Ziarnojadek grubodzioby

Ziarnojadek grubodzioby
	Sporophila crassirostris
	(J.F. Gmelin, 1789)
	; Samiec
	; Samica
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	wróblowe
Podrząd	śpiewające
Rodzina	tanagrowate
Podrodzina	ziarnojadki
Rodzaj	Sporophila
Gatunek	ziarnojadek grubodzioby
Synonimy
	Loxia crassirostris J.F. Gmelin, 1789; Oryzoborus crassirostris (J.F. Gmelin, 1789);
	Loxia crassirostris J.F. Gmelin, 1789; Oryzoborus crassirostris (J.F. Gmelin, 1789);
Podgatunki
	S. c. occidentalis (P.L. Sclater, 1860); S. c. crassirostris (J.F. Gmelin, 1789);
	S. c. occidentalis (P.L. Sclater, 1860); S. c. crassirostris (J.F. Gmelin, 1789);
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski
	Zasięg występowania

Ziarnojadek grubodzioby^[4], ryżołusk grubodzioby^[5] (Sporophila crassirostris) – gatunek małego ptaka z rodziny tanagrowatych (Thraupidae). Występuje w północnej części Ameryki Południowej. Gatunek najmniejszej troski.

Systematyka

Gatunek ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał Johann Friedrich Gmelin w 1789 roku w 13. wydaniu linneuszowskiego Systema Naturae. Autor nadał gatunkowi nazwę Loxia crassirostris. Nie wskazał miejsca typowego^[2]^[6]; w 1902 roku Berlepsch i Hartert wyznaczyli na miejsce typowe Kajennę (w Gujanie Francuskiej)^[2]. Wyróżnia się dwa podgatunki^[7]:

Sporophila crassirostris occidentalis (P.L. Sclater, 1860)
Sporophila crassirostris crassirostris (J.F. Gmelin, 1789)

Morfologia

Samiec ma całkowicie czarne upierzenie, oprócz małego białego lusterka; ma białawy lub srebrzysty dziób. Samica jest brązowa z ciemnym dziobem^[8].

Długość ciała 14–14,5 cm^[9]. Masa ciała: podgatunek crassirostris 20–22 g, podgatunek occidentalis 22–28 g^[9].

Występowanie i środowisko

Ziarnojadek grubodzioby występuje lokalnie i nielicznie na łąkach, mokradłach, bagnach i formacji skrub. Występuje na obszarach występowania bambusa do wysokości 700 m n.p.m.^[3]^[10] Obecnie znany jest ze stanowisk w Brazylii, Kolumbii, Ekwadorze, Gujanie Francuskiej, Gujanie, Surinamie, Peru, Trynidadzie i Tobago oraz Wenezueli^[10].

Poszczególne podgatunki zamieszkują^[7]:

Sporophila crassirostris occidentalis – zachodnia Kolumbia do południowo-zachodniego Ekwadoru;
Sporophila crassirostris crassirostris – wschodnia Kolumbia, Wenezuela, kraje regionu Gujana na południe po północno-wschodnie Peru oraz zachodnią i północną Brazylię.

Status zagrożenia

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN ziarnojadek grubodzioby od 2000 roku klasyfikowany jest jako gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern); wcześniej uznawano go za gatunek bliski zagrożenia (NT, Near Threatened). W 2019 roku organizacja Partners in Flight szacowała liczebność populacji na 50 000 – 499 999 dorosłych osobników, a jej trend oceniła jako wzrostowy. Ptak ten opisywany jest jako dość rzadki i rozmieszczony plamowo. Główne zagrożenie dla gatunku stanowi wyłapywanie w celu handlu ptakami (nie dotyczy to jednak Kolumbii)^[3]^[10].

Przypisy

1 2 Sporophila crassirostris, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2026-02-01] (ang.).
1 2 3 4 Denis Lepage: Large-billed Seed-Finch Sporophila crassirostris (Gmelin, JF, 1789). Avibase. [dostęp 2021-06-13]. (ang.).
1 2 3 Sporophila crassirostris, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Sporophilinae Ridgway, 1901 – ziarnojadki - Seedeaters (wersja: 2025-04-20). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-02-01].
↑ P. Mielczarek & W. Cichocki. Polskie nazewnictwo ptaków świata. „Notatki Ornitologiczne”. Tom 40. Zeszyt specjalny, s. 375, 1999.
↑ J.F.J.F. Gmelin J.F.J.F., Caroli a Linné, Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis, wyd. 13, t. 1 cz. 2, Lipsiae 1789, s. 862 (łac.).
1 2 F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Tanagers and allies. IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2026-02-01]. (ang.).
↑ Large-billed Seed-Finch. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. [dostęp 2021-06-13]. (ang.).
1 2 N. Bouglouan: Large-billed Seed-Finch. [w:] oiseaux-birds.com [on-line]. [dostęp 2021-06-13]. (ang.).
1 2 3 Species factsheet: Large-billed Seed-finch Sporophila crassirostris [online], BirdLife International, 2021 [dostęp 2026-02-01] (ang.).

Linki zewnętrzne

Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).

[itis-1] 1 2 Sporophila crassirostris, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2026-02-01] (ang.).

[AviBase-2] 1 2 3 4 Denis Lepage: Large-billed Seed-Finch Sporophila crassirostris (Gmelin, JF, 1789). Avibase. [dostęp 2021-06-13]. (ang.).

[iucn-3] 1 2 3 Sporophila crassirostris, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).

[Mielczarek&Kuziemko-4] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Sporophilinae Ridgway, 1901 – ziarnojadki - Seedeaters (wersja: 2025-04-20). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-02-01].

[mc-5] P. Mielczarek & W. Cichocki. Polskie nazewnictwo ptaków świata. „Notatki Ornitologiczne”. Tom 40. Zeszyt specjalny, s. 375, 1999.

[oryg-6] J.F.J.F. Gmelin J.F.J.F., Caroli a Linné, Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis, wyd. 13, t. 1 cz. 2, Lipsiae 1789, s. 862 (łac.).

[ioc-7] 1 2 F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Tanagers and allies. IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2026-02-01]. (ang.).

[ebird-8] Large-billed Seed-Finch. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. [dostęp 2021-06-13]. (ang.).

[oiseaux-9] 1 2 N. Bouglouan: Large-billed Seed-Finch. [w:] oiseaux-birds.com [on-line]. [dostęp 2021-06-13]. (ang.).

[birdlife-10] 1 2 3 Species factsheet: Large-billed Seed-finch Sporophila crassirostris [online], BirdLife International, 2021 [dostęp 2026-02-01] (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]