<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-menu-disabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 skin-theme-clientpref-os vector-sticky-header-enabled skin-thumbsize-clientpref-standard" lang="es" dir="ltr"><head>
    <meta charset="UTF-8">
    <title>H</title>
    <meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
    <link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
    <link rel="canonical" href="https://es.wikipedia.org/wiki/H"> <link href="./_mw_/ext.cite.parsoid.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
    <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
    <link href="./_mw_/ext.wikihiero.css" rel="stylesheet" type="text/css">
    <link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
    <link href="./_mw_/mediawiki.page.gallery.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
    <link href="./_mw_/mediawiki.skinning.content.parsoid.css" rel="stylesheet" type="text/css">
    <link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
    <link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
    <link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
    <meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
    <link href="./_mw_/ext.gadget.imagenesinfobox.css" rel="stylesheet" type="text/css">
    <link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
    <link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
    <link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
    <link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
  </head>
  <body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-H rootpage-H skin-vector-2022 action-view">
    <div class="mw-page-container">
      <div class="mw-page-container-inner">
        <div class="mw-content-container">
          <main id="content" class="mw-body">
            <header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
              <h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span lang="es" dir="ltr"><span class="mw-page-title-main">H</span></span></h1>
            </header>
            <a id="top"></a>
            <div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
              <div id="contentSub">
                <div id="mw-content-subtitle"></div>
              </div>
              <div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="es" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="es" dir="ltr" data-mw-parsoid-version="0.24.0.0-alpha4" data-mw-html-version="2.8.0"><section data-mw-section-id="0" id="mwAQ">

<span class="mw-empty-elt" typeof="mw:Transclusion" id="mwBA"><style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r157776694" typeof="mw:Extension/templatestyles">
/* start https://es.wikipedia.org/ */


.mw-parser-output .infobox .imagen{max-width:100%;margin:0 auto}.mw-parser-output .infobox .imagen img{max-width:100%;height:auto}.mw-parser-output .infobox .mw-kartographer-container .thumbinner,.mw-parser-output .infobox .mw-kartographer-map{box-sizing:border-box;width:100%!important}body.skin-timeless .mw-parser-output .infobox .imagen a.image>img{max-width:100%!important;height:auto!important}


/* end   https://es.wikipedia.org/ */
</style></span><table class="infobox skin-invert-image" style="width:22.7em; line-height: 1.4em; text-align:left; padding:.23em;" id="mwBQ"><tbody><tr><th colspan="3" class="cabecera " style="text-align:center;background-color:#f0f0f0;color:inherit;;">Hache</th></tr><tr><td colspan="3" style="text-align:center;background-color:#fff;color:inherit;;">
<div style="font: normal 8em/1.2em 'Times New Roman',serif; vertical-align: super;">Hh</div></td></tr><tr><th scope="row" class="label" style="text-align:left;"><a rel="mw:WikiLink" href="Alfabeto_Fon%C3%A9tico_Internacional" title="Alfabeto Fonético Internacional">Sonido</a></th><td colspan="2" style="font-size:100%;;">
/∅/</td></tr><tr><th scope="row" class="label" style="text-align:left;">Unicode</th><td colspan="2" style="font-size:100%;;">
<code>U+0048, U+0068</code></td></tr><tr><th colspan="3" class="section" style="text-align:center;background-color:#f0f0f0;color:inherit;;">Historia</th></tr><tr><th scope="row" class="label" style="text-align:left;">Origen</th><td colspan="2" style="font-size:100%;;">
<div style="font-size: 1.25em; font-weight: normal;"><ul style="line-height:100%;margin-left:0em;padding-left:0;"><li><a rel="mw:WikiLink" href="%F0%90%A4%87" title="𐤇">𐤇</a><ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li><a rel="mw:WikiLink" href="%CE%97" title="Η">Η</a>η<ul style="line-height:100%;margin-left:0.45em;padding-left:0;"><li><b>Hh</b></li></ul></li></ul></li></ul></div></td></tr><tr><th scope="row" class="label" style="text-align:left;">Descendientes</th><td colspan="2" style="font-size:100%;;">
H́ <a rel="mw:WikiLink" href="%C4%A4" title="Ĥ">Ĥ</a> <a rel="mw:WikiLink" href="%C8%9E" title="Ȟ">Ȟ</a> <a rel="mw:WikiLink" href="%E1%B8%A6" title="Ḧ">Ḧ</a> Ḣ <a rel="mw:WikiLink" href="%E1%B8%A8" title="Ḩ">Ḩ</a> <a rel="mw:WikiLink" href="%E1%B8%A4" title="Ḥ">Ḥ</a> <a rel="mw:WikiLink" href="%E1%B8%AA" title="Ḫ">Ḫ</a> <a rel="mw:WikiLink" href="H%CC%84" title="H̄">H̄</a> ẖ <a rel="mw:WikiLink" href="%C4%A6" title="Ħ">Ħ</a> <a rel="mw:WikiLink" href="%E2%B1%A7" title="Ⱨ" class="mw-redirect">Ⱨ</a> Ꜧ <a rel="mw:WikiLink" href="%EA%9E%AA" title="Ɦ" class="mw-redirect">Ɦ</a></td></tr><tr><th colspan="3" class="section" style="text-align:center;background-color:#f0f0f0;color:inherit;;"><a rel="mw:WikiLink" href="Alfabeto_espa%C3%B1ol" title="Alfabeto español" class="mw-redirect">Alfabeto español</a></th></tr><tr><td colspan="3" style="text-align:center;font-size:100%;;">
<table style="text-align:center; margin-left:auto; margin-right:auto;">
<tbody><tr><td style="width: 2em;"><a rel="mw:WikiLink" href="A" title="A">A<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>a</a></td>
<td style="width: 2em;"><a rel="mw:WikiLink" href="B" title="B">B<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>b</a></td>
<td style="width: 2em;"><a rel="mw:WikiLink" href="C" title="C">C<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>c</a></td>
<td style="width: 2em;"><a rel="mw:WikiLink" href="D" title="D">D<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>d</a></td>
<td style="width: 2em;"><a rel="mw:WikiLink" href="E" title="E">E<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>e</a></td>
<td style="width: 2em;"><a rel="mw:WikiLink" href="F" title="F">F<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>f</a></td></tr>
<tr>
<td><a rel="mw:WikiLink" href="G" title="G">G<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>g</a></td><td><a rel="mw:WikiLink" href="H" class="mw-selflink selflink">H<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>h</a></td><td><a rel="mw:WikiLink" href="I" title="I">I<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>i</a></td><td><a rel="mw:WikiLink" href="J" title="J">J<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>j</a></td><td><a rel="mw:WikiLink" href="K" title="K">K<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>k</a></td><td><a rel="mw:WikiLink" href="L" title="L">L<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>l</a></td></tr>
<tr>
<td><a rel="mw:WikiLink" href="M" title="M">M<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>m</a></td><td><a rel="mw:WikiLink" href="N" title="N">N<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>n</a></td><td><a rel="mw:WikiLink" href="%C3%91" title="Ñ">Ñ<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>ñ</a></td><td><a rel="mw:WikiLink" href="O" title="O">O<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>o</a></td><td><a rel="mw:WikiLink" href="P" title="P">P<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>p</a></td><td><a rel="mw:WikiLink" href="Q" title="Q">Q<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>q</a></td></tr>
<tr>
<td><a rel="mw:WikiLink" href="R" title="R">R<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>r</a></td><td><a rel="mw:WikiLink" href="S" title="S">S<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>s</a></td><td><a rel="mw:WikiLink" href="T" title="T">T<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>t</a></td><td><a rel="mw:WikiLink" href="U" title="U">U<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>u</a></td><td><a rel="mw:WikiLink" href="V" title="V">V<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>v</a></td><td><a rel="mw:WikiLink" href="W" title="W">W<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>w</a></td></tr>
<tr>
<td><a rel="mw:WikiLink" href="X" title="X">X<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>x</a></td><td><a rel="mw:WikiLink" href="Y" title="Y">Y<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>y</a></td><td><a rel="mw:WikiLink" href="Z" title="Z">Z<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>z</a></td><td><span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span></td><td><span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span></td><td><span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span></td></tr>
</tbody></table></td></tr></tbody></table>
<p id="mwBg">La  <b id="mwBw">h</b> (en <a rel="mw:WikiLink" href="May%C3%BAscula" title="Mayúscula" id="mwCA">mayúscula</a> <b id="mwCQ">H</b>, nombre <i id="mwCg">hache</i>, plural <i id="mwCw">haches</i>) es la octava <a rel="mw:WikiLink" href="Letra" title="Letra" id="mwDA">letra</a> y la sexta <a rel="mw:WikiLink" href="Consonante" title="Consonante" id="mwDQ">consonante</a> del <a rel="mw:WikiLink" href="Alfabeto_espa%C3%B1ol" title="Alfabeto español" class="mw-redirect" id="mwDg">alfabeto español</a> y del <a rel="mw:WikiLink" href="Alfabeto_latino_b%C3%A1sico" title="Alfabeto latino básico" class="mw-redirect" id="mwDw">alfabeto latino básico</a>.</p>

</section><section data-mw-section-id="1" id="mwEQ" aria-labelledby="Historia"><div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Historia">Historia</h2></div>
<table class="wikitable" id="mwEg">
<tbody id="mwEw"><tr bgcolor="#F9F9F9" id="mwFA">
<th id="mwFQ">Egipcio<br id="mwFg">muro</th>
<th id="mwFw"><a rel="mw:WikiLink" href="Escritura_protosina%C3%ADtica" title="Escritura protosinaítica" class="mw-redirect" id="mwGA">Proto-Sinaítico</a><br id="mwGQ"><i id="mwGg">ḥaṣr</i></th>
<th id="mwGw">Fenicio<br id="mwHA"><i id="mwHQ"><a rel="mw:WikiLink" href="Heth" title="Heth" class="mw-redirect" id="mwHg">Heth</a></i></th>
<th id="mwHw">Griego<br id="mwIA"><i id="mwIQ"><a rel="mw:WikiLink" href="Heta" title="Heta" id="mwIg">Heta</a></i></th>
<th id="mwIw">Etrusco<br id="mwJA"></th>
<th id="mwJQ">Latín<br id="mwJg">H</th></tr>
<tr align="center" id="mwJw">
<td id="mwKA"><table class="mw-hiero-table mw-hiero-outer" dir="ltr" typeof="mw:Extension/hiero" id="mwKQ"><tbody id="mwKg"><tr id="mwKw"><td id="mwLA"><table class="mw-hiero-table" id="mwLQ"><tbody id="mwLg"><tr id="mwLw"> <td id="mwMA"><img class="skin-invert" style="margin: 1px;" src="./_assets_/320ba59d30ab1f81b3a0357c048dda9e/hiero_O6.png" height="38" title="O6" alt="O6" id="mwMQ" loading="lazy"> <img class="skin-invert" style="margin: 1px;" src="./_assets_/320ba59d30ab1f81b3a0357c048dda9e/hiero_V28.png" height="38" title="V28" alt="V28" id="mwMg" loading="lazy"></td> </tr></tbody></table></td></tr></tbody></table></td>
<td id="mwMw"><span typeof="mw:File" id="mwNA"><img src="./_assets_/0c70a452f799bfe840676ee341124611/Proto-semiticH-01.svg.png" decoding="async" data-file-width="64" data-file-height="64" data-file-type="drawing" height="30" width="30" class="mw-file-element" id="mwNg" loading="lazy"></span></td>
<td id="mwNw"><span typeof="mw:File" id="mwOA"><img src="./_assets_/0c70a452f799bfe840676ee341124611/PhoenicianH-01.svg.png" decoding="async" data-file-width="400" data-file-height="400" data-file-type="drawing" height="30" width="30" class="mw-file-element" id="mwOg" loading="lazy"></span></td>
<td id="mwOw"><span typeof="mw:File" id="mwPA"><img src="./_assets_/0c70a452f799bfe840676ee341124611/PhoenicianH-01.svg.png" decoding="async" data-file-width="400" data-file-height="400" data-file-type="drawing" height="25" width="25" class="mw-file-element" id="mwPg" loading="lazy"></span><span typeof="mw:File" id="mwPw"><img src="./_assets_/0c70a452f799bfe840676ee341124611/Greek_Eta_2-bars.svg.png" decoding="async" data-file-width="43" data-file-height="53" data-file-type="drawing" height="20" width="16" class="mw-file-element" id="mwQQ" loading="lazy"></span><br id="mwQg"><span typeof="mw:File" id="mwQw"><img src="./_assets_/0c70a452f799bfe840676ee341124611/Greek_Eta_square-2-bars.svg.png" decoding="async" data-file-width="43" data-file-height="53" data-file-type="drawing" height="20" width="16" class="mw-file-element" id="mwRQ" loading="lazy"></span><span typeof="mw:File" id="mwRg"><img src="./_assets_/0c70a452f799bfe840676ee341124611/Greek_Eta_diagonal.svg.png" decoding="async" data-file-width="43" data-file-height="53" data-file-type="drawing" height="20" width="16" class="mw-file-element" id="mwSA" loading="lazy"></span></td>
<td id="mwSQ"><span typeof="mw:File" id="mwSg"><img src="./_assets_/0c70a452f799bfe840676ee341124611/PhoenicianH-01.svg.png" decoding="async" data-file-width="400" data-file-height="400" data-file-type="drawing" height="25" width="25" class="mw-file-element" id="mwTA" loading="lazy"></span></td>
<td id="mwTQ"><span typeof="mw:File" id="mwTg"><img src="./_assets_/0c70a452f799bfe840676ee341124611/Capitalis_monumentalis_H.svg.png" decoding="async" data-file-width="57" data-file-height="54" data-file-type="drawing" height="20" width="21" class="mw-file-element" id="mwUA" loading="lazy"></span></td></tr>
</tbody></table>

<p id="mwUQ">Se cree que el glifo protocananeo representa un «muro».<sup class="mw-ref reference" id="cite_ref-1" rel="dc:references" typeof="mw:Extension/ref"><a href="#cite_note-1" id="mwUg"><span class="mw-reflink-text" id="mwUw"><span class="cite-bracket" id="mwVA">[</span>1<span class="cite-bracket" id="mwVQ">]</span></span></a></sup> La forma de la letra está relacionada con el <a rel="mw:WikiLink" href="Jerogl%C3%ADfico" title="Jeroglífico" class="mw-redirect" id="mwVg">jeroglífico</a> de «patio» (probablemente leído <i id="mwVw">ḥasir</i>), mientras que la denominación provendría de <i id="mwWA">ḫayt</i>, nombre reconstruido para el glifo derivado del jeroglífico de «hebra».</p>

</section><section data-mw-section-id="2" id="mwWQ" aria-labelledby="Uso_en_el_español"><div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Uso_en_el_español"><span id="Uso_en_el_espa.C3.B1ol" typeof="mw:FallbackId"></span>Uso en el español</h2></div>
<p id="mwWg">En español actual, la «h» no se pronuncia (es el único <a rel="mw:WikiLink" href="Grafema" title="Grafema" id="mwWw">grafema</a> del español que no representa en la actualidad a ningún <a rel="mw:WikiLink" href="Fonema" title="Fonema" id="mwXA">fonema</a>,<sup class="mw-ref reference" id="cite_ref-2" rel="dc:references" typeof="mw:Extension/ref"><a href="#cite_note-2" id="mwXQ"><span class="mw-reflink-text" id="mwXg"><span class="cite-bracket" id="mwXw">[</span>2<span class="cite-bracket" id="mwYA">]</span></span></a></sup> es «<a rel="mw:WikiLink" href="Letra_muda" title="Letra muda" id="mwYQ">muda</a>»), menos cuando está en el <a rel="mw:WikiLink" href="D%C3%ADgrafo" title="Dígrafo" id="mwYg">dígrafo</a> «<a rel="mw:WikiLink" href="Ch" title="Ch" id="mwYw">ch</a>» y en algunas palabras extranjeras, como en el caso de la palabra «hobby» ('afición') un <a rel="mw:WikiLink" href="Extranjerismo" title="Extranjerismo" id="mwZA">extranjerismo</a> proveniente del <a rel="mw:WikiLink" href="Idioma_ingl%C3%A9s" title="Idioma inglés" id="mwZQ">inglés</a>. En este caso, su pronunciación es la de una <a rel="mw:WikiLink" href="J" title="J" id="mwZg">j</a> suave. Hoy en día no tiene sonido en casi ninguna de las <a rel="mw:WikiLink" href="Lenguas_romances" title="Lenguas romances" id="mwZw">lenguas romances</a>, menos el rumano, donde se encuentra más frecuentemente en palabras de procedencia no latina, con algunas excepciones (por ejemplo, <i id="mwaA">vehículo</i>). Escrita detrás de algunas consonantes (como <i id="mwaQ"><a rel="mw:WikiLink" href="C" title="C" id="mwag">c</a></i> y <i id="mwaw"><a rel="mw:WikiLink" href="S" title="S" id="mwbA">s</a></i>) puede producir sonidos nuevos.</p>

<p id="mwbQ">Otra excepción importante son las palabras que tenían «f» en vez de «h» en el <a rel="mw:WikiLink" href="Lat%C3%ADn_vulgar" title="Latín vulgar" id="mwbg">latín vulgar</a> y en español antiguo. En la lengua española preclásica, palabras como «harto», «hablar» y «hermoso» se escribían «farto», «fablar» y «fermoso». Esta /f/ inicial cambió su punto de articulación de labiodental [f] a bilabial [ɸ] y luego a glotal [h]. Los hispanohablantes que siguen la norma atlántica tienden a articular la [h] en palabras como «huir», «heder», «higo». En buena parte de <a rel="mw:WikiLink" href="Andaluc%C3%ADa" title="Andalucía" id="mwbw">Andalucía</a>, <a rel="mw:WikiLink" href="Canarias" title="Canarias" id="mwcA">Canarias</a>, <a rel="mw:WikiLink" href="Extremadura" title="Extremadura" id="mwcQ">Extremadura</a>, <a rel="mw:WikiLink" href="Cantabria" title="Cantabria" id="mwcg">Cantabria</a> y en zonas rurales de la ribera <a rel="mw:WikiLink" href="Caribe_(zona)" title="Caribe (zona)" class="mw-redirect" id="mwcw">caribeña</a>, Cuba y Puerto Rico se mantiene la pronunciación [h] en las palabras señaladas.
En <a rel="mw:WikiLink" href="Idioma_catal%C3%A1n" title="Idioma catalán" id="mwdA">catalán</a>/<a rel="mw:WikiLink" href="Idioma_valenciano" title="Idioma valenciano" id="mwdQ">valenciano</a>, <a rel="mw:WikiLink" href="Idioma_franc%C3%A9s" title="Idioma francés" id="mwdg">francés</a> e <a rel="mw:WikiLink" href="Idioma_italiano" title="Idioma italiano" id="mwdw">italiano</a> se siguen utilizando las palabras con «f» inicial: P. ej. <i id="mweA">hacer</i>, <i id="mweQ">fer</i>, <i id="mweg">faire</i>, <i id="mwew">fare</i>.</p>

<section data-mw-section-id="3" id="mwfA" aria-labelledby="Reglas_para_su_uso_ortográfico"><div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Reglas_para_su_uso_ortográfico"><span id="Reglas_para_su_uso_ortogr.C3.A1fico" typeof="mw:FallbackId"></span>Reglas para su uso ortográfico</h3></div>

<p id="mwfQ">Se escriben con <b id="mwfg">H</b>:</p>
<ul id="mwfw"><li id="mwgA">Todas las formas de los verbos que llevan <b id="mwgQ">h</b> en el infinitivo: <i id="mwgg">haber</i> (<i id="mwgw">hubo</i>, <i id="mwhA">habré</i>, <i id="mwhQ">habríamos</i>, <i id="mwhg">habrás</i>), <i id="mwhw">hacer</i> (<i id="mwiA">harás</i>, <i id="mwiQ">hice</i>, <i id="mwig">haremos</i>, <i id="mwiw">hizo</i>), <i id="mwjA">hallar</i> (<i id="mwjQ">hallarais</i>, <i id="mwjg">hallamos</i>, <i id="mwjw">hallaste</i>, <i id="mwkA">hallaré</i>).</li>
<li id="mwkQ">Las palabras compuestas de vocablos con esa letra: <i id="mwkg">gentil<b id="mwkw">h</b>ombre</i>.</li>
<li id="mwlA">Casi todas las palabras que empiezan por los <a rel="mw:WikiLink" href="Diptongo" title="Diptongo" id="mwlQ">diptongos</a> <b id="mwlg">ia</b> e <b id="mwlw">ie</b> con la excepción de <i id="mwmA">iatrogénico: hiato, hielo.</i></li>
<li id="mwmQ">Casi todas las palabras que empiezan por los <a rel="mw:WikiLink" href="Diptongo" title="Diptongo" id="mwmg">diptongos</a> <b id="mwmw">ua</b>, <b id="mwnA">ue</b> y <b id="mwnQ">ui</b>: <i id="mwng">huaca, hueco, huidizo, huele</i>. Excepciones: <i id="mwnw">uigur, Uagadugú</i> y los arcaísmos <i id="mwoA">uebos</i> ('necesidad') y <i id="mwoQ">ueste</i> ('oeste'). También se exceptúan palabras de procedencia extranjera que se escriben con <i id="mwog">w</i>: <i id="mwow">waterpolo</i>.</li></ul>
<dl id="mwpA"><dd id="mwpQ">Algunas palabras que comienzan por <b id="mwpg">hua</b>, por <b id="mwpw">hue</b> o por <b id="mwqA">hui</b>, pueden igualmente escribirse con <i id="mwqQ">gua</i>, <i id="mwqg">güe</i> y <i id="mwqw">güi</i>, respectivamente: <i id="mwrA">huaca, huero, huipil, huisquil</i>, escritas también <i id="mwrQ">guaca, güero, güipil, güisquil</i>.</dd></dl>
<ul id="mwrg"><li id="mwrw">Los provenientes de las palabras que comienzan con <b id="mwsA">hue</b>, a <b id="mwsQ">excepción</b> de los siguientes:</li></ul>
<dl id="mwsg"><dd id="mwsw"><ul id="mwtA"><li id="mwtQ">de <b id="mwtg">hueso</b>: osamenta, osario, óseo y osificar;</li>
<li id="mwtw">de <b id="mwuA">huevo</b>: ovalado, óvalo, ovario, ovíparo, ovoide y óvulo;</li>
<li id="mwuQ">de <b id="mwug">huérfano</b>: orfanato y orfandad;</li>
<li id="mwuw">de <b id="mwvA">hueco</b>: oquedad.</li></ul>
<dl id="mwvQ"><dd id="mwvg">Esto se debe a que en los vocablos primitivos <i id="mwvw">hueco</i>, <i id="mwwA">hueso</i>, <i id="mwwQ">huevo</i> y <i id="mwwg">huérfano</i>, la <i id="mwww">h</i> inicial no es originaria, sino que se les ha añadido por comenzar todas ellas con <b id="mwxA">ue</b>. La palabra <i id="mwxQ">huevo</i>, debido a que en los inicios de la imprenta se escribía: <i id="mwxg">vevo</i> y daba problemas de comprensión; es el mismo caso que la <i id="mwxw">h</i> de la palabra francesa <i id="mwyA">huit</i> ('ocho').</dd></dl></dd></dl>

<!-- Ordenados alfabéticamente-->
<ul id="mwyQ"><li id="mwyg">Las palabras que comienzan por los siguientes <a rel="mw:WikiLink" href="Prefijos#Prefijos_del_español_de_origen_griego" title="Prefijos" class="mw-redirect" id="mwyw">prefijos griegos</a>:</li></ul>

<dl id="mwzA"><dd id="mwzQ"><ul id="mwzg"><li id="mwzw"><b id="mw0A">hecto</b> ('cien'): <i id="mw0Q">hectolitro, hectovatio, <a rel="mw:WikiLink" href="Hectogramo" title="Hectogramo" id="mw0g">hectogramo</a></i>.</li>
<li id="mw0w"><b id="mw1A">helen-</b> ('griego'): <i id="mw1Q">helénico, helenización, helenístico</i>.</li>
<li id="mw1g"><b id="mw1w">helio</b> ('sol'): <i id="mw2A">heliotropismo, heliograbado, helioterapia</i>.</li>
<li id="mw2Q"><b id="mw2g">hema, hemato</b> y <b id="mw2w">hemo</b> ('sangre'): <i id="mw3A">hematozoario, hemoglobina, hemofilia, hemorragia</i>.</li>
<li id="mw3Q"><b id="mw3g">hemi</b> ('medio', 'mitad'): <i id="mw3w">hemiplejía, hemiedría, hemistiquio</i>.</li>
<li id="mw4A"><b id="mw4Q">hepat</b>- ('hígado'): <i id="mw4g">hepático, hepatitis, hepatología</i>.</li>
<li id="mw4w"><b id="mw5A">hepta</b> ('siete'): <i id="mw5Q">heptacordo, heptaedro, heptasílaba</i>.</li>
<li id="mw5g"><b id="mw5w">hetero</b> ('otro, desigual, distinto'): <i id="mw6A">heterodoxo, heterosexual, heterogénero</i>.</li>
<li id="mw6Q"><b id="mw6g">hex</b> ('seis'): <i id="mw6w">hexápodo, hexágono, hexámetro</i>.</li>
<li id="mw7A"><b id="mw7Q">hidr-</b> ('agua'): <i id="mw7g">hídrico</i>, <i id="mw7w">hidrofobia, hidrografía, hidroavión</i>.</li>
<li id="mw8A"><b id="mw8Q">hiper</b> ('exceso, superioridad'): <i id="mw8g">hipérbole, hipertensión, hipérbaton</i>.</li>
<li id="mw8w"><b id="mw9A">hipo</b> ('inferioridad, debajo, también caballo'): <i id="mw9Q">hipodermis, hipogeo, hipocampo</i>.</li>
<li id="mw9g"><b id="mw9w">homo</b> ('el mismo, igual, semejante'): <i id="mw-A">homógrafo, homólogo, homofobia</i>.</li></ul></dd></dl>

<ul id="mw-Q"><li id="mw-g">Las palabras que comienzan por los siguientes <a rel="mw:WikiLink" href="Prefijos#Prefijos_del_español_que_provienen_del_latín" title="Prefijos" class="mw-redirect" id="mw-w">prefijos latinos</a>:</li></ul>

<dl id="mw_A"><dd id="mw_Q"><ul id="mw_g"><li id="mw_w"><b id="mwAQA">host/il</b>- ('extranjero, enemigo'): <i id="mwAQE">hostil, hostigar, hostilizar</i>.</li>
<li id="mwAQI"><b id="mwAQM">horr-</b> ('del latín <i id="mwAQQ">horrens</i>, erizado'): <i id="mwAQU">horror, horrorizar, horrible</i>.</li>
<li id="mwAQY"><b id="mwAQc">hosp-</b> ('huésped'): <i id="mwAQg">hospital, hospedar, hospedaje</i>.</li></ul></dd></dl>

<p id="mwAQk">Las palabras que cuentan con una <i id="mwAQo">h</i> intermedia separan vocales, como por ejemplo: <i id="mwAQs">vaho, vehemente, desahucio, sahumerio, almohada, alcohol</i>. A excepción de las palabras compuestas de vocablos, por ejemplo: <i id="mwAQw">bienhechor, enhorabuena</i>, algunas que inicien con los prefijos <i id="mwAQ0">ad, des, ex, in</i>, por ejemplo: <i id="mwAQ4">deshacer, exhaustiva, inhábilo, adherir, adhesivo</i>.</p>

<p id="mwAQ8">Tampoco lo están una gran cantidad de palabras con <i id="mwARA">h</i> inicial: <i id="mwARE">híbrido, hebilla, hacinar, huraño</i>.</p>

<p id="mwARI">La siguiente regla <a rel="mw:WikiLink" href="Nemotecnia" title="Nemotecnia" class="mw-redirect" id="mwARM">nemotécnica</a> no ha sido explicitada por la <a rel="mw:WikiLink" href="Real_Academia_Espa%C3%B1ola" title="Real Academia Española" id="mwARQ">Real Academia Española</a>, sino descubierta por profesores o alumnos de español acostumbrados a revisar diccionarios. </p>

<ul id="mwARU"><li id="mwARY">Las palabras que comienzan por <b id="mwARc">hum</b>, salvo umbela, umbelífero, umbilicado, umbilical, umbra, umbráculo, umbral, umbralado  y umbrío: <i id="mwARg">humano, humor, humildad</i>.</li></ul>

</section></section><section data-mw-section-id="4" id="mwARk" aria-labelledby="Uso_en_el_italiano"><div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Uso_en_el_italiano">Uso en el italiano</h2></div>

<p id="mwARo">En <a rel="mw:WikiLink" href="Idioma_italiano" title="Idioma italiano" id="mwARs">italiano</a>, al igual que en español, la letra <i id="mwARw">h</i> no tiene en general ningún valor <a rel="mw:WikiLink" href="Fonolog%C3%ADa" title="Fonología" id="mwAR0">fonológico</a>, sino que se trata de un grafema <a rel="mw:WikiLink" href="Diacr%C3%ADtico" title="Diacrítico" class="mw-redirect" id="mwAR4">diacrítico</a>. Los usos principales y más comunes son:</p>

<ul id="mwAR8"><li id="mwASA">En el <a rel="mw:WikiLink" href="Verbo" title="Verbo" id="mwASE">verbo</a> «<i id="mwASI">avere</i>» ('haber') distingue algunas voces verbales del <a rel="mw:WikiLink" href="Presente_(gram%C3%A1tica)" title="Presente (gramática)" id="mwASM">presente del indicativo</a>, de otras palabras de uso frecuente (<i id="mwASQ">h</i> etimológica):
<ul id="mwASU"><li id="mwASY"><i id="mwASc">h</i>o (1.ª persona singular) → o ('o', <a rel="mw:WikiLink" href="Conjunci%C3%B3n_(gram%C3%A1tica)" title="Conjunción (gramática)" id="mwASg">conjunción</a>)</li>
<li id="mwASk"><i id="mwASo">h</i>ai (2.ª persona singular) → ai ('a los', <a rel="mw:WikiLink" href="Preposici%C3%B3n" title="Preposición" id="mwASs">preposición</a>)</li>
<li id="mwASw"><i id="mwAS0">h</i>a (3.ª persona singular) → a ('a', <a rel="mw:WikiLink" href="Preposici%C3%B3n" title="Preposición" id="mwAS4">preposición</a>)</li>
<li id="mwAS8"><i id="mwATA">h</i>anno (3.ª persona plural) → anno ('año')</li></ul></li></ul>

<ul id="mwATE"><li id="mwATI">Caracteriza frecuentemente muchas <a rel="mw:WikiLink" href="Interjecci%C3%B3n" title="Interjección" id="mwATM">interjecciones</a> breves, cuando se trata de un problema de confusión con otras palabras (<i id="mwATQ">ah</i>, <i id="mwATU">oh</i>, <i id="mwATY">eh</i>, <i id="mwATc">ehm</i>, etc.), pero también en casos en que no haya confusión (<i id="mwATg">toh</i>, <i id="mwATk">beh</i>). En muchos casos la presencia de la <i id="mwATo">h</i> sirve gráficamente para reforzar la naturaleza interjectiva de la palabra, que también se puede enfatizar mediante otros medios como el <a rel="mw:WikiLink" href="Signo_de_admiraci%C3%B3n" title="Signo de admiración" class="mw-redirect" id="mwATs">signo de admiración</a> (<code id="mwATw">!</code>) o los <a rel="mw:WikiLink" href="Puntos_suspensivos" title="Puntos suspensivos" id="mwAT0">puntos suspensivos</a> (<code id="mwAT4">…</code>).<br id="mwAT8"> Como regla general y para evitar confusión con la conjugación del verbo «<i id="mwAUA">avere</i>» y en caso de indecisión, vale siempre la norma que la <i id="mwAUE">h</i> debe aparecer inmediatamente después del final de la primera sílaba: <i id="mwAUI">ahí!</i>, <i id="mwAUM">ohibò!</i>, etc.<br id="mwAUQ"> En algunos casos, en especial en las interjecciones como <i id="mwAUU">ah</i>, <i id="mwAUY">eh</i>, <i id="mwAUc">ehm</i>, etc. la letra <i id="mwAUg">h</i> puede a veces adquirir valores fonológicos autónomos, pero solo en casos excepcionales y como realizaciones facultativas; en tal caso la <i id="mwAUk">h</i> puede corresponder a una fricativa glotal. Junto a la pronunciación usual de <i id="mwAUo">ah</i>, <i id="mwAUs">eh</i>, <i id="mwAUw">ehm</i> y similares (<span title="Representación en el Alfabeto Fonético Internacional (IPA o AFI)" class="IPA" typeof="mw:Transclusion" id="mwAU0">[a]</span>, <span title="Representación en el Alfabeto Fonético Internacional (IPA o AFI)" class="IPA" typeof="mw:Transclusion" id="mwAU4">[ɛ]</span> o <span title="Representación en el Alfabeto Fonético Internacional (IPA o AFI)" class="IPA" typeof="mw:Transclusion" id="mwAU8">[e]</span>, <span title="Representación en el Alfabeto Fonético Internacional (IPA o AFI)" class="IPA" typeof="mw:Transclusion" id="mwAVA">[ɛm]</span>, es posible oír ocasionalmente: <span title="Representación en el Alfabeto Fonético Internacional (IPA o AFI)" class="IPA" typeof="mw:Transclusion" id="mwAVE">[ha]</span>, <span title="Representación en el Alfabeto Fonético Internacional (IPA o AFI)" class="IPA" typeof="mw:Transclusion" id="mwAVI">[hɛ]</span>, <span title="Representación en el Alfabeto Fonético Internacional (IPA o AFI)" class="IPA" typeof="mw:Transclusion" id="mwAVM">[he]</span>, <span title="Representación en el Alfabeto Fonético Internacional (IPA o AFI)" class="IPA" typeof="mw:Transclusion" id="mwAVQ">[hɛm]</span>, etc.<sup class="mw-ref reference" id="cite_ref-3" rel="dc:references" typeof="mw:Extension/ref"><a href="#cite_note-3" id="mwAVU"><span class="mw-reflink-text" id="mwAVY"><span class="cite-bracket" id="mwAVc">[</span>3<span class="cite-bracket" id="mwAVg">]</span></span></a></sup></li></ul>

<ul id="mwAVk"><li id="mwAVo">En los <a rel="mw:WikiLink" href="D%C3%ADgrafo" title="Dígrafo" id="mwAVs">dígrafos</a> <i id="mwAVw">ch</i> y <i id="mwAV0">gh</i> sirve para indicar la pronunciación "dura" de las letra <a rel="mw:WikiLink" href="C" title="C" id="mwAV4">c</a> y <a rel="mw:WikiLink" href="G" title="G" id="mwAV8">g</a> ante las vocales <a rel="mw:WikiLink" href="E" title="E" id="mwAWA">e</a> e <a rel="mw:WikiLink" href="I" title="I" id="mwAWE">i</a>.</li></ul>

<ul id="mwAWI"><li id="mwAWM">También se utiliza, tradicionalmente, en las grafías de unos pocos topónimos de localidades italianas: por ejemplo <a rel="mw:WikiLink" href="Rho_(Italia)" title="Rho (Italia)" id="mwAWQ">Rho</a>, <a rel="mw:WikiLink" href="Roghudi" title="Roghudi" id="mwAWU">Roghudi</a>, <a rel="mw:WikiLink" href="Santhi%C3%A0" title="Santhià" id="mwAWY">Santhià</a>, <a rel="mw:WikiLink" href="Thiene" title="Thiene" id="mwAWc">Thiene</a>, <a rel="mw:WikiLink" href="Thiesi" title="Thiesi" id="mwAWg">Thiesi</a>, <a rel="mw:WikiLink" href="Tortona" title="Tortona" id="mwAWk">Vho</a>.</li></ul>

</section><section data-mw-section-id="5" id="mwAWo" aria-labelledby="Uso_en_otros_idiomas"><div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Uso_en_otros_idiomas">Uso en otros idiomas</h2></div>

<p id="mwAWs">En <a rel="mw:WikiLink" href="Idioma_franc%C3%A9s" title="Idioma francés" id="mwAWw">francés</a> casi siempre es muda como en español e italiano, aunque en algunos casos toma el valor de una aspiración sobre todo en los vocablos de origen evidentemente germánicos. Sin embargo, «ch» se pronuncia /ʃ/ (como «sh» en inglés) y «ph» se pronuncia /f/. En <a rel="mw:WikiLink" href="Idioma_ingl%C3%A9s" title="Idioma inglés" id="mwAW0">idioma inglés</a> y la mayor parte de los <a rel="mw:WikiLink" href="Lenguas_germ%C3%A1nicas" title="Lenguas germánicas" id="mwAW4">idiomas germánicos</a> el <a rel="mw:WikiLink" href="Grafema" title="Grafema" id="mwAW8">grafema</a> H/h representa la <a rel="mw:WikiLink" href="Fricativa_glotal_sorda" title="Fricativa glotal sorda" id="mwAXA">fricativa glotal sorda</a>, un <a rel="mw:WikiLink" href="Aspiraci%C3%B3n_(fon%C3%A9tica)" title="Aspiración (fonética)" id="mwAXE">sonido aspirado</a> en muchos casos muy cercano al de la «j» española; tanto en inglés como en francés la «h», junto a una «k»: <i id="mwAXI"><a rel="mw:WikiLink" href="Kh" title="Kh" id="mwAXM">kh</a></i> toma un valor equivalente al de la «j» española, aunque muchas veces el grafema es leído simplemente /k/, por la ausencia de sonido de la «h» en francés y en algunas palabras inglesas. En <a rel="mw:WikiLink" href="Idioma_portugu%C3%A9s" title="Idioma portugués" id="mwAXQ">portugués</a> el grafema «h» tras una «n» equivale al sonido de una «<a rel="mw:WikiLink" href="%C3%91" title="Ñ" id="mwAXU">ñ</a>» española, a veces pasa lo mismo si acompaña a una «l» (p. ej., <i id="mwAXY">lh</i>) donde puede equivaler a una <i id="mwAXc"><a rel="mw:WikiLink" href="Ll" title="Ll" id="mwAXg">ll</a></i> española.
En la mayoría de los <a rel="mw:WikiLink" href="Lenguas_sem%C3%ADticas" title="Lenguas semíticas" id="mwAXk">idiomas semíticos</a> el signo que en alfabeto románico translitera la «h» o «ḥ» es sonoro y equivale a una notoria aspiración, en otros casos representa la consonante <a rel="mw:WikiLink" href="Oclusiva_glotal" title="Oclusiva glotal" id="mwAXo">oclusiva glotal</a> (<i id="mwAXs">glottal stop</i>).</p>

</section><section data-mw-section-id="6" id="mwAXw" aria-labelledby="Unicode"><div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Unicode">Unicode</h2></div>
<p id="mwAX0">Esta letra se representar con los siguientes <a rel="mw:WikiLink" href="Unicode" title="Unicode" id="mwAX4">caracteres Unicode</a>:<sup class="mw-ref reference" id="cite_ref-4" rel="dc:references" typeof="mw:Extension/ref"><a href="#cite_note-4" id="mwAX8"><span class="mw-reflink-text" id="mwAYA"><span class="cite-bracket" id="mwAYE">[</span>4<span class="cite-bracket" id="mwAYI">]</span></span></a></sup><sup class="mw-ref reference" id="cite_ref-5" rel="dc:references" typeof="mw:Extension/ref"><a href="#cite_note-5" id="mwAYM"><span class="mw-reflink-text" id="mwAYQ"><span class="cite-bracket" id="mwAYU">[</span>5<span class="cite-bracket" id="mwAYY">]</span></span></a></sup></p>
<table class="wikitable template-charmap" style="text-align:right" typeof="mw:Transclusion" id="mwAYc">
<tbody><tr align="center">
<th align="left">Carácter</th><th colspan="2" style="font-size: 150%"><span typeof="mw:Entity">H</span></th><th colspan="2" style="font-size: 150%"><span typeof="mw:Entity">h</span></th></tr>
<tr style="text-align:center;">
<td align="center"><b>Unicode</b></td><td colspan="2"><span class="smallcaps"><span style="font-variant: small-caps; text-transform: lowercase;">LATIN CAPITAL LETTER H</span></span></td><td colspan="2"><span class="smallcaps"><span style="font-variant: small-caps; text-transform: lowercase;">LATIN SMALL LETTER H</span></span></td></tr>
<tr>
<th style="text-align:left;">Codificación</th><th>decimal</th><th>hex</th><th>decimal</th><th>hex</th></tr>
<tr>
<td style="text-align:left;"><a rel="mw:WikiLink" href="Unicode" title="Unicode">Unicode</a></td><td>72</td><td>U+0048</td><td>104</td><td>U+0068</td></tr>
<tr>
<td style="text-align:left;"><a rel="mw:WikiLink" href="UTF-8" title="UTF-8">UTF-8</a></td><td>72</td><td>48</td><td>104</td><td>68</td></tr>


<tr>
<td style="text-align:left;">Ref. numérica</td><td><span typeof="mw:Entity">&amp;</span>#72;</td><td><span typeof="mw:Entity">&amp;</span>#x48;</td><td><span typeof="mw:Entity">&amp;</span>#104;</td><td><span typeof="mw:Entity">&amp;</span>#x68;</td></tr>
































</tbody></table>

</section><section data-mw-section-id="7" id="mwAYg" aria-labelledby="Representaciones_alternativas"><div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Representaciones_alternativas">Representaciones alternativas</h2></div>

<p id="mwAYk">En <a rel="mw:WikiLink" href="Alfabeto_fon%C3%A9tico_aeron%C3%A1utico" title="Alfabeto fonético aeronáutico" class="mw-redirect" id="mwAYo">alfabeto fonético aeronáutico</a> y en el militar se le asigna la palabra <b id="mwAYs">Hotel</b>.</p>

<p id="mwAYw">En <a rel="mw:WikiLink" href="C%C3%B3digo_Morse" title="Código Morse" class="mw-redirect" id="mwAY0">código Morse</a> es: <code id="mwAY4"> ···· </code></p>

<ul class="gallery mw-gallery-packed" typeof="mw:Extension/gallery" id="mwAY8">
<li class="gallerybox" style="width: 122px;" id="mwAZA"><div class="thumb" style="width: 120px;" id="mwAZE"><span typeof="mw:File" id="mwAZI"><img alt="Banderas de señales" src="./_assets_/0c70a452f799bfe840676ee341124611/ICS_Hotel.svg.png" decoding="async" data-file-width="600" data-file-height="600" data-file-type="drawing" height="120" width="120" class="mw-file-element" id="mwAZQ" loading="lazy"></span></div><div class="gallerytext" id="mwAZU"><a rel="mw:WikiLink" href="Banderas_de_se%C3%B1ales" title="Banderas de señales" id="mwAZY">Banderas de señales</a></div></li>
<li class="gallerybox" style="width: 146px;" id="mwAZc"><div class="thumb" style="width: 144px;" id="mwAZg"><span typeof="mw:File" id="mwAZk"><img alt="Alfabeto semáforo" src="./_assets_/0c70a452f799bfe840676ee341124611/Semaphore_Hotel.svg.png" decoding="async" data-file-width="600" data-file-height="500" data-file-type="drawing" height="120" width="144" class="mw-file-element" id="mwAZs" loading="lazy"></span></div><div class="gallerytext" id="mwAZw"><a rel="mw:WikiLink" href="Sem%C3%A1foro_(alfabeto)" title="Semáforo (alfabeto)" id="mwAZ0">Alfabeto semáforo</a></div></li>
<li class="gallerybox" style="width: 88px;" id="mwAZ4"><div class="thumb" style="width: 86px;" id="mwAZ8"><span typeof="mw:File" id="mwAaA"><img alt="Signografía Braille (español)" src="./_assets_/0c70a452f799bfe840676ee341124611/Braille_H8.svg.png" decoding="async" data-file-width="154" data-file-height="215" data-file-type="drawing" height="120" width="86" class="mw-file-element" id="mwAaI" loading="lazy"></span></div><div class="gallerytext" id="mwAaM"><a rel="mw:WikiLink" href="Braille_(lectura)" title="Braille (lectura)" class="mw-redirect" id="mwAaQ">Signografía Braille (español)</a></div></li>
<li class="gallerybox" style="width: 260px;" id="mwAaU"><div class="thumb" style="width: 258px;" id="mwAaY"><span typeof="mw:File" id="mwAac"><img alt="Alfabeto manual" src="./_assets_/0c70a452f799bfe840676ee341124611/Sign_language_H.svg.png" decoding="async" data-file-width="504" data-file-height="235" data-file-type="drawing" height="120" width="258" class="mw-file-element" id="mwAak" loading="lazy"></span></div><div class="gallerytext" id="mwAao"><a rel="mw:WikiLink" href="Alfabeto_manual" title="Alfabeto manual" id="mwAas">Alfabeto manual</a></div></li>
</ul>

</section><section data-mw-section-id="8" id="mwAaw" aria-labelledby="Véase_también"><div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Véase_también"><span id="V.C3.A9ase_tambi.C3.A9n" typeof="mw:FallbackId"></span>Véase también</h2></div>

<ul id="mwAa0"><li id="mwAa4"><a rel="mw:WikiLink" href="%C4%A4" title="Ĥ" id="mwAa8">ĥ</a></li>
<li id="mwAbA"><a rel="mw:WikiLink" href="%CE%97" title="Η" id="mwAbE">Η (eta)</a></li>
<li id="mwAbI"><a rel="mw:WikiLink" href="Visarga" title="Visarga" id="mwAbM">Ḥ (visarga)</a></li>
<li id="mwAbQ"><a rel="mw:WikiLink" href="Esp%C3%ADritu_%C3%A1spero" title="Espíritu áspero" class="mw-redirect" id="mwAbU"> ῾ (espíritu áspero)</a></li>
<li id="mwAbY"><a rel="mw:WikiLink" href="%C4%A6" title="Ħ" id="mwAbc">ħ</a></li></ul>

</section><section data-mw-section-id="9" id="mwAbg" aria-labelledby="Referencias"><div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Referencias">Referencias</h2></div>
<div class="listaref" style=" list-style-type: decimal;" typeof="mw:Transclusion" id="mwAbk"><ol class="mw-references references" typeof="mw:Extension/references" id="mwAbo"><li id="cite_note-1" data-mw-footnote-number="1"><span class="mw-cite-backlink" id="mwAbs"><a href="#cite_ref-1" rel="mw:referencedBy" id="mwAbw"><span class="mw-linkback-text" id="mwAb0">↑</span></a></span> <span id="mw-reference-text-cite_note-1" class="mw-reference-text reference-text"><cite class="book" typeof="mw:Transclusion" id="mwAb4"></cite><span id="CITAREFJensen1969" class="citation libro">Jensen, Hans (1969). <i id="mwAb8">Sign, Symbol, and Script</i>. Nueva<span typeof="mw:Entity" id="mwAcA">&nbsp;</span>York: G.P. Putman's Sons. p.<span typeof="mw:Entity" id="mwAcE">&nbsp;</span>262-263.</span><span title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fes.wikipedia.org%3AH&amp;rft.au=Jensen%2C+Hans&amp;rft.aufirst=Hans&amp;rft.aulast=Jensen&amp;rft.btitle=Sign%2C+Symbol%2C+and+Script&amp;rft.date=1969&amp;rft.genre=book&amp;rft.pages=262-263&amp;rft.place=Nueva%26nbsp%3BYork&amp;rft.pub=G.P.+Putman%27s+Sons&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook" class="Z3988" id="mwAcI"><span style="display:none;" id="mwAcM"><span typeof="mw:Entity" id="mwAcQ">&nbsp;</span></span></span></span></li>
<li id="cite_note-2" data-mw-footnote-number="2"><span class="mw-cite-backlink" id="mwAcU"><a href="#cite_ref-2" rel="mw:referencedBy" id="mwAcY"><span class="mw-linkback-text" id="mwAcc">↑</span></a></span> <span id="mw-reference-text-cite_note-2" class="mw-reference-text reference-text"><cite class="book" typeof="mw:Transclusion" id="mwAcg"></cite><span id="CITAREFReal_Academia_Española_y_Asociación_de_Academias_de_la_Lengua_Española2010" class="citation libro"><a rel="mw:WikiLink" href="Real_Academia_Espa%C3%B1ola" title="Real Academia Española" id="mwAck">Real Academia Española</a> y <a rel="mw:WikiLink" href="Asociaci%C3%B3n_de_Academias_de_la_Lengua_Espa%C3%B1ola" title="Asociación de Academias de la Lengua Española" id="mwAco">Asociación de Academias de la Lengua Española</a> (2010). <i id="mwAcs"><a rel="mw:WikiLink" href="Innovaciones_en_la_ortograf%C3%ADa_espa%C3%B1ola_(2010)" title="Innovaciones en la ortografía española (2010)" id="mwAcw">Ortografía de la lengua española</a></i>. Madrid: <a rel="mw:WikiLink" href="Editorial_Espasa" title="Editorial Espasa" id="mwAc0">Espasa Calpe</a>. p.<span typeof="mw:Entity" id="mwAc4">&nbsp;</span>142. <small id="mwAc8"><a rel="mw:WikiLink" href="ISBN" title="ISBN" id="mwAdA">ISBN</a><span typeof="mw:Entity" id="mwAdE">&nbsp;</span>978-6-070-70653-0</small>.</span><span title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fes.wikipedia.org%3AH&amp;rft.au=Real+Academia+Espa%C3%B1ola+y+Asociaci%C3%B3n+de+Academias+de+la+Lengua+Espa%C3%B1ola&amp;rft.aulast=Real+Academia+Espa%C3%B1ola+y+Asociaci%C3%B3n+de+Academias+de+la+Lengua+Espa%C3%B1ola&amp;rft.btitle=Ortograf%C3%ADa+de+la+lengua+espa%C3%B1ola&amp;rft.date=2010&amp;rft.genre=book&amp;rft.isbn=978-6-070-70653-0&amp;rft.pages=142&amp;rft.place=Madrid&amp;rft.pub=Espasa+Calpe&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook" class="Z3988" id="mwAdM"><span style="display:none;" id="mwAdQ"><span typeof="mw:Entity" id="mwAdU">&nbsp;</span></span></span></span></li>
<li id="cite_note-3" data-mw-footnote-number="3"><span class="mw-cite-backlink" id="mwAdY"><a href="#cite_ref-3" rel="mw:referencedBy" id="mwAdc"><span class="mw-linkback-text" id="mwAdg">↑</span></a></span> <span id="mw-reference-text-cite_note-3" class="mw-reference-text reference-text"><cite class="book" typeof="mw:Transclusion" id="mwAdk"></cite><span id="CITAREFSerianni2006" class="citation libro">Serianni, Luca (2006). <i id="mwAdo">Italiano</i>. Milano: RCS Quotidiani S.p.A. p.<span typeof="mw:Entity" id="mwAds">&nbsp;</span>31. <small id="mwAdw"><a rel="mw:WikiLink" href="ISBN" title="ISBN" id="mwAd0">ISBN</a><span typeof="mw:Entity" id="mwAd4">&nbsp;</span>1-828-05014-0</small><span style="font-size:100%" class="error citation-comment" id="mwAeA"> <code id="mwAeE"><span typeof="mw:Entity" id="mwAeI">|</span>isbn=</code> incorrecto (ayuda)</span>.</span><span title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fes.wikipedia.org%3AH&amp;rft.au=Serianni%2C+Luca&amp;rft.aufirst=Luca&amp;rft.aulast=Serianni&amp;rft.btitle=Italiano&amp;rft.date=2006&amp;rft.genre=book&amp;rft.isbn=1-828-05014-0&amp;rft.pages=31&amp;rft.place=Milano&amp;rft.pub=RCS+Quotidiani+S.p.A.&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook" class="Z3988" id="mwAeQ"><span style="display:none;" id="mwAeU"><span typeof="mw:Entity" id="mwAeY">&nbsp;</span></span></span></span></li>
<li id="cite_note-4" data-mw-footnote-number="4"><span class="mw-cite-backlink" id="mwAeg"><a href="#cite_ref-4" rel="mw:referencedBy" id="mwAek"><span class="mw-linkback-text" id="mwAeo">↑</span></a></span> <span id="mw-reference-text-cite_note-4" class="mw-reference-text reference-text"><a rel="mw:ExtLink nofollow" href="https://graphemica.com/H" class="external text" id="mwAes">H - Graphemica</a></span></li>
<li id="cite_note-5" data-mw-footnote-number="5"><span class="mw-cite-backlink" id="mwAew"><a href="#cite_ref-5" rel="mw:referencedBy" id="mwAe0"><span class="mw-linkback-text" id="mwAe4">↑</span></a></span> <span id="mw-reference-text-cite_note-5" class="mw-reference-text reference-text"><a rel="mw:ExtLink nofollow" href="https://graphemica.com/h" class="external text" id="mwAe8">h - Graphemica</a></span></li>
</ol></div>

</section><section data-mw-section-id="10" id="mwAfA" aria-labelledby="Enlaces_externos"><div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Enlaces_externos">Enlaces externos</h2></div>
<ul typeof="mw:Transclusion" id="mwAfE"><li><span typeof="mw:File"><span><img alt="" src="./_assets_/0c70a452f799bfe840676ee341124611/Wiktionary-logo.svg.png" decoding="async" data-file-width="370" data-file-height="350" data-file-type="drawing" height="19" width="20" class="mw-file-element" loading="lazy"></span></span> <a rel="mw:WikiLink" href="Wikcionario" title="Wikcionario">Wikcionario</a>  tiene definiciones y otra información sobre <b><a rel="mw:WikiLink/Interwiki" href="https://es.wiktionary.org/wiki/h" title="wikt:h" class="extiw external">h</a></b>.</li>
<li><span typeof="mw:File"><span><img alt="" src="./_assets_/0c70a452f799bfe840676ee341124611/Wiktionary-logo.svg.png" decoding="async" data-file-width="370" data-file-height="350" data-file-type="drawing" height="19" width="20" class="mw-file-element" loading="lazy"></span></span> <a rel="mw:WikiLink" href="Wikcionario" title="Wikcionario">Wikcionario</a>  tiene definiciones y otra información sobre <b><a rel="mw:WikiLink/Interwiki" href="https://es.wiktionary.org/wiki/H" title="wikt:H" class="extiw external">H</a></b>.</li>
<li><span typeof="mw:File"><span><img alt="" src="./_assets_/0c70a452f799bfe840676ee341124611/Commons-logo.svg.png" decoding="async" data-file-width="1024" data-file-height="1376" data-file-type="drawing" height="20" width="15" class="mw-file-element" loading="lazy"></span></span> <a rel="mw:WikiLink" href="Wikimedia_Commons" title="Wikimedia Commons">Wikimedia Commons</a> alberga una categoría multimedia sobre <b><a rel="mw:WikiLink/Interwiki" href="https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:H" title="commons:Category:H" class="extiw external">H</a></b>.</li>
<li><a rel="mw:ExtLink nofollow" href="http://www.diccionariosdigitales.net/GLOSARIOS%20y%20VOCABULARIOS/LETRAS-H.htm" class="external text">Diccionariosdigitales: letra H</a> <a rel="mw:ExtLink nofollow" href="https://web.archive.org/web/20071025075526/http://www.diccionariosdigitales.net/GLOSARIOS%20y%20VOCABULARIOS/LETRAS-H.htm" class="external text">Archivado</a> el 25 de octubre de 2007 en <a rel="mw:WikiLink" href="Wayback_Machine" title="Wayback Machine">Wayback Machine</a>.</li></ul>

<span class="mw-empty-elt" typeof="mw:Transclusion" id="mwAfI"><style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r161257576" typeof="mw:Extension/templatestyles">
/* start https://es.wikipedia.org/ */


.mw-parser-output .mw-authority-control{margin-top:1.5em}.mw-parser-output .mw-authority-control .navbox table{margin:0}.mw-parser-output .mw-authority-control .navbox hr:last-child{display:none}.mw-parser-output .mw-authority-control .navbox+.mw-mf-linked-projects{display:none}.mw-parser-output .mw-authority-control .mw-mf-linked-projects{display:flex;padding:0.5em;border:1px solid var(--border-color-base,#a2a9b1);background-color:var(--background-color-neutral,#eaecf0);color:var(--color-base,#202122)}.mw-parser-output .mw-authority-control .mw-mf-linked-projects ul li{margin-bottom:0}.mw-parser-output .mw-authority-control .navbox{border:1px solid var(--border-color-base,#a2a9b1);background-color:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa)}.mw-parser-output .mw-authority-control .navbox-list{border-color:#f8f9fa}.mw-parser-output .mw-authority-control .navbox th{background-color:#eeeeff}html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .mw-authority-control .mw-mf-linked-projects{border:1px solid var(--border-color-base,#72777d);background-color:var(--background-color-neutral,#27292d);color:var(--color-base,#eaecf0)}html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .mw-authority-control .navbox{border:1px solid var(--border-color-base,#72777d)!important;background-color:var(--background-color-neutral-subtle,#202122)!important}html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .mw-authority-control .navbox-list{border-color:#202122!important}html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .mw-authority-control .navbox th{background-color:#27292d!important}@media(prefers-color-scheme:dark){html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .mw-authority-control .mw-mf-linked-projects{border:1px solid var(--border-color-base,#72777d)!important;background-color:var(--background-color-neutral,#27292d)!important;color:var(--color-base,#eaecf0)!important}html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .mw-authority-control .navbox{border:1px solid var(--border-color-base,#72777d)!important;background-color:var(--background-color-neutral-subtle,#202122)!important}html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .mw-authority-control .navbox-list{border-color:#202122!important}html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .mw-authority-control .navbox th{background-color:#27292d!important}}


/* end   https://es.wikipedia.org/ */
</style></span><div class="mw-authority-control" id="mwAfM"><div role="navigation" class="navbox" aria-label="Navbox" style="width: inherit;padding:3px"><table class="hlist navbox-inner" style="border-spacing:0;background:transparent;color:inherit"><tbody><tr><th scope="row" class="navbox-group" style="width: 12%; text-align:center;"><a rel="mw:WikiLink" href="Control_de_autoridades" title="Control de autoridades">Control de autoridades</a></th><td class="navbox-list navbox-odd" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em">
<ul><li><b>Proyectos Wikimedia</b></li>
<li><span style="white-space:nowrap;"><span typeof="mw:File"><a href="Wikidata" title="Wikidata"><img alt="Wd" src="./_assets_/0c70a452f799bfe840676ee341124611/Wikidata-logo.svg.png" decoding="async" data-file-width="1050" data-file-height="590" data-file-type="drawing" height="11" width="20" class="mw-file-element" loading="lazy"></a></span> Datos:</span> <span class="uid"><a rel="mw:WikiLink/Interwiki" href="https://www.wikidata.org/wiki/Q9914" title="wikidata:Q9914" class="extiw external">Q9914</a></span></li>
<li><span style="white-space:nowrap;"><span typeof="mw:File"><a href="Wikimedia_Commons" title="Commonscat"><img alt="Commonscat" src="./_assets_/0c70a452f799bfe840676ee341124611/Commons-logo.svg.png" decoding="async" data-file-width="1024" data-file-height="1376" data-file-type="drawing" height="20" width="15" class="mw-file-element" loading="lazy"></a></span> Multimedia:</span> <span class="uid"><span class=""><a rel="mw:ExtLink" href="https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:H" class="external text">H</a></span> / <span class=""><a rel="mw:ExtLink" href="https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:MediaSearch?type=image&amp;search=%22Q9914%22" class="external text">Q9914</a></span></span></li></ul>

<hr>
<ul><li><b>Diccionarios y enciclopedias</b></li>
<li><span style="white-space:nowrap;"><a rel="mw:WikiLink" href="Enciclopedia_Brit%C3%A1nica" title="Enciclopedia Británica">Britannica</a>:</span> <span class="uid"><a rel="mw:ExtLink nofollow" href="https://www.britannica.com/topic/H-letter" class="external text">url</a></span></li></ul>

</div></td></tr></tbody></table></div><div class="mw-mf-linked-projects hlist">
<ul><li><span style="white-space:nowrap;"><span typeof="mw:File"><a href="Wikidata" title="Wikidata"><img alt="Wd" src="./_assets_/0c70a452f799bfe840676ee341124611/Wikidata-logo.svg.png" decoding="async" data-file-width="1050" data-file-height="590" data-file-type="drawing" height="11" width="20" class="mw-file-element" loading="lazy"></a></span> Datos:</span> <span class="uid"><a rel="mw:WikiLink/Interwiki" href="https://www.wikidata.org/wiki/Q9914" title="wikidata:Q9914" class="extiw external">Q9914</a></span></li>
<li><span style="white-space:nowrap;"><span typeof="mw:File"><a href="Wikimedia_Commons" title="Commonscat"><img alt="Commonscat" src="./_assets_/0c70a452f799bfe840676ee341124611/Commons-logo.svg.png" decoding="async" data-file-width="1024" data-file-height="1376" data-file-type="drawing" height="20" width="15" class="mw-file-element" loading="lazy"></a></span> Multimedia:</span> <span class="uid"><span class=""><a rel="mw:ExtLink" href="https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:H" class="external text">H</a></span> / <span class=""><a rel="mw:ExtLink" href="https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:MediaSearch?type=image&amp;search=%22Q9914%22" class="external text">Q9914</a></span></span></li></ul>
</div></div>

</section></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
    Este artículo ha sido escrito por <a class="external text" title="Esta página se editó por última vez el 2026-05-23" href="https://es.wikipedia.org/wiki/?title=H&amp;oldid=173602754">Wikipedia</a>. El texto está disponible bajo la licencia <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.es">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a>. Pueden aplicarse cláusulas adicionales a los archivos multimedia.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
            </div>
          </main>
        </div>
      </div>
    </div>
     <script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>
  

</body></html>