane są ku górze, a środkowa znajduje się za znamieniem słupka (przypominając koronę)^[5].

Owoc: Wyraźnie kolczaste u większości gatunków, w przypadku W. compacta, W. testacea i W. vera gładkie z kilkoma okrągłymi łatkami i przylegającymi włoskami^[5].

Systematyka

Pozycja systematyczna: Według Angiosperm Phylogeny Website rodzaj zaliczany do plemienia Alpinieae, podrodziny Alpinioideae w rodzinie imbirowatych (Zingiberaceae)^[2].

Wykaz gatunków^[3]

Wurfbainia aromatica (Roxb.) Škorničk. & A.D.Poulsen
Wurfbainia bicorniculata (K.Schum.) Škorničk. & A.D.Poulsen
Wurfbainia biflora (Jack) Škorničk. & A.D.Poulsen
Wurfbainia blumeana (Valeton) Škorničk. & A.D.Poulsen
Wurfbainia compacta (Sol. ex Maton) Škorničk. & A.D.Poulsen
Wurfbainia elegans (Ridl.) Škorničk. & A.D.Poulsen
Wurfbainia ellipticarpa Kaewsri
Wurfbainia geostachyoides Kaewsri
Wurfbainia glabrifolia (Lamxay & M.F.Newman) Škorničk. & A.D.Poulsen
Wurfbainia globosa Kaewsri
Wurfbainia gracilis (Blume) Škorničk. & A.D.Poulsen
Wurfbainia graminea (Wall. ex Baker) Škorničk. & A.D.Poulsen
Wurfbainia hedyosma (I.M.Turner) Škorničk. & A.D.Poulsen
Wurfbainia longiflora Kaewsri
Wurfbainia longiligularis (T.L.Wu) Škorničk. & A.D.Poulsen
Wurfbainia micrantha (Ridl.) Škorničk. & A.D.Poulsen
Wurfbainia microcarpa (C.F.Liang & D.Fang) Škorničk. & A.D.Poulsen
Wurfbainia mindanaensis (Elmer) Škorničk. & A.D.Poulsen
Wurfbainia mollis (Ridl.) Škorničk. & A.D.Poulsen
Wurfbainia neoaurantiaca (T.L.Wu, K.Larsen & Turland) Škorničk. & A.D.Poulsen
Wurfbainia palawanensis (Elmer) Škorničk. & A.D.Poulsen
Wurfbainia parviflora Kaewsri
Wurfbainia quadratolaminaris (S.Q.Tong) Škorničk. & A.D.Poulsen
Wurfbainia rubrofasciata Docot & Domingo
Wurfbainia schmidtii (K.Schum.) Škorničk. & A.D.Poulsen
Wurfbainia staminidiva (Gobilik, A.Lamb & A.D.Poulsen) Škorničk. & A.D.Poulsen
Wurfbainia tenella (Lamxay & M.F.Newman) Škorničk. & A.D.Poulsen
Wurfbainia testacea (Ridl.) Škorničk. & A.D.Poulsen
Wurfbainia uliginosa (J.Koenig) Giseke
Wurfbainia vera (Blackw.) Škorničk. & A.D.Poulsen
Wurfbainia villosa (Lour.) Škorničk. & A.D.Poulsen
Wurfbainia yingyongii Kaewsri.

Zagrożenie i ochrona

17 gatunków Wurfbainia zostało umieszczonych na czerwonej liście IUCN, w tym 13 ze statusem gatunek najmniejszej troski (LC), dwa ze statusem gatunek narażony (VU) (W. quadratolaminaris i W. bicorniculata) oraz dwa jako gatunek zagrożony (EN) (W. blumeana i W. staminidiva)^[6].

Zastosowanie

Rośliny lecznicze: Historyczne zastosowanie Wurfbainia villosa w medycynie sięga ponad 1300 lat i koncentruje się głównie na leczeniu dolegliwości żołądkowo-jelitowych. Wysuszony owoc, znany jako fructus Amomi (w medycynie chińskiej określany również jako sharen), uznawany jest za jeden z „Czterech Wielkich Leków Południowych Chin”. Ma on duże znaczenie w praktyce klinicznej ze względu na swoje właściwości terapeutyczne. Uzyskał zatwierdzenie Chińskiej Agencji ds. Żywności i Leków jako gatunek o wartościach leczniczych i spożywczych. W związku z tym zyskał on dużą popularność w kilku gałęziach przemysłu, w tym w produkcji artykułów spożywczych, napojów alkoholowych, herbaty, kosmetyków i dodatków do żywności^[7].

Lotne terpenoidy występujące w W. villosa wykazują różnorodne właściwości farmakologiczne, obejmujące m.in. działanie przeciwnowotworowe, przeciwzapalne, przeciwbakteryjne i hipoglikemizujące. Nasiona W. villosa charakteryzują się znaczną zawartością lotnych terpenoidów, jako główne związki bioaktywne identyfikowane są octan bornylu, borneol i kamfora^[7].

W jednym z badań naukowcy przeanalizowali wpływ wodnego wyciągu z owoców W. villosa na samce myszy. W badaniu zaobserwowano zmniejszenie uwalniania histaminy oraz redukcję produkcji TNF-α indukowanej przez jonofory wapniowe^[7].

W Indonezji zastosowanie lecznicze znajduje W. compacta, wykazująca właściwości farmakologiczne, takie jak łagodzenie problemów trawiennych, działanie wiatropędne, odświeżanie oddechu i zwiększanie popędu płciowego. W roślinach tego gatunku obecne są polisacharydy, lektyny, garbniki, flawonoidy, peptydy i terpenoidy, w tym kwercetyna, awikularyna, naryngenina, tetrametoksyflawon i tretynoina^[8].

Olejek eteryczny z W. schmidtii ma działanie przeciwzapalne i wirusobójcze. Jego głównym składnikiem jest trans-p-(but-1-enylo)anizol (88,7%). Składnik ten wykazuje działanie wirusobójcze wobec SARS-CoV-2 z wartością EC₅₀ wynoszącą 119,60 μM^[9].

Olejki eteryczne pozyskiwane z W. aromatica, zawierające β-pinen i α-pinen, mają właściwości przeciwzapalne i antyoksydacyjne. Są również stosowane w perfumach i kompozycjach zapachowych. Owoce tego gatunku są również wykorzystywane celem leczenia biegunki, zapobiegania poronieniom i leczenia chorób śledziony^[10].

Rośliny spożywcze: Owoców W. vera i W. villosa używa się w postaci suszonej jako przyprawy do zup i potraw duszonych^[11].

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2013-09-03] (ang.).
1 2 3 4 5 Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2026-08-01]. (ang.).
↑ Farr E. R., Zijlstra G. (ed.): Index Nominum Genericorum (Plantarum). Smithsonian Institution, 1996–. [dostęp 2026-08-01]. (ang.).
1 2 3 4 5 Hugo de Boer (i inni). Convergent morphology in Alpinieae (Zingiberaceae): Recircumscribing Amomum as a monophyletic genus. „Taxon”. 67 (1), s. 6–36, 2018-02. DOI: 10.12705/671.2.
↑ Wurfbainia. The IUCN Red List. [dostęp 2026-08-01].
1 2 3 Amit Baran Sharangi, Jayoti Majumder, Saikat Gantait: Biotechnology of Medicinal Plants with Antiallergy Properties. Springer, 2024, s. 107–108. ISBN 978-981-9714-67-4.
↑ Mufida Budi Kurniawati (i inni). MOLECULAR CHARACTERIZATION, PHYTOCHEMICALS SCREENING, AND MOLECULAR DOCKING OF CARDAMOM (Wurfbainia compacta), AND SAMBILOTO (Andrographis paniculata) AGAINST COVID-19. „Journal Bioteknologi & Biosains Indonesia”. 11 (2), s. 278–289, 2024.
↑ Charmaine Sagayap (i inni). An Anisole Derivative in the Essential oil of Wurfbainia schmidtii with Virucidal Activity Against SARS-CoV-2 and Anti-Inflammatory Properties. „Natural Product Communications”. 20 (3), 2025-03. DOI: 10.1177/1934578X251323479.
↑ Supriya Kumari Sharma, Prachi Baliyan, Afroz Alam. Bioactive Compounds in Lamiaceae, Ranunculaceae, and Zingiberaceae: A Review of Healing Potential. „Trends in Biological Sciences”. 1 (1), s. 12–25, 2025-06-30. DOI: 10.21124/tbs.2025.12.25.
↑ Wei Shen (i inni). Diversity and Ethnobotanical Knowledge of Spice Plants and Pickled Vegetables in Youjiang District, Baise City, Guangxi, China. „Diversity”. 18 (2), s. 100, 2026-02-05. DOI: 10.3390/d18020100.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2013-09-03] (ang.).

[kew-3] 1 2 3 4 5 Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2026-08-01]. (ang.).

[ing-4] Farr E. R., Zijlstra G. (ed.): Index Nominum Genericorum (Plantarum). Smithsonian Institution, 1996–. [dostęp 2026-08-01]. (ang.).

[rev-5] 1 2 3 4 5 Hugo de Boer (i inni). Convergent morphology in Alpinieae (Zingiberaceae): Recircumscribing Amomum as a monophyletic genus. „Taxon”. 67 (1), s. 6–36, 2018-02. DOI: 10.12705/671.2.

[iucn-6] Wurfbainia. The IUCN Red List. [dostęp 2026-08-01].

[med-7] 1 2 3 Amit Baran Sharangi, Jayoti Majumder, Saikat Gantait: Biotechnology of Medicinal Plants with Antiallergy Properties. Springer, 2024, s. 107–108. ISBN 978-981-9714-67-4.

[indon-8] Mufida Budi Kurniawati (i inni). MOLECULAR CHARACTERIZATION, PHYTOCHEMICALS SCREENING, AND MOLECULAR DOCKING OF CARDAMOM (Wurfbainia compacta), AND SAMBILOTO (Andrographis paniculata) AGAINST COVID-19. „Journal Bioteknologi & Biosains Indonesia”. 11 (2), s. 278–289, 2024.

[schm-9] Charmaine Sagayap (i inni). An Anisole Derivative in the Essential oil of Wurfbainia schmidtii with Virucidal Activity Against SARS-CoV-2 and Anti-Inflammatory Properties. „Natural Product Communications”. 20 (3), 2025-03. DOI: 10.1177/1934578X251323479.

[aroma-10] Supriya Kumari Sharma, Prachi Baliyan, Afroz Alam. Bioactive Compounds in Lamiaceae, Ranunculaceae, and Zingiberaceae: A Review of Healing Potential. „Trends in Biological Sciences”. 1 (1), s. 12–25, 2025-06-30. DOI: 10.21124/tbs.2025.12.25.

[owoc-11] Wei Shen (i inni). Diversity and Ethnobotanical Knowledge of Spice Plants and Pickled Vegetables in Youjiang District, Baise City, Guangxi, China. „Diversity”. 18 (2), s. 100, 2026-02-05. DOI: 10.3390/d18020100.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]