Zamek w Rembowie

Zamek Szumsko w Rembowie
Zabytek: nr rej. Rejestr zabytków archeologicznych: Aa 12 (21.08.1986), rejestr zabytków: nr A 457
Ilustracja
Relikty zamku Szumsko w Rembowie
Państwo

 Polska

Miejscowość

Rembów

Typ budynku

zamek (ruiny)

Rozpoczęcie budowy

XIV wiek

Pierwszy właściciel

Odrowążowie

Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po prawej na dole znajduje się ikonka zamku z wieżą z opisem „Zamek Szumsko w Rembowie”
Ziemia50°42′45,2″N 21°02′46,0″E/50,712556 21,046111

Zamek Szumsko w Rembowie (także: zamek w Rembowie; w źródłach: Szumsko, Sumsko) – ruiny średniowiecznego zamku rycerskiego położone w miejscowości Rembów (gmina Raków, powiat kielecki, woj. świętokrzyskie). Obiekt ma formę reliktów murowanych na zalesionym wzgórzu, w sąsiedztwie dawnego traktu łączącego m.in. Łagów i Szydłów[1].

Historia

Według ustaleń opartych na analizie reliktów architektonicznych i materiału ruchomego, zamek powstał na początku XIV wieku z inicjatywy rodu Odrowążów[1]. W latach 1329–1331 był wzmiankowany jako właściciel wsi Jakub z Szumska, kasztelan żarnowski, poległy w 1331 roku podczas walk z zakonem krzyżackim[2]. Później własność Krzesława z Szumska herbu Odrowąż[2]. Po 1357 r. – po śmierci Krzesława z Szumska – dobra przeszły w wianie córki przypuszczalnie do Dobiesława z Kurozwęk herbu Poraj. Później dobra posiadał rycerz Boksa herbu Oksza, łowczy sandomierski, a następnie krakowski, występujący jako właściciel pomiędzy latami 1393–1413, zmarły w 1415[2]. Później Szumsko posiadał jego brat Jaśko Rey z Szumska herbu Oksza, starosta chęciński[2]. Przypuszczalnie w XV wieku zamek został opuszczony; być może okres budowy, użytkowania i opuszczenia można zamknąć w czasie niespełna dwóch pokoleń[1]. W 1462 roku wzmiankowano castrum Sumsko[2]. W 1588 roku wzmiankowano ruiny zamczyska[2].

Stan zachowania ruin i ograniczona baza źródłowa powodowały, że obiekt pozostawał długo słabo rozpoznany; dopiero badania archeologiczne przeprowadzone przez Leszka Kajzera i Janusza Kuczyńskiego podczas dwóch sezonów w latach 1980 i 1981 pozwoliły na rozpoznanie rozplanowania założenia[1].

Architektura

Zamek był warownią wyżynną, nieregularną, ulokowaną na cyplu otoczonym z trzech stron ciekiem wodnym; od strony nasady cypla wykonano rów/odcięcie, kształtując plateau o formie spłaszczonego owalu[1]. Mury o grubości około 2 metrów wzniesiono na zglinionym lessie zalegającym na rumoszu zwietrzelinowym, co – według badaczy – mogło niekorzystnie wpływać na statykę budowli[1].

Badania archeologiczno-architektoniczne umożliwiły rekonstrukcję zasadniczych elementów zabudowy. Wskazano co najmniej dwa etapy prac: w pierwszym wzniesiono mury obwodowe oraz centralną wieżę mieszkalno-obronną, w drugim dobudowano pozostałe budynki przy obwodzie oraz wysunięty element obronny określany jako „kurza stopa”[1]. Zidentyfikowano także wieżę na kulminacji wzgórza interpretowaną jako wieżę ostatecznej obrony (bergfried) o planie zbliżonym do kwadratu (bok około 5,0–5,2 m) i znacznej grubości murów (ok. 1,5–1,3 m)[1]. „Kurza stopa” – jedyny fragment wychodzący poza mur obwodowy – miała formę niewielkiej izby na planie trapezu i pełniła funkcję wysuniętego punktu obrony aktywnej i obserwacji[1].

Do budowy użyto m.in. łupanego piaskowca kambryjskiego (lokalnego surowca), łączonego zaprawą wapienną; relikty zachowały się głównie w partiach przyfundamentowych[1].

Ochrona konserwatorska

Ruiny („Zamczysko”) są stanowiskiem archeologicznym wpisanym do rejestru zabytków archeologicznych – nr rej. Aa 12 (decyzja z 21 sierpnia 1986)[3]. Oprócz tego zamek w Rembowie jest pod ochroną prawną poprzez wpis do rejestru zabytków nieruchomych pod numerem A/457[4].

Dwór obronny w Rembowie Podgrodziu

Na terenie Podgrodzia istnieją relikty dworu obronnego zbudowanego około 1588 roku przez Jana Sienińskiego herbu Dębno[2]. Dwór przebudowano w XVIII wieku i częściowo rozebrano w XIX wieku. Obecnie budynek nr 50[2]. Zachował się portal z XVI/XVII wieku, ościeże, alkierze i sień przejazdowa. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków nieruchomych pod numerem A/458[4].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Leszek Kajzer, Janusz Kuczyński, „Średniowieczny zamek rycerski w Rembowie koło Rakowa”, Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach (1985), t. tom 14, bazhum.muzhp.pl, s. 11–47 [dostęp 2026-01-26] (pol.).
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 Adam Wagner, Murowane budowle obronne w Polsce X-XVII w., Tom 2, Warszawa: Bellona, 2019, s. 388–389.
  3. ↑ Zmiana nr 1 Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Raków (m.in. wykaz stanowisk archeologicznych w rejestrze – Rembów „Zamczysko”, Aa 12), bip.rakow.pl [dostęp 2026-01-26] (pol.).
  4. 1 2 Rejestr zabytków nieruchomych (aktualizacja – 11.2025) – Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Kielcach – Portal Gov.pl [online], Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Kielcach [dostęp 2026-01-27].

Bibliografia

  • Wagner Adam, Murowane budowle obronne w Polsce X-XVII w., Tom 2, Warszawa: Bellona, 2019, s. 388–389.
  • Kajzer Leszek, Zamek w Rembowie w województwie sandomierskim, [w:] Przemiany architektury rezydencjonalnej w XV–XVIII w. na terenie dawnego województwa sandomierskiego, red. J.Adamczyk, Kielce 2000.
  • Wróblewski S., Zamki i dwory obronne województwa sandomierskiego w średniowieczu, Nowy Sącz 2006.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.