Załoźce

Załoźce
Залізці
Ilustracja
Kościół Niepokalanego Poczęcia w Załoźcach
Herb
Herb
Państwo

 Ukraina

Obwód

 tarnopolski

Rejon

tarnopolski

Hromada

Załoźce

Data założenia

przed 1511

Prawa miejskie

1520

Powierzchnia

4,4 km²

Populacja (2017)

 

• liczba ludności

2 649[1]

Nr kierunkowy

+380 3540

Kod pocztowy

47234

Położenie na mapie hromady Załoźce
Mapa konturowa hromady Załoźce, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Załoźce”
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa konturowa Ukrainy, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Załoźce”
Położenie na mapie obwodu tarnopolskiego
Mapa konturowa obwodu tarnopolskiego, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Załoźce”
Położenie na mapie rejonu tarnopolskiego
Mapa konturowa rejonu tarnopolskiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Załoźce”
Ziemia49°47′42″N 25°22′44″E/49,795000 25,378889
Strona internetowa
Galeria: zamek, mapa
Zamek w Załoźcach
Zamek w Załoźcach. Schemat
Załoźce, fragment mapy wojskowej Friedricha Miega (1769-1787)

Załoźce (ukr. Залізці, Zalizci) – osiedle typu miejskiego na Ukrainie, w obwodzie tarnopolskim, w rejonie tarnopolskim, nad Seretem, siedziba hromady. Do 2020 w rejonie zborowskim.

Nazwa, geografia

Do 1919 roku również w zapisach jako Załośce, Załośce Stare i Nowe. Leżą nad Seretem, który rozdziela miejscowość na Załoźce Stare i Załoźce Nowe[2].

Historia

Pierwsza wzmianka o Załoźcach pochodzi z 1441 roku[2], wymieniane jako miasto w 1511 roku lub 1516[3]. W tym czasie Marcin Kamieniecki rozpoczął budowę lub zbudował tu zamek[2], który pod koniec XVI wieku był własnością Konstantego Wiśniowieckiego[4]. Parafia rzymskokatolicka w mieście przez pewny czas wchodziła w skład diecezji łuckiej[5], chociaż kanonik katedry lwowskiej ks. Tomasz Pirawski w swym dziele „Relatio status almae Archidioecesis Leopoliensis”[6] „napisanym w latach 1614 i 1615 twierdził, że kościoły w Olesku, Załoźcach i Brodach należeć powinny do dziekanii złoczowskiej archidiecezji lwowskiej[7].

Przy końcu XVIII wieku hrabia Ignacy Miączyński ufundował w mieście klasztor i szpital Sióstr Miłosierdzia (Szarytek).

W wyniku I rozbioru Polski Załoźce znalazły się pod władzą Austrii. W tym czasie utraciły prawa miejskie[2].

W czasie I wojny światowej w okolicy miasta toczyły się ciężkie boje oddziałów austriackich z wojskami rosyjskimi, w jednych i drugich licznie służyli Polacy. Wojskami rosyjskimi – 13 Dywizją Piechoty dowodził gen. Eugeniusz de Henning-Michaelis, a austriacką 43 Dywizją Piechoty gen. Tadeusz Rozwadowski[8]. Walki doprowadziły do zrujnowania zamku[2].

W 1939 r. miasto liczyło ok. 6000 mieszkańców, z których połowę stanowili Ukraińcy. Pozostali to Polacy i Żydzi[9].

Do 1945[10] miasto w Polsce, w województwie tarnopolskim, w powiecie zborowskim, siedziba gminy Załoźce. W 1932 roku komisarzem rządowym miasta był emerytowany major taborów Adolf Drwota.

We wrześniu 1939 roku zajęte przez Armię Czerwoną, do 1963 roku były stolicą rejonu; później włączone do rejonu zborowskiego[2].

Zajęte przez Wehrmacht 9 lipca 1941 roku; tego samego dnia zabito w Załoźcach 20 Żydów. Podczas okupacji niemieckiej miejscowość została włączona do powiatu (Landkreis) Tarnopol, była siedzibą gminy[11]. W październiku 1942 roku Niemcy przesiedlili około 1 tys. załozieckich Żydów do Zborowa. W miejscowości pozostał obóz pracy, zlikwidowany w 1943 roku[12]. Pomoc Żydom w Załoźcach nieśli Polacy - Maria Szawłowska i Jakub Pyzik, których po wojnie Instytut Jad Waszem uhonorował tytułami Sprawiedliwych wśród Narodów Świata[13][14][15].

W latach 1944–1945 nacjonaliści ukraińscy z OUN-UPA zamordowali w różnych okolicznościach 30 Polaków[16].

Do 1944 roku w Załoźcach działała konspiracyjna polska samoobrona, składający się z harcerzy Szarych Szeregów[17]. Podczas drugiej okupacji sowieckiej władze sformowały w Załoźcach batalion niszczycielski, w którym służyli Polacy. Batalion ochraniał uchodźców z okolicznych wiosek, którzy ewakuowali się do miasteczka w obawie przed eksterminacją przez OUN-UPA oraz zwalczał ukraińskie podziemie. Po wojnie większość Polaków została ekspatriowana[2].

Do 1944 roku miejska parafia łacińska, należała do dekanatu brodzkiego, archidiecezji lwowskiej. Parafię założył w roku 1547 Jan Kamieniecki.

Od 1961 roku osiedle typu miejskiego[2].

W 1989 liczyło 2730 mieszkańców[18].

W 2013 liczyło 2735 mieszkańców[19].

Zabytki

  • cerkiew pw. Opieki Matki Bożej z 1740 roku (dawny kościół augustianów pw. św. Warzyńca, przekazany w 1801 r. przez władze austriackie grekokatolikom[21][22].
  • kościół parafialny pw. Niepokalanego Poczęcia NMP – murowany z XVII wieku, poświęcony w 1639 r., ufundowany przez rodzinę Wiśniowieckich, która urządziła w nim rodzinną kryptę grobową. Zrujnowany podczas I wojny światowej, odbudowany według projektu Wawrzyńca Dayczaka w 20. latach XX w., zamknięty w 1945 r., obecnie bez dachu, w stanie ruiny. Działalność duszpasterska przeniesiona do kaplicy sióstr szarytek[2][23].
  • kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NMP z XIX w. – wzniesiony przez siostry szarytki, konsekrowany w 1888 r., zamknięty po II wojnie światowej, zwrócony katolikom i wyremontowany w 1994 r., obsługiwany przez księży diecezjalnych z Tarnopola[2][24]

Urodzeni w Załoźcach

Pobliskie miejscowości

Zobacz też

Uwagi

  1. ↑ Stanisław Spittal na stopień majora został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1927 w korpusie oficerów sanitarnych, grupa lekarzy. W lipcu 1928 został przeniesiony z 6 Szpitala Okręgowego do 6 Batalionu Sanitarnego we Lwowie na stanowisko lekarza batalionu[25].

Przypisy

  1. ↑ Чисельність наявного населення України на 1 січня 2017 року. Державна служба статистики України. Київ, 2017. стор.65.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Grzegorz Rąkowski, Paweł Luboński, Podole. Przewodnik po Ukrainie Zachodniej. Część II, Pruszków: Rewasz, 2006, s. 124–128, ISBN 83-89188-46-5, OCLC 69287000.
  3. ↑ Jerzy Lileyko: Sztuka ziem wschodnich Rzeczypospolitej: XVI – XVIII w. Lublin: TNKUL, 2000, s. 175.
  4. ↑ Lileyko, s. 186.
  5. ↑ Michał Kurzej: Jerzy Kowalczyk. Świątynie późnobarokowe na Kresach. Kościoły i klasztory na Rusi Koronnej. „Biuletyn Historii Sztuki”, 70 (3-4), s. 562, 2008.
  6. ↑ Relatio...
  7. ↑ Antoni Schneider: Encyklopedii Krajoznawstwa Galicji. Lwów: Drukarnia Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, 1871, s. 244.
  8. ↑ Generał broni Tadeusz Jordan Rozwadowski, Wspomnienia Wielkiej Wojny, Warszawa 2015.
  9. ↑ Henryk Komański, Szczepan Siekierka, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie tarnopolskim 1939–1946, wyd. 2, Wrocław: Nortom, 2006, s. 490–492, ISBN 83-89684-61-6, ISBN 978-83-89684-61-5, OCLC 156875487.
  10. ↑ Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej (Dz. U. z 1946 r. Nr 2, poz. 5 (ISAP)).
  11. ↑ Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG, s.23.
  12. ↑ Холокост на территории СССР: Энциклопедия, Red. I. A. Altman, Moskwa 2009, s. 324. ISBN 978-5-8243-1296-6. (ros.).
  13. ↑ Szawłowska Maria. collections.yadvashem.org. [dostęp 2024-10-03]. (ang.).
  14. ↑ Pyzik Jakub. collections.yadvashem.org. [dostęp 2024-10-03]. (ang.).
  15. ↑ Ceremonia Sprawiedliwych w Muzeum POLIN. sprawiedliwi.org.pl, 2018-11-29. [dostęp 2024-10-03]. (pol.).
  16. ↑ Henryk Komański, tamże.
  17. ↑ „[...] harcerze szczepu w Załoźcach, wraz z przybyłymi już wówczas do tego miasta harcerzami wileńskimi, utworzyli – według wersji prof. dr hab. Edwarda Prusa – tzw. Batalion Szturmowy (należący do Istriebitielnych Bataljonów), w celach samoobrony ludności polskiej przed Ukraińcami.”, [w:] Jerzy Jabrzemski. Harcerze z Szarych Szeregów. PWN. 1997. ISBN 83-01-12191-2. s. 195.
  18. ↑ Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения союзных республик, их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.
  19. ↑ Чисельність наявного населення України на 1 січня 2013 року. Державна служба статистики України, 2013. [dostęp 2023-09-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-09-21)]. (ukr.).
  20. ↑ Załoźce. [dostęp 2013-09-13].
  21. ↑ ZALIZCI (Załoźce). Dawny kościół pw. św. Wawrzyńca (Ławrentija) (1639 – 1645). Tarnopolski obw., Tarnopolski r-n (Zborowski r-n) | Kościoły i kaplice Ukrainy [online], rkc.in.ua [dostęp 2023-04-21].
  22. ↑ Grzegorz Rąkowski: Podole. Przewodnik po Ukrainie Zachodniej. Część II, s. 125–126.
  23. ↑ ZALIZCI (Załoźce). Dawny kościół pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny (1613). Tarnopolski obw., Tarnopolski r-n (Zborowski r-n) | Kościoły i kaplice Ukrainy [online], rkc.in.ua [dostęp 2023-04-21].
  24. ↑ ZALIZCI (Załoźce). Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny / kaplica szarytek (1889). Tarnopolski obw., Tarnopolski r-n (Zborowski r-n) | Kościoły i kaplice Ukrainy [online], rkc.in.ua [dostęp 2023-04-21].
  25. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 24 lipca 1928 roku, s. 224.

Bibliografia

  • Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV, Warszawa, 1880–1902, s. 354.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.