Zatoka Kotorska

Zatoka Kotorska

Бока Которска

Widok na zatokę z murów miejskich Kotoru
Państwo	Czarnogóra
Lokalizacja	Morze Adriatyckie
Powierzchnia	90 km²
Wymiary	28,13 × 7 km
Głębokość • średnia • maksymalna	27,3 m 60 m
Miejscowości nadbrzeżne	Herceg Novi, Kotor, Perast, Risan, Tivat
Wyspy	Prevlaka, Sveti Marko, Mamula, Gospa od Škrpjela, Sveti Đorđe, Milosrda, Ostrvo Cvijeća, Mala Gospa
Położenie na mapie Czarnogóry Zatoka Kotorska
42°26′N 18°38′E/42,433333 18,633333

Zatoka Kotorska^[1] (czarn. / serb. Бока Которска; serb. / chorw. Boka Kotorska) – zatoka w południowej części Morza Adriatyckiego w Czarnogórze.

Używana przez lokalną ludność nazwa „boka” pochodzi z włoskiego słowa bocca oznaczającego usta, bowiem z lotu ptaka kształt zatoki ma je przypominać^[2]. Jest to wersja tradycyjna, ponieważ nazwa ta była używana już w czasach, w których nikt nie miał jeszcze możliwości oglądania zatoki „z lotu ptaka”. Starożytni Grecy używali nazwy Risonikos kolpos, natomiast Rzymianie łacińskiej nazwy Sinus Rhisonicus, nawiązujących do nazwy dzisiejszego Risan – najstarszej jednostki osadniczej nad Zatoką^[3].

Zatoka, ze względu na otaczające ją strome zbocza gór, często nazywana jest „śródziemnomorskim fiordem”. W rzeczywistości z punktu widzenia geomorfologii nie powstała ona wskutek działalności lodowca i nie ma charakteru fiordu (zalanej doliny polodowcowej), ale riasu, tj. zalanej doliny rzecznej. Została w przeszłości wyżłobiona w nadmorskiej części Gór Dynarskich przez uchodzącą tu do morza rzekę wraz z jej dopływami, której dolina została zalana wodami morskimi po ostatnim zlodowaceniu plejstoceńskim, kiedy poziom Adriatyku podniósł się o około 100 m. Na niektórych zboczach, położonych powyżej zasięgu zalewu morskiego, występują osady aluwialne oraz widoczne są pozostałości dawnych teras rzecznych^[4].

Zatoka Kotorska ma językowaty kształt, głęboko wcina się w ląd. Wejście do Zatoki Kotorskiej jest zamknięte od zachodu przylądkiem Oštra, stanowiącym najdalej na południowy wschód wysunięty punkt półwyspu Prevlaka (terytorium Chorwacji), a od wschodu przylądkiem Mirišta, wybiegającym na południowy zachód z półwyspu Luštica (terytorium Czarnogóry). Zwane jest m. in. cieśniną Oštra^[4]. Na Zatokę Kotorską w jej szerokim pojęciu składają się 4 mniejsze zalewy. Od strony morza, jako pierwszy, położony jest Zalew Hercegnowski, który poprzez Cieśninę Kumborską łączy się z kolejnym Zalewem Tiwatskim, ten zaś poprzez cieśninę Verige łączy się z pozostałymi dwoma: Risańskim i Kotorskim. Trzy wewnętrzne zalewy mają charakterystyczne, trójkątne kształty, wynikające z łączenia się dolin rzecznych w okresie przed zalaniem ich przez morze.

Najdalej w głąb lądu wysunięta część zatoki w pobliżu Kotoru znajduje się w odległości 15 mil morskich (ok. 27,8 km) od jej wejścia. Długość linii brzegowej zatoki wynosi ok. 106 km, a całkowita powierzchnia jej wód – 90 km². Dno zatoki, której głębokość waha się w większości od 30 do 40 m, pokryte jest młodymi osadami i jest lekko nachylone w kierunku wyjścia z zatoki^[4].

W zatoce znajduje się 9 wysp: Miholjska Prevlaka, Mamula, Ostrvo Vavedenje u samego wlotu do zatoki, Sveti Marko, Zanovjetni Školjic, Ostrvo Cvijeća i Mala Gospa w Zalewie Tiwatskim oraz Gospa od Škrpjela i Sveti Đorđe w Zalewie Risańskim^[5].

Zatokę Kotorską otacza kilka pasm Gór Dynarskich: od północnego zachodu są to góry Orjenu, od północnego wschodu Ledenice, zaś od strony południowo-wschodniej pasmo Lovćen. Pomiędzy zalewami znajduje się niewielki masyw Vrmac, który wraz z półwyspami Luštica i Prevlaka tworzą charakterystyczną linię brzegową.

Brzegi całej Zatoki Kotorskiej należą w całości do trzech gmin miejskich Czarnogóry: Herceg Novi, Kotor i Tivat, dzięki czemu otoczenie Zatoki jest najbardziej zurbanizowanym rejonem tego kraju.

Północno-zachodnie wybrzeże zatoki na niewielkim odcinku należy do Chorwacji.

Nad zatoką leżą m.in. średniowieczne miasta Kotor i Perast oraz pamiętające czasy antyczne Risan. Miejscowości te wraz z całym krajobrazem Zatoki Kotorskiej przypominającym fiordy północy, zostały w 1979 r. wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO. Nad zatoką położone są ponadto kurorty Tivat i największy Herceg Novi. Dzięki swemu ukształtowaniu geograficznemu i położonym na wybrzeżu miastom oraz licznym zabytkom, zatoka jest najważniejszym regionem turystycznym Czarnogóry. Szczególnie wielu turystów odwiedza dobrze zachowane stare miasto w Kotorze (w tym katedrę św. Tryfona) i potężne mury kotorskiej twierdzy.

W cieśninie Verige, pomiędzy miejscowościami Kamenari (na zachodzie) a Lepetani (na wschodzie), funkcjonuje przeprawa promowa, będąca częścią drogi krajowej M2. Stale kursujące promy umożliwiają przeprawę zarówno samochodów (odpłatnie), jak i ludzi (bezpłatnie).

• 
  Monastyr Św. Jerzego widok od strony Perastu
• 
  Widok na zatokę ze strony pasma Ledenice
• 
  Widok na zatokę z Perastu, widoczna cieśnina Verige
• 
  Widok od strony Lovćen: po lewej Zalew Tivatski, po prawej Kotorski

• Muzeum Morskie Czarnogóry (poświęcone m.in. flocie bokokotorskiej)

• Zatoka Kotorska – poradnik podróżowania (pol.)