Zatwarnica (gmina)

Zatwarnica
gmina wiejska
1934–1951[1]
Ilustracja
Państwo

 Rzeczpospolita Polska

Województwo

1934–1939: lwowskie
1945–1951: rzeszowskie

Powiat

1934–1939: leski
1945–1951: leski
(1952 → ustrzycki)

Data powstania

1 sierpnia 1934

Data likwidacji

1 stycznia 1952

Siedziba

Zatwarnica

Położenie na mapie powiatu
Położenie na mapie powiatu

Zatwarnica – dawna gmina wiejska istniejąca w latach 1934–1951 w woj. lwowskim i rzeszowskim (dzisiejsze woj. podkarpackie). Siedzibą władz gminy była Zatwarnica.

Historia

1934–1939

Gminę zbiorową Zatwarnica utworzono 1 sierpnia 1934 roku w powiecie leskim województwie lwowskim, z dotychczasowych jednostkowych jednostkowych gmin wiejskich: Chmiel, Hulskie, Krywe ad Tworylne, Ruskie, Studenne, Tworylne i Zatwarnica[2]. Gminy te przekształcono 17 września 1934 w 7 gromad (sołectw) gminy Zatwarnica[3].

1939–1944

Po wybuchu II wojny światowej granica niemiecko-sowiecka przedzieliła gminę wzdłuż Sanu. Zasadnicza część gminy Zatwarnica znajdowała się na lewym brzegu Sanu i przeszła przez to pod okupację niemiecką, wchodząc w skład Landkreis Sanok w dystrykcie krakowskim w Generalnym Gubernatorstwie. Obszar ten objął w całości gromadę Ruskie, zasadnicze części gromad Studenne, Tworylne, Krywe, Hulskie i Zatwarnica wraz z ich siedzibami oraz niewielki lewobrzeżny fragment gromady Chmiel[4]. Północne tereny na prawym brzegu Sanu (około jedna czwarta powierzchni gminy) znalazły się pod okupację radziecką. Dotyczyło to prawie całej gromady Chmiel, a także prawobrzeżnych, słabo zamieszkanych fragmentów pięciu innych gromad, bez ich siedzib – Studenne, Tworylne, Krywe, Hulskie i Zatwarnica (Sikawiec), które 17 stycznia 1940 włączona do nowo utworzonego tam rejonu ustrzyckiego w obwodzie drohobyckim[5].

Rejon ustrzycki przestał istnieć wraz z wybuchem wojny niemiecko-radzieckiej 22 czerwca 1941. Na mocy dekretu Adolfa Hitlera z 1 sierpnia 1941, północne połacie gminy Zatwarnica, odłączone od niej w 1939 roku, weszły w skład Generalnego Gubernatorstwa, gdzie zostały połączone 15 listopada 1941 z gminą Zatwarnica w dystrykcie krakowskim w Landkreis Sanok[6]. Po zmianie tej, gmina Zatwarnica została zrekonfigurowana w jej oryginalnych granicach sprzed 1939. W 1943 roku gmina Zatwarnica liczyła 4089 mieszkańców (451 w Chmielu, 344 w Hulskiem, 704 w Krywem, 259 w Ruskiem, 299 w Studennem, 953 w Tworylnem i 1079 w Zatwarnicy)[7].

1944–1951

Latem 1944 przywrócono ponownie granicę na Sanie po zajęciu wschodnich terenów przez Armię Czerwoną, włączając ponownie północne połacie gminy Zatwarnica do reaktywowanego 31 lipca 1944 rejonu ustrzyckiego w ZSRR. Podział obszaru zniesionej gminy Zatwarnica na Sanie zamanifestował się identycznie co w latach 1940–41[8]. W ZSRR Chmiel utworzył radę wiejską (Хмільська сільська рада), obejmującą wieś Chmiel (Хміль), chutor Dwerniczek (Дверничок) i chutor Sikawiec (Сиаквець)[9].

W Polsce, gmina Zatwarnica powróciła do reaktywowanego powiatu leskiego[10], który od 18 sierpnia 1945 należał do nowego województwa rzeszowskiego[11]. Składała się już z czterech gromad, Ruskie, Studenne, Tworylne i Zatwarnica (gromady Hulskie i Krywe ad Tworylne zniesiono)[10].

W wyniku włączenia do Polski z ZSRR w grudniu 1951 prawie całego rejonu ustrzyckiego w ramach umowy o zmianie granic z 15 lutego 1951, obszar ten przekształcono w nowy powiat ustrzycki z siedzibą w Ustrzykach Dolnych[12], który zmodyfikowano, dołączając do niego części polskich powiatów leskiego i przemyskiego[13].

1 stycznia 1952 gminę Zatwarnica przeniesiono formalnie do powiatu ustrzyckiego, jednak tego samego dnia została ona zniesiona i włączona do (reaktywowanej na obszarze odzyskanym od ZSRR) gminy Polana[13]. Należący przed 1939 do gminy Zatwarnica Chmiel (który w latach 1944-1951 przypadł ZSRR, a w 1951 powrócił do Polski) włączono do reaktywowanej gminy Szewczenko (Lutowiska). Tam też powrócił Dwerniczek, który bynajmniej do gminy Zatwarnica nigdy nie należał, lecz w ZSRR wraz z Chmielem tworzył wspólny sielsowiet[13].

29 września 1952 obszar gminy Polana podzielono na cztery gromady[14], jednak na obszarze zniesionej gminy Zatwarnica nie utworzono ani jednej gromady (zrobiono to wyłącznie na bazie miejscowości odłączonych od ZSRR). Spowodowane to było kompletnym spaleniem i wyludnieniem miejscowości zatwarnickich pod koniec wojny i po jej zakończeniu, w tym w toku walk z UPA. Zachowano jednak oryginalny podział obszaru na obręby ewidencyjne w granicach (i o nazwach) dawnych gmin katastralnych (gromad), które później stopniowo zaludniano, tworząc nowe miejscowości i sołectwa[15]. Gminę Polana zniesiono 29 września 1954 wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin[16], a jej obszar wszedł w całości w skład nowej gromady Polana[17].

Gminy Zatwarnica nie przywrócono 1 stycznia 1973 roku po reaktywowaniu gmin[18]. Jej oryginalny obszar sprzed 1939 wszedł w skład gmin: Lutowiska (Chmiel, Hulskie, Krywe, Ruskie i Zatwarnica), Czarna (Tworylne) i Wołkowyja (Studenne)[19].

Przypisy

  1. ↑ W czasie II wojny światowej przejściowo poza administracją polską.
  2. ↑ Dz. U. z 1934 r. Nr 68, poz. 595 (ISAP)
  3. ↑ Lwowski Dziennik Wojewódzki. 1934, nr 19, poz. 101
  4. ↑ Gemeindekarte des Generalgouvernements für die besten polnischen Gebiete (1940).
  5. ↑ Хроніка за 17 січня 1940 року на сайті Інститут історії України НАН Україн
  6. ↑ Dekret o zmianie granic Starostw Powiatowych i Związków Gmin w Okręgu Krakau, z dnia 3 listopada 1941 r. (Dziennik Rozporządzeń dla Generalnego Gubernatorstwa z dnia 30 listopada 1941 r., Krakau, Nr. 111, str. 659)
  7. ↑ Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG.
  8. ↑ 1944 рік в історії (history.org.ua)
  9. ↑ NBUV
  10. 1 2 Informator adresowy miast i gmin wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej – 1948 r.
  11. ↑ Dz. U. z 1945 r. Nr 27, poz. 168 (ISAP)
  12. ↑ Dz. U. z 1951 r. Nr 65, poz. 446 (ISAP)
  13. 1 2 3 Dz. U. z 1951 r. Nr 65, poz. 448 (ISAP)
  14. ↑ Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie. 1952, nr 12, poz. 55
  15. ↑ GUS. Statystyczna charakterystyka miejscowości w gromadach: pow. Ustrzyki Dolne, woj. rzeszowskie (1971)
  16. ↑ Dz. U. z 1954 r. Nr 43, poz. 191 (ISAP)
  17. ↑ Uchwała Nr 35/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu ustrzyckiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 18 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 5 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 30 listopada 1954 r., Nr. 11, Poz. 41)
  18. ↑ Dz. U. z 1972 r. Nr 49, poz. 312 (ISAP)
  19. ↑ Uchwała Nr XVIII/56/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 4 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie rzeszowskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 5 grudnia 1972, Nr 16, Poz. 193).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.