Zanokcica murowa

Zanokcica murowa
Ilustracja
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

telomowe

Gromada

naczyniowe

Klasa

paprocie

Podklasa

paprotkowe

Rząd

paprotkowce

Rodzina

zanokcicowate

Rodzaj

zanokcica

Gatunek

zanokcica murowa

Nazwa systematyczna
Asplenium ruta-muraria L.
Sp. Pl.: 1081 (1753)[3]

Zanokcica murowa[4] (Asplenium ruta-muraria L.) – gatunek paproci z rodziny zanokcicowatych. Występuje na wszystkich kontynentach półkuli północnej – we wschodniej Ameryce Północnej, w Europie, północno-zachodniej Afryce oraz dużej części Azji (bez jej południowej i północno-wschodniej części)[3]. W Polsce rośnie na obszarze całego kraju, przy czym najczęściej na południowym zachodzie i coraz rzadziej ku części północno-wschodniej[5].

Morfologia

Pokrój
Liść z wierzchu i od spodu z kupkami zarodni
Pokrój
Roślina wieloletnia z krótkim i rozgałęziającym się kłączem[6], płożącym lub wzniesionym[7]. Zarówno kłącze, jak i ogonki liściowe, pokryte są ciemnobrunatnymi, wąskimi łuskami, zakończonymi włosowato. Osiągają one 5 mm długości. Z kłącza wyrastają też liczne, cienkie[8] i ciemnobrunatne korzenie[6].
Liście
Zimotrwałe, wyrastają kępkowato skupione i osiągają do 15 cm długości[6]. Ogonek liściowy jest podobnie długi jak blaszka, albo też od niej dłuższy[8] lub krótszy[6]. Jest szarozielony, tylko u nasady brązowy[6], brunatny[8] do ciemnofioletowego lub brązowoczarnego[7]. Poza łuskami pokryty jest też gruczołowatymi włoskami[7]. Blaszka liściowa jest w zarysie trójkątna[8] lub jajowato trójkątna, zmienna[6]. Owłosiona bywa za młodu[8]. Podzielona jest od 2– do 4–krotnie, odcinki są liczne, ich nasada jest klinowata, kształt mają romboidalny do okrągławego[6]. Osiągają one do 6 mm długości i 5 mm szerokości[7]. W górnej części są drobno karbowane lub ząbkowane[6]. Użyłkowanie jest widlaste[6], niemal równoległe[7]. Nerwy na końcach są nieco zgrubiałe, nie dochodzą do brzegów liścia[8]. Blaszki roślin silnie rosnących są zielone i lekko bruzdowane na powierzchni doosiowej, w okresach suszy są gładkie i szarozielone[7].
Zarodnie
Zebrane w kupki równowąskie, powstające przy nerwie środkowym odcinków liści, w liczbie 2–5 par na poszczególnych odcinkach. Zawijki są boczne, na brzegu gładkie lub nieregularnie ząbkowane, pokryte wielokomórkowymi włoskami[6][8]. Po dojrzeniu brązowe zarodnie mogą przesłaniać całą dolną stronę odcinków liściowych[6].
Zarodniki
Kształtu fasolowatego, elipsoidalnego lub kulistawego; długości do 70 μm i szerokości do 57 μm. Jasnobrunatne z żółtawym odcieniem. Na powierzchni z nieregularnymi zygzakami tworzonymi przez cienkie listewki egzyny. Listewki są drobno ząbkowane na brzegu[8].

Biologia i ekologia

Mur porośnięty zanokcicą murową
Biotop
Występuje w szczelinach skał i starych murów na podłożu wapiennym[8][6]. W fitosocjologii jest gatunkiem charakterystycznym zbiorowisk szczelinowych z rzędu Potentilletalia caulescentis i zespołu Asplenietum trichomano-rutae-murariae[9].
Genetyka
Liczba chromosomów 2n = 144. Gatunek jest autotetraploidem. Rośliny heksaploidalne znaleziono w Japonii[7].
Rozwój
Bylina. Zarodniki dojrzewają w lipcu i sierpniu[6]. Kiełkują po ok. 53 dniach po rozsianiu. Gametofit jest obupłciowy i osiąga do 5, rzadko do 7 mm szerokości, na brzegach z włoskami jednokomórkowymi. Plemnie powstają po 67, a rodnie po 102 dniach od rozsiania[8].

Systematyka, pochodzenie i zmienność

Gatunek powstał w wyniku zdublowania garnituru chromosomów diploidalnego przodka, którym był Asplenium dolomiticum. W wyniku wstecznego krzyżowania tych gatunków powstaje triploidalny, sterylny mieszaniec A. × baldense Sleep et al.[7]

Gatunek jest bardzo zmienny, zwłaszcza w Europie, pod względem stopnia podziału, kształtu i rozmiarów liści oraz ich odcinków[7]. Według Plants of the World Online akceptowany jest podział na trzy odmiany[3]:

  • A. ruta-muraria var. cryptolepis (Fernald) Wherry – wschodnia część Ameryki Północnej
  • A. ruta-muraria var. lanceolum Christ – wschodnia część Ameryki Północnej
  • A. ruta-muraria var. schriesheimense Röhner & Bujnoch – Niemcy

Przypisy

  1. ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).
  2. ↑ The Pteridophyte Phylogeny Group, A community-derived classification for extant lycophytes and ferns, „Journal of Systematics and Evolution”, 54 (6), 2016, s. 563–603, DOI: 10.1111/jse.12229.
  3. 1 2 3 Asplenium ruta-muraria L., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens Kew [dostęp 2025-11-16].
  4. ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 37, ISBN 978-83-62975-45-7.
  5. ↑ Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, Adam Zając (red.) i inni, Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 76, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957.
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Hanna Wójciak, Porosty, mszaki, paprotniki, Warszawa: "Multico", 2003, s. 337, ISBN 978-83-7073-223-3.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Asplenium ruta-muraria Linnaeus, [w:] Flora of China [online], eFloras.org [dostęp 2025-11-16].
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Wanda Karpowicz: Paprocie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972, s. 130.
  9. ↑ Władysław Matuszkiewicz, Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 95, ISBN 83-01-13520-4, OCLC 749271059.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.