Alessandro Manzoni

Nga ana e nënës, Alessandro Manzoni rridhte nga familja e shquar e Beccaria-ve; gjyshi i tij ishte Cesare Beccaria, autor i traktatit *Mbi krimet dhe ndëshkimet (Dei delitti e delle pene) dhe një nga nxitësit kryesorë të iluminizmit lombard. Sipas vetë Manzonit, ai dhe gjyshi i tij u panë vetëm një herë, me rastin e vizitës së nënës tek prindi i saj i famshëm. Lidhja farefisnore me Beccaria-t e bënte atë gjithashtu një kushëri të largët të shkrimtarit të lëvizjes "Scapigliatura", Carlo Dossi.

Më modeste ishte ndërkaq familja e babait: don Pietro Antonio Pasino Manzoni (1657-1736), babai i Alessandro-s, rridhte nga një familje fisnike nga Barzio, në Valsassina, e vendosur në vitin 1612 në Lecco (në lokalitetin Caleotto) pas martesës së Giacomo Maria Manzoni me Ludovica Airoldi në vitin 1611. Edhe pse Pietro Manzoni kishte marrë më vonë feudin e Moncucco-s në zonën e Novara-s në vitin 1691 dhe në virtyt të kësaj ishin kontë, në Milano titulli nuk ishte i vlefshëm sepse konsiderohej "i huaj". Fillimisht, don Pietro i paraqiti qeverisë austriake një kërkesë zyrtare për njohje, por më pas preferoi të mos këmbëngulte. Në çdo rast, kur Roma shumë më vonë do t'i njohë shtetësinë Manzonit, titulli i kontit do të shfaqet në aktin zyrtar dhe do të mbahet nga pasardhësit e tij.

Edhe nëse babai legjitim ishte Pietro Manzoni, ka shumë të ngjarë që.babai biologjik i Alessandro-s të ishte një i dashur i Giulia-s, Giovanni Verri (vëllai më i vogël i Alessandro dhe Pietro Verri). Me Giovanni-n, një burrë tërheqës dhe libertin, shtatëmbëdhjetë vjet më i madh se ajo, Giulia kishte nisur një lidhje që në vitin 1780, duke e vazhduar atë edhe pas martesës. Sipas asaj që raporton Niccolò Tommaseo, duket se Verri ishte babai i vërtetë i shkrimtarit dhe se ky i fundit ishte plotësisht në dijeni të kësaj: «Edhe Pietro Verri [Manzoni] arsyeton me respekt, aq më tepër që ai e di, dhe nëna e tij nuk ia fshihte, se është nipi i tij, domethënë djali i një vëllai të tij

Alessandro Manzoni lindi në Milano, atëherë pjesë e Perandorisë Habsburge, në nr. 20 të rrugës San Damiano (që korrespondon me rrugën aktuale Via Visconti di Modrone nr. 16), më 7 mars 1785 nga Giulia Beccaria dhe, zyrtarisht, nga don Pietro Manzoni. Ai kaloi vitet e para të jetës kryesisht në fermën *Costa* të Galbiate-s, i dhënë në kujdestari të Caterina Panzeri-t, një fshatare e vendit, rrethanë kjo e dëshmuar nga pllaka e vendosur ende në ndërtesë. Më pas ai kaloi disa periudha në vilën fshatare të Caleotto-s, pronë e familjes së babait, një banesë në të cilën do t'i pëlqente të kthehej si i rritur dhe të cilën do ta shiste, jo pa pishman, në vitin 1818. Pas ndarjes së prindërvenë vitin 1818. Pas ndarjes së prindërve, Manzoni u edukua në kolegje fetare.

Më 13 tetor 1791 ai u shoqërua nga nëna në Merate, në kolegjin San Bartolomeo të Somaschi-ve, ku qëndroi pesë vjet. Ishte një periudhë e vështirë; i vogli Alessandro vuante nga mungesa e nënës dhe vuante nga marrëdhënia e vështirë si me shokët e tij të shkollës, të dhunshëm, ashtu edhe me mësuesit, të cilët e ndëshkonin shpesh. Letërsia në ato vite ishte tashmë për të një ngushëllim dhe një pasion: gjatë pushimit, shkrimtari do të tregonte më vonë, «...mbyllesha [...] në një dhomë dhe aty ktheja vargje». Në prill të vitit 1796 kaloi në kolegjin Sant'Antonio në Lugano, i menaxhuar gjithashtu nga Somaschi-t, për të qëndruar aty deri në shtator të vitit 1798. Po atë vit 1796 mbërrinte në liqenin e Luganos somaschi Francesco Soave, erudit dhe pedagog i famshëm; për sa kohë që është krejtësisht e pamundur që Manzoni ta ketë pasur si mësues (nëse jo për ndonjë ditë), figura e tij ushtroi mbi fëmijën një ndikim të jashtëzakonshëm. I vjetër dhe pranë vdekjes, autori i *I promessi sposi* (Të fejuarit) kujtonte: «Unë e doja atë si atin Soave, dhe më dukej sikur e shihja rreth kokës me një aureolë lavdie

Në fund të vitit 1798 kaloi në kolegjin Longone të Milanos, i menaxhuar nga Barnabiti-t, dhe më pas u zhvendos në Castellazzo de' Barzi, ku instituti kishte vendosur përkohësisht selinë e vet për shkak të manovrave luftarake, për t'u kthyer më pas më 7 gusht 1799 në Milano. Nuk është e qartë se sa gjatë kishte qëndruar adoleshenti pranë Barnabiti-ve; hipoteza më e besueshme e supozon atë nxënës të shkollës deri në qershor të vitit 1801. Përkundër izolimit në të cilin ishte i detyruar për shkak të mjedisit të mbyllur dhe bigot, Alessandro arriti të lidhte disa miqësi jetëgjata, si ato me shokët e klasës Giulio Visconti dhe Federico Confalonieri. Një ditë të papërcaktuar të vitit shkollor 1800-1801, më pas, nxënësit morën një vizitë që zgjoi një emocion të madh te djaloshi Alessandro: mbërritja e Vincenzo Monti-t, të cilin ai e lexonte me endje dhe e konsideronte si poetin më të madh të gjallë, «ishte për të si shfaqja e një Perëndie

Edukimi kulturor i Manzonit është i zhytur në mitologji dhe letërsi latine, siç është qartësisht e dukshme nga poezitë e tij të adoleshencës. Dy, në veçanti, janë autorët e tij të preferuar klasikë, Virgjili dhe Horaci,^[6] por ndikimi i Dantes dhe Petrarkës është gjithashtu i dukshëm;^[8] megjithatë, midis bashkëkohësve të tij, së bashku me Montin , Parini dhe Alfieri luajnë një rol të rëndësishëm.^{[10][12][14][16]} Nëse përjashtojmë ushtrimet stilistike të mëparshme,^{[N 1]} përvojat e tij të para poetike datojnë që nga mesi i vitit 1801, kur ai filloi të shkruante Del trionfo della libertà,^[19] në të cilën mund të gjesh një damarë satirike dhe polemike që do të ketë një rol jo të papërfillshëm në adoleshencën e Manzonit, edhe nëse ajo ishte zbutur tashmë nga mesi i dekadës. Gjithashtu kemi përkthimet, në hendekasillabë të zbrazët, të disa pjesëve të librit të pestë të Eneidës ' të Satirës së tretë (libri i parë) nga Horaci, së bashku me një epigram të gjymtuar në të cilin ai sulmon njëfarë frat Volpino i cili, nën pretekste të rreme, përfaqëson zëvendësrektorin e kolegjit, Atin Gaetano Volpini.^[21]

Pasi doli nga bota e ngushtë e Longones, nga vera e vitit 1801 deri në vitin 1805 ai jetoi me babanë e tij të moshuar, duke alternuar qëndrimet në pronën e Caleotto-s me jetën e qytetit. Në atë periudhë ai frekuentonte mjedisin iluminist të aristokracisë dhe borgjezisë së lartë milaneze, duke i kushtuar një pjesë të mirë të kohës së tij argëtimit dhe në veçanti lojërave të fatit (bixhozit); luante në hollin e Teatro alla Scala derisa, siç duket, një qortim nga Monti e bindi atë të hiqte dorë nga ky ves. Ishte gjithashtu koha e dashurisë së tij të parë, ajo për Luigina Visconti-n, motra e Ermes; për këtë përvojë dimë aq sa zbuloi vetë poeti në 1807 në një letër drejtuar Claude Fauriel: në Gjenovë, në fakt, ai e kishte parë sërish rastësisht atë, tashmë të martuar me markezin Gian Carlo Di Negro, dhe ky episod kishte zgjuar tek ai nostalgjinë dhe keqardhjen që e kishte humbur. Përveç këtyre argëtimeve, rinia e Manzonit shënohet edhe nga një qëndrim në Venecia (nga tetori 1803 deri në maj 1804) te kushëriri i tij Giovanni Manzoni. Gjatë kësaj periudhe ai pati mundësinë të njihte fisniken Isabella Teotochi Albrizzi, në atë kohë muza e Foscolo-s, dhe të shkruante tre nga katër Sermoni-t (Predikimet). Nuk është e qartë arsyeja e qëndrimit venedikas, për të cilin Alessandro ruante një kujtim shumë të bukur edhe në moshë të thyer, por nuk duket se ka pasur arsye politike, sesa dëshira e babait për ta larguar atë nga një stil jetese i shthurur.

Kënaqësia neoklasike e kohës i frymëzoi kompozimet e para me ndonjë rëndësi, të moduluara sipas veprës së Vincenzo Monti-t, idhulli letrar i momentit; përveç tij, Manzoni iu drejtua Parinit, zëdhënës i idealeve iluministe si dhe i nevojës për moralizim, poetit Ugo Foscolo, Francesco Lomonacos, një i mërguar nga Lukana, dhe Vincenzo Cuocos, mbrojtës i teorive të Vicos, gjithashtu i mërguar nga Napoli pas restaurimit burbon të vitit 1799 dhe i konsideruar si «mësuesi i parë i vërtetë i Manzonit». Afërsia me mjedisin neoklasik, dhe me kampionin e tij Vincenzo Monti në veçanti, e shtyu të riun të ndiqte disa kurse elokuence të mbajtura nga poeti romanjol në Universitetin e Pavias midis viteve 1802 dhe 1803. Në regjistrat e universitetit nuk figuron emri i Alessandros, por është pothuajse e sigurt se ai ndoqi leksionet e Montit. Përveç admirimit të njohur për Montin dhe mendimit të studiuesve të shquar, letërkëmbimi i asaj periudhe duket se e vërteton këtë hipotezë. Korrespondentët e Manzonit, në fakt, janë pothuajse të gjithë studentë (ose ish-studentë) të universitetit, nga Andrea Mustoxidi te Giovan Battista Pagani, nga Ignazio Calderari te Ermes Visconti dhe Luigi Arese.

Konteksti akademik e vuri në kontakt edhe me dy profesorë jansenistë, Giuseppe Zola dhe Pietro Tamburini, përkatësisht pedagogë të «historisë së ligjeve dhe zakoneve» dhe «filozofisë morale, të drejtës natyrore dhe publike»; idetë e tyre në mbrojtje të moralit e ndikuan thellësisht atë, duke e njohur për herë të parë me mendimin jansenist. Tamburini dënonte Kurien Romake për deformimet e saj, por shihte te katolicizmi një model thelbësor. Për shkak të lartësisë së disertacioneve të tij, ai iu duk Manzonit një pikë referimi njëlloj si Zola, i përcaktuar si «më i larti» në një letër dërguar Paganit më 6 shtator 1804. Nga pikëpamja letrare, kësaj periudhe i përkasin *Del trionfo della libertà*, *Adda* dhe *I quattro sermoni* (Katër predikimet), të cilat mbajnë gjurmët e Monti-t dhe Parini-t, por edhe jehonën e Virgjilit dhe Horacit.

Në vitin 1805 Manzoni u ftua nga nëna e tij dhe nga Carlo Imbonati në Paris, me sa duket me sugjerimin e Montit. Alessandro pranoi me entuziazëm, por nuk arriti në kohë ta takonte kontin, letrës së të cilit ai iu përgjigj me fjalë ngrohtësie dhe mirënjohjeje që Imbonati nuk i lexoi kurrë; ky i fundit vdiq, në fakt, më 15 mars, duke e lënë Beccaria-n trashëgimtare universale të pasurisë së tij, por edhe të dëshpëruar dhe në nevojë për dashurinë e djalit. I riu, atëherë njëzet vjeç, mbërriti në kryeqytetin francez më 12 korrik, ditën kur policia lokale i lëshoi lejen e qëndrimit. Manzoni, i cili për të ndjerin shkroi poemën In morte di Carlo Imbonati (Në vdekjen e Carlo Imbonatit), zbuloi se kishte një nënë, dhe nga ai moment rrugët e tyre, të ndara deri atëherë, u kryqëzuan për të mos u ndarë më kurrë. Deri në vitin 1841, vitin e vdekjes së Beccaria-s, të dy krijuan një marrëdhënie shumë të ngushtë, thellësia e së cilës del në pah nga letrat e shkrimtarit në raste të panumërta; tashmë më 31 gusht 1805 ai i zbulonte Vincenzo Montit se kishte gjetur «lumturinë time [...] në krahët e një nëne», dhe se jetonte vetëm «për Giulian time

Me nënën e tij ai qëndroi në numrin 3 të Place Vendôme. Shumë shpesh nëna dhe djali shkonin në Auteuil, një qytezë ku mblidhej rrethi intelektual nën patronazhin e vejushës së filozofit Helvétius, dhe në Maisonnette të Meulan-it, ku Manzoni kaloi dy vjet, duke marrë pjesë në rrethin letrar të të ashtuquajturve Idéologues (Ideologëve): filozofë të shkollës së shekullit të nëntëmbëdhjetë, trashëgimtarë të iluminizmit të shekullit të tetëmbëdhjetë, por të orientuar drejt çështjeve konkrete në shoqëri, dhe për këtë arsye pararendës të temave romantike (siç është vëmendja ndaj klasave të varfra dhe ndaj emocioneve)^[25]

Një rol të rëndësishëm në grupin e Idéologues (të përbërë, ndër të tjera, nga Volney, Garat, Destutt de Tracy dhe danezi Baggesen) luante Claude Fauriel, me të cilin Alessandro lidhi një miqësi që zgjati për shumë vite; ky shoqërim u lehtësua nga lidhja që ekzistonte midis Giulias dhe të dashurës së Fauriel, Sophie de Condorcet, si dhe nga më i moshuari Pierre Cabanis, autor i Lettre sur les causes premières, një tekst i orientuar në një kuptim spiritualist dhe i përshkuar nga një frymë fetare, ndonëse Qenia supreme, ekzistenca e së cilës pranohet aty, nuk përkon plotësisht me Zotin e krishterë sipas konceptimit të Kishës.^[26]

Në Paris, pra, Alessandro ra në kontakt me kulturën klasike franceze, duke asimiluar sensizmin, teoritë e Volterit dhe evolucionin e racionalizmit drejt pozicioneve romantike. Na kanë mbetur pak letra që lidhen me vitet 1805-1807, dhe për këtë arsye nuk është e mundur të përcaktohet me saktësi rëndësia për Manzonin e të gjitha teksteve dhe autorëveqë njohu ose studioi më thellë në vitet e para franceze; megjithatë, Fauriel dhe Cabanis dalin në pah si dy pikat kryesore të referimit; njëfarë rëndësie duhet të ketë pasur gjithashtu Lebrun, i cilësuar, në një letër dërguar Paganit më 12 mars 1806, si «njeri i madh», «poet i lartë» dhe «lirik transhendent». Mund të jenë edhe fjalë rasti, të diktuara nga një miqësi ende e freskët dhe nga mirënjohja për fjalët e lavdërimit që «Pindari Lebrun» ia kishte drejtuar, duke e nderuar me një nga kompozimet e tij. Stili i poetit francez, i karakterizuar nga një klasicizëm i theksuar dhe artificial, në fakt nuk duket se përputhet me poetikën e Manzonit, por poema e shkurtër Urania (e ideuar mes viteve 1806 dhe 1807 dhe më pas e përfunduar me vështirësi në vitet pasuese) do të mbajë pjesërisht gjurmën e tij.^[28]

Në qershor të vitit 1806, nëna dhe djali u larguan për herë të parë nga Parisi, për të rregulluar procedurat e fundit ligjore në lidhje me trashëgiminë e Imbonatit, në të cilën përfshihej edhe vila e Brusuglio-s; megjithatë, në shtator ata ishin tashmë kthyer në Francë, siç dëshmon një letër e Manzonit dërguar Ignazio Calderari-t. Nga shkurti i vitit 1807 daton një zhvendosje e dytë: një letër dërguar Fauriel, e shkruar më 17, konfirmon se atë ditë Manzoni ishte në Susa dhe kishte kaluar Moncenisio-n, ndërsa nga dëshmi të tjera epistolare e dimë se muajin e ardhshëm ai ndodhej në Gjenovë.^[30]

Më 20 mars, kur ishte gati të nisej për në Torino, ai mori vesh se i ati ishte rëndë i sëmurë (ndonëse në të vërtetë kishte vdekur tashmë prej dy ditësh) dhe, gjatë udhëtimit për në Milano, mësoi për ndarjen e tij nga jeta. Megjithatë, duket se Giulia dhe Alessandro nuk hynë në qytet dhe as nuk morën pjesë në funeral, duke preferuar të kalonin disa ditë në pronën e re në Brusuglio për të rikalonuar më pas Alpet. Fjalët me të cilat ai përballet në letra me humbjen e të atit duken mjaft të ftohta; në letrën drejtuar Fauriel më 8 prill, njëzet ditë pas funeralit, ai i drejton Pietros një urim të fundit: «Paix et honneur à sa cendre» (paqe dhe nder hirit të tij); në letrën dërguar Paganit më 24 mars, ditën kur mori lajmin e vdekjes, ai i referohet arsyes «mjaft të dhimbshme» që e kishte thirrur në Milano, për të vazhduar më pas me argumente të tjera, si kënaqësia e ritakimit me mikun e tij Calderari dhe dashuria për nënën, «duke folur për të cilën do të gjej gjithnjë e më shumë çdo shprehje të dobët dhe të mangët». Në maj, Alessandro, i emëruar nga babai i tij si trashëgimtar universal, ishte përsëri në Paris.

Prej kohësh Giulia Beccaria ishte në kërkim të një nuseje për djalin e saj; edhe udhëtimi i pranverës i vitit 1807 ishte ndërmarrë me këtë qëllim, i cili tashmë ishte bërë parësor. Pas dështimit të planit për të fejuar Alessandron me Augustine, vajzën e filozofit Destutt de Tracy, për shkak të gradës së ulët të fisnikërisë së Manzonëve, Beccaria u njoh në Paris me Charlotte Blondel, e afërm e familjes kalviniste të bankierit nga Gjeneva, François Louis Blondel. Ky i fundit jetonte në Milano me gruan e tij Marie dhe vajzën gjashtëmbëdhjetë vjeçare Enrichetta në Pallatin Imbonati, të cilin konti ia kishte shitur vite më parë. Kontaktet nisën përmes Charlotte-s dhe, në shtator, Manzonët u nisën drejt qytetit të Milanos për t'u njohur me Enrichetta-n - për të cilën ishin dhënë vlerësime të shkëlqyera - dhe prindërit e saj.

Takimi, i cili u zhvillua në Blevio në fund të shtatorit 1807, nuk i zhgënjeu pritshmëritë; Manzoni mbeti i magjepsur nga ëmbëlsia dhe dëlirësia e vajzës. Martesa, e cila do të rezultonte shumë e lumtur dhe do të kurorëzohej me lindjen e dhjetë fëmijëve, u festua më 6 shkurt 1808 në Milano: fillimisht me një ceremoni civile në bashki dhe, dyzet e pesë minuta më vonë, me ritin kalvinist në rrugën Marino, ku ndodhej shtëpia e familjes Blondel. Pasi u rregulluan çështjet e fundit lidhur me trashëgiminë e Imbonatit, të sapomartuarit, të shoqëruar nga Giulia, u vendosën në numrin 22 të Boulevard des Bains Chinois, në Paris. Më 23 dhjetor të po atij viti lindi Giulia Claudia, gruaja e ardhshme e parë e Massimo d'Azeglio-s, e cila u pagëzua më 23 gusht 1809 në kishën janseniste të San Nicola pranë Meulan-it, sipas ritit katolik dhe me Fauriel si kumbar. Vendimi për të pagëzuar me ritin katolik vajzën e parë, i marrë nga një baba indiferent nga pikëpamja fetare dhe nga një nënë kalviniste, është tregues i një ndryshimi rrënjësor në ndjeshmërinë shpirtërore të familjes.

Kthimi i Manzonit në katolicizëm është një temë për të cilën kanë diskutuar gjithmonë jo vetëm kritikët, por edhe të njohurit dhe familjarët e shkrimtarit, duke marrë përgjigje të paqarta nga autori i I promessi sposi; një rezervim ky që e bën çdo studim kritik në mënyrë të pashmangshme të diskutueshëm dhe të paplotë. Rëndësia e këtij kthimi në besim, i cili është thelbësor për të kuptuar evolucionin tematik dhe shpirtëror të Manzonit gjatë «pesëmbëdhjetëvjeçarit krijues», shpesh lidhet me një legjendë hagiografike që flet për një kthim të tij të papritur, i cili i atribuohet humbjes së Enrichetta-s në vitin 1810. Në realitet, rrugëtimi që e riktheu Manzonin dhe familjen e tij në praktikën fetare katolike ishte shumë më i gjatë dhe erdhi si rezultat i një sërë faktorësh të ndërthurur me njëri-tjetrin

Një rëndësi të veçantë kanë dy letra që Manzoni i dërgoi Ignazio Calderari-t lidhur me sëmundjen që çoi në vdekjen e mikut të tyre të përbashkët Luigi Arese. Në të parën, të datës 17 shtator 1806, ai ankohet se në vend të njerëzve të dashur, njeriu që po vdes duhet të ketë pranë krevatit «figurën e tmerrshme të një prifti», por më 30 tetor, pas vdekjes së Arese-s, po mikut Calderari i shkruan: «Oh po! Do të shihemi sërish! Nëse kjo shpresë nuk do të ëmbëlsonte dëshirën e të mirëve dhe tmerrin nga prania e të mbrapshtve, çfarë do të ishte jeta?». Nëse nga njëra anë konfirmohet reagimi antiklerikal i vërejtur që në veprat e para, në të njëjtën kohë Manzoni tregon se po i përshtatet frymës krishtere, duke parashikuar një ekzistencë pas vdekjes.

Pas pagëzimit katolik të Giulia-s në gusht të vitit 1809, Manzoni, në rëndësim me gruan e tij, i drejtoi një kërkesë Papës Pio VII me qëllim që, «i penduar për gabimin e bërë», autoriteti papnor të vendoste «një ndreqje të duhur, të aftë për të qetësuar ndërgjegjen e tij [të kërkuesit, domethënë të Manzonit]», duke bërë të mundur kremtimin e dytë të martesës, këtë herë sipas ritit katolik. Në nëntor mbërriti autorizimi papnor përmes një reskripti (urdhri të shkruar) të kardinalit Di Pietro të datuar më 30 tetor, dhe më 15 shkurt 1810, në shtëpinë e Ferdinando Marescalchi-t, famullitari i kishës së Madeleine zyrtarizoi meshën.

Në fillim të vitit 1809, Manzonët kishin bërë njohje të rëndësishme, ndoshta vendimtare për orientimin e Alessandros drejt praktikës fetare. Pierre Jean Agier, president i Gjykatës së Apelit të Parisit, Giambattista Somis, ish-këshilltar i Gjykatës së Apelit të Torinos, Ferdinando Marescalchi, ministër i Punëve të Jashtme i Mbretërisë napoleonike të Italisë, dhe Anne Marie Caroline Geymüller, një grua nga Bazeli, vejushë e një oficeri të gardës zvicerane të mbretit Luigji XVI, ishin pjesë e një mjedisi fort katolik dhe jansenist. Kjo e fundit, për më tepër, kishte mohuar kalvinizmin në vitin 1805 nën ndikimin e një abati jansenist gjenovez, të cilin Manzonët do ta njihnin pikërisht në vjeshtën e vitit 1809, Eustachio Degola, i cili pati një rëndësi të jashtëzakonshme për kthimin në besim të Alessandros dhe të familjes së tij.

Kthimi në besim i Manzonit, megjithatë, është shumë më i njohur për të ashtuquajturën 'mrekulli të Shën Rokut' (San Rocco). Më 2 prill 1810, gjatë festimeve për martesën e Napoleonit I me Maria Luisa-n e Austrisë, papritmas shpërthyen disa lëndë plasëse (fishekzjarre festimesh) dhe turma që mbushhte rrugët e ndau Manzonin nga bashkëshortja e tij. I shtyrë nga njerëzit, ai u gjend në shkallët e kishës së Shën Rokut, në rrugën Saint-Honoré, ku edhe u strehua. Në heshtjen dhe qetësinë e atij tempulli, ai iu lut Zotit për hirin që të gjente sërish nusen e tij dhe, kur doli jashtë, i kthyer tashmë në besim, mundi ta përqafonte atë sërish.

Një version tjetër, i treguar nga Giulio Carcano, rrëfen ndërkaq për një Manzoni të frustruar (të dëshpëruar) i cili, i munduar nga dyshimet shpirtërore, kishte shkuar në kishën e Shën Rokut duke thirrur: «O Zot! Nëse ti ekziston, më u shfaq mua!», dhe pasi doli që andej, ishte kthyer në besimtar.

Fillimisht, prifti pati për detyrë të përgatiste Enrichetta Blondel-in për mohimin e kalvinizmit. Ai i kërkoi asaj të shkruante përmbledhje të leksioneve të religjionit (fesë) katolik (të quajtura ristretti), për t'i korrigjuar më pas vetë ai. Mohimi i kalvinizmit u nënshkrua në një akt zyrtar më 3 maj 1810 dhe u kremtua solemnisht më 22 maj në kishën e Saint-Séverin, në prani të rrethit jansenist dhe të abatit Degola. Ndikimi i priftit jansenist është i pamohueshëm: dëshmi për këtë mbetet letërkëmbimi shumëvjeçar që prifti gjenovez mbajti med Manzonin, me gruan e tij dhe me Giulia Beccaria-n. Është relativisht e lehtë të rindërtohen hapat përmes të cilëve Blondel u kthye në katolicizëm, bur nuk është e qartë arsyeja. Ndoshta Manzoni, i cili ishte «një shpirt jo vërtet rebel», e pranonte me mospëlqim një rregullim të martesës së pabekuar (nga kisha), dhe kjo situatë, kur vajza u regjistrua në regjistrin e pagëzimeve, duhet ta ketë vënë atë në siklet.^[32]

Se sa kishte ndryshuar shpirti i Manzonit në muajt e fundit të qëndrimit në Paris, ose më mirë, se sa ishte ai në kontradiktë me vlerat dhe modelet e mëparshme, është vështirë të thuhet

Sigurisht, qyteti i madh francez, kryeqyteti i botës mondane (bel mondo) dhe i intelektualëve të kohës, nuk ushtronte më asnjë joshje mbi të. Me nevojë për qetësi, Manzoni u largua nga Parisi me familjen më 2 qershor, i drejtuar për në Brusuglio, ku mbërriti disa javë më vonë, me gjithë disa papritshmëri gjatë rrugës. Atje, megjithatë, ai u përball me zemërimin e familjes Blondel, e cila ishte e indinjuar për kthimin e Enrichetta-s në katolicizëm, një pakënaqësi kjo që nuk u zbut med kalimin e viteve. Manzonët ndërronin periudhat e qëndrimit midis Brusuglio-s dhe qytetit, duke jetuar gjatë stinës së ngrohtë në vilën jashtë qytetit, ku Alessandro i dedikohej bujqësisë. Në Milano u vendosën për gati dy vjet në numrin 3883 të rrugës S. Vito al Carobbio, për të kaluar më pas një vit në pallatin e Beccaria-ve, në rrugën Brera, derisa më 2 tetor 1813 shkrimtari bleu një shtëpi në rrugën del Morone, në numrin 1171 (sot 1). Manzoni kishte qenë gjithmonë i mësuar të jetonte mes gjelbërimit: banesa e re, që shihte nga sheshi Belgioioso, kishte «një kopsht të vetin të brendshëm, me një lloj ndjesie si të një manastiri, pikërisht ajo që i duhej natyrës së Manzonit»^[35]

Në rrugën del Morone autori do të kalonte pjesën tjetër të jetës së tij. Gjatë viteve në vijim, anëtarët e familjes, të cilët ndërronin vendbanimin midis pallatit në qytet dhe vilës në Brusuglio, u shtuan në numër. Pas Luigia-s, e lindur dhe e vdekur në të njëjtën ditë (5 shtator 1811), më 21 korrik 1813 erdhi në jetë në rrugën Brera djali i parë mashkull, Pietro Luigi. Më 25 korrik 1815 shtëpia në rrugën del Morone u gëzua nga lindja e Cristina-s, më vonë bashkëshortja e Cristoforo Baroggi-t. Brenda pak viteve lindën edhe Sofia (12 nëntor 1817), bashkëshortja e Lodovico Trotti-t; Enrico (7 qershor 1819); Clara (gusht 1821), e cila jetoi vetëm dy vjet; Vittoria (mars 1822), që nga viti 1846 bashkëshorte e Giovanni Battista Giorgini-t; Filippo (mars 1826), bashkëshorti i Erminia Catena-s; dhe Matilde në maj të vitit 1830, kjo e fundit e vdekur e pamartuar.

Përpara se të niseshin, Manzonët i kishin kërkuar priftit jansenist t'u rekomandonte një person të besueshëm që mund të vazhdonte punën e tij të udhëheqjes shpirtërore. Më 30 maj, Degola shkroi një letër rekomandimi për don Luigi Tosi-n, kanonik i kishës së Shën Ambrozit (Sant'Ambrogio) dhe gjithashtu jansenist. Si Giulia, ashtu edhe Alessandro patën një përshtypje të shkëlqyer për Tosi-n, siç kuptohet edhe nga fjalët e vetë shkrimtarit: «Kanoniku tejet i nderuar Tosi u vizitua nga nëna ime dhe nga unë […], dhe u tregua një mik i denjë i Degola-s; dhe kjo mjafton si lavdërim për të». Prifti shkonte rregullisht edhe në Brusuglio, kur familja jetonte atje, dhe e ruajti funksionin e tij si udhërrëfyes shpirtëror për shumë vite, madje edhe pas zgjedhjes së tij si peshkop i Pavisë, që ndodhi në vitin 1823.

Alessandro, ashtu si gruaja dhe nëna e tij, nuk e kishte marrë ende Eukaristinë . Pas një përgatitjeje të shkurtër, Manzoni u rrëfye më 27 gusht dhe më 15 shtator, së bashku me Giulian dhe Enrichettën, mori Kungimin për herë të parë,^[37] edhe pse udhëtimi drejt konvertimit të plotë ishte ende shumë i gjatë. Në fakt, në gusht 1811, neofiti u dërgoi letra Degolës dhe Tosit në të cilat u kërkonte atyre të luteshin "që Zoti të kënaqet të më largojë ngadalësinë në shërbimin e tij dhe të më largojë nga një vakt që më mundon dhe më poshtëron", dhe duke pohuar se "pavarësisht padenjësisë sime të thellë, ndiej se sa shumë mund të veprojë në mua Plotfuqishmëria e Hirit Hyjnor".^[39]

Një shprehje që tashmë është adoptuar (pranuar) nga kritika letrare, «pesëmbëdhjetëvjeçari krijues» zakonisht tregon atë hark kohor në të cilin Manzoni, tashmë i kthyer në katolicizëm dhe në idetë romantike, u përkushtua maksimalisht në hartimin e veprave të tij kryesore letrare, duke lëvizur nga poezia e shenjtë tek ajo civile, nga esetë filozofiko-fetare te tragjeditë, për të arritur në fund në shkrimin e romanit të parë të madh në historinë e letërsisë italiane. Në të gjitha këto gjini, Manzoni solli elemente të reja dhe revolucionare në krahasim me traditën letrare: Hymnet e Shenjta (Inni Sacri) shpërfaqin koralitetin (frymën kolektive) e poezisë së krishterë manzoniane; tragjeditë, në emër të vërtetësisë (verosimiglianza), shkëputen nga unitetet aristoteliane dhe zbulojnë atë interes progresiv për ndjenjat njerëzore që do të gjejnë shprehje të plotë në roman.

Page Stampa:Modulo:Vedi anche/styles.css has no content.Page Stampa:Avviso permanente/styles.css has no content.

Që nga ky moment, jeta dhe arti i tij do të jenë plotësisht në përputhje me besimin dhe me nevojën për ta përhapur atë përmes shembullit dhe veprave. Në vitin 1812 ai filloi shkrimin e Hymneve të Shenjta (Inni sacri). Ai donte të shkruante me radhë: Krishtlindjen (Il Natale), Epifaninë (L'Epifania), Pasionin (La Passione), Ringjalljen (La Risurrezione), Asensionin/Ngritjen në Qiell (L'Ascensione), Rëshajët/Pentekosten (La Pentecoste), Trupin e Zotit (Il Corpo del Signore), Katedrën e Shën Pjetrit (La Cattedra di San Pietro), Të Shëlbyerit e Shën Marisë (L'Assunzione), Emrin e Marisë (Il Nome di Maria), Gjithë Shenjtorët (Ognissanti) dhe Të Vdekurit (I Morti), por çoi deri në fund vetëm pesë prej tyre: Ringjalljen, Emrin e Marisë, Krishtlindjen, Pasionin dhe Rëshajët/Pentekosten.

Katër të parët u shkruan midis prillit të vitit 1812 dhe tetorit të vitit 1815, dhe u botuan në një vëllim të vogël nga botuesi milanez Pietro Agnelli në fund të vitit 1815, ndërsa shkrimi i Rëshajve (La Pentecoste), i nisur në vitin 1817, u përfundua vetëm pesë vjet më vonë, i ngadalësuar nga vepra të tjera me të cilat autori u mor po në ato vite, mes të cilave veçohen dy tragjeditë dhe versioni i parë i romanit. Gjithë Shenjtorët (L'Ognissanti, 1830-1847) mbeti në gjendje fragmenti, ashtu si edhe shtesa të tjera të mundshme te Hymnet (Krishtlindja e vitit 1833 dhe teksti shumë i shkurtër Zoti në natyrë).

Poezia fetare e Manzonit plotësohet nga Strofat për një Kungim të Parë (Strofe per una Prima Comunione). Synimi i autorit është që kjo të jetë një poezi popullore, prej së cilës stili ndonjëherë largohet sepse është ende i ndikuar nga formimi neoklasik, për t'u kthyer më pas te komuniteti i besimtarëve (eklezia e krishterë) i cili ngre, së bashku me poetin, një këngë lavdie ndaj Zotit, si të vetmen siguri kundër së keqes që zotëron gjithmonë në Histori. Kjo përmasë korale (kolektive) shpërfaqet mbi të gjitha te Rëshajët (Pentecoste), ku «bijtë e Evës» (vargun 71), të shpërndarë në të gjithë botën, gjejnë bashkim në besimin te Zoti.

Ndërsa Manzoni po punonte për Hymnet e Shenjta, situata politike ndërkombëtare po përkeqësohej me shpejtësi: Napoleoni, i dobësuar rëndë pas fushatës katastrofike të Rusisë në vitin 1812, u mposht në betejën e madhe të Lajpcigut (Lipsia) në vitin 1813. Si rrjedhojë, edhe shtetet satelite franceze, përfshirë Mbretërinë e Italisë, rane nën goditjet e koalicionit austro-rus, duke e detyruar Eugenio di Beauharnais të arratisej nga Milano dhe duke u mundësuar kështu austriakëve të riktheheshin në Lombardi. Manzoni i përjetoi këto momente dramatike me ankth të madh, duke qenë dëshmitar nga pallati i tij në rrugën del Morone, më 20 prill 1814, i linçimit të ministrit të financave Giuseppe Prina, dhuna ndaj të cilit (e dënuar ashpër nga shkrimtari) rrëfehet në një letër drejtuar Fauriel-it.^[41]

Përveç episodit të Prina-s, Manzoni mori pjesë intensivisht në përpjekjen për të mbajtur të pavarur Italinë e Epërme (Alta Italia) me një mbretëri, sovrani i së cilës do të ishte pikërisht mëkëmbësi (vbackground) Eugenio di Beauharnais, duke nënshkruar një peticion drejtuar fuqive fituese të mbledhura në Paris. Në planin poetik, ai kontribuoi në ndjenjën patriotike me shkrimin e dy këngëve (poemave) të cilat mbetën të dyja të papërfunduara: Prill 1814 (Aprile 1814), në të cilën evokohet tërmeti politik milanez nën një qasje patriotike dhe denoncuese ndaj politikës napoleonike, dhe Proklama e Riminit (Il proclama di Rimini - prill 1815), në të cilën ai reflekton mbi fjalimin homonim (me të njëjtin emër) të mbajtur nga Gioacchino Murat për mbrojtjen e Italisë, duke e kornizuar atë si një çlirimtar të dërguar nga Zoti për t'i larguar italianët nga skllavëria.

Vitet pas kthimit në besim ishin mjaft domethënëse për panoramën letrare dhe italiane. Italia, e ankoruar në një traditë të fortë klasiciste, u detyrua të përballej me klimën (frymën) e re romantike evropiane. Në janar të vitit 1816, intelektualja franceze Madame de Staël botoi, të përkthyer në italisht në numrin e parë të revistës Biblioteca Italiana, një artikull të titulluar Mbi mënyrën dhe dobinë e përkthimeve (Sulla maniera e la utilità delle traduzioni), në të cilin kritikonte italianët që këmbëngulnin të mbeteshin të lidhur pas një retorike të zbrazët, duke shpërfillur risitë që vinin nga Gjermania dhe nga Anglia.^[43][44]

Në debatin (querelle) e mëvonshëm midis klasicistëve (të udhëhequr nga Pietro Giordani) dhe romantikëve (mes të cilëve veçohen Ludovico di Breme dhe Giovanni Berchet), Manzoni nuk mori pjesë aktivisht. Edhe pse ishte në anën e romantikëve dhe merrte pjesë në Dhomëzën letrare (Cameretta) të animuar nga Ermes Visconti, Gaetano Cattaneo, Tommaso Grossi dhe mbi të gjitha nga poeti dialektor Carlo Porta, ai refuzoi të bashkëpunonte si me revistën Biblioteca Italiana, ashtu edhe me Il Conciliatore..

Përveç interesit për poetikën e krishterë, vendimtare ishin edhe neuroza depresive që e preku Manzonin që nga viti 1810 dhe vështirësia e tij për të folur në publik, faktorë këta që e detyruan të bënte një jetë të tërhequr në pronat e tij në Brusuglio ose në qetësinë e pallatit të tij milanez.^[46]

Page Stampa:Modulo:Vedi anche/styles.css has no content.Page Stampa:Avviso permanente/styles.css has no content.

Vendimtar ishte gjurma që Manzoni la në historinë e teatrit italian. Ai ndërhyri në strukturën dhe në vetë qëllimin e dramës, e cila për shkrimtarin nuk duhet të përshkruajë abstrakten, por të vërtetësinë (duke përjashtuar artificialitetin e uniteteve aristoteliane) dhe lëvizjet e shpirtit të protagonistëve. Frytet e këtyre meditimeve, të shpërfaqura në Letrën drejtuar zotërisë Chauvet (Lettera a Monsieur Chauvet - 1820), vërehen në tragjedinë Konti i Karmanjolës (Il Conte di Carmagnola), shkrimi i së cilës u ngadalësua nga problemet e natyrës nervore që mundonin autorin dhe nga angazhimi në veprën Vëzhgime mbi moralin katolik (Osservazioni sulla morale cattolica). Tragjedia e dytë, Adelki (Adelchi), u botua në vitin 1822, ndërsa në mendjen e tij po fillonte të shfaqej vizioni narrativ i romanit.

Page Stampa:Modulo:Vedi anche/styles.css has no content.Page Stampa:Avviso permanente/styles.css has no content.

Në pranverën e vitit 1817, Manzoni kaloi një krizë të shkurtër shpirtërore, të përcaktuar nga disa faktorë, veçanërisht nga mbështetja e Kishës ndaj Restaurimit (Restaurazione): liberali Manzoni nuk e konceptonte dot konfliktin midis religjionit (fesë) të krishterë, te i cili besonte fort, dhe orientimit politik të Kishës Katolike, të cilin nuk e ndante. Zhgënjimi që rrodhi prej kësaj çoi në rëndimin e sëmundjes së tij nervoze dhe në një ftohje pasuese ndaj praktikës fetare, siç kuptohet nga një letër e Tosi-t drejtuar Degola-s, në të cilën ati shpirtëror i shkrimtarit njoftonte kalimin e krizës (14 qershor 1817). Edhe me peshkopin e ardhshëm të Pavisë pati një përplasje të vogël, të harruar shpejt, kur Manzoni i kishte shprehur dëshirën për t'u rikthyer për një periudhë në Paris, duke ndeshur në një kundërshtim që iu duk i ekzagjeruar. Prifti shihte te ky zhvendosje një rrezik për besimin e dishepullit, i cili nga ana tjetër dëshironte të shihte sërish Fauriel-in dhe shpresonte të gjente lehtësim për çrregullimet e tij nervoze. Manzoni kërkoi gjithsesi që të mund të nisej, por në maj policia ia refuzoi pasaportat.^[48]

Duke e lënë befas mënjanë përkohësisht hipotezën e Parisit, Manzoni ndërpreu punën për Kontin e Karmanjolës (Il Conte di Carmagnola) dhe u tërhoq në fshat, ku u zhyt në leximin e teksteve filozofike që do të shërbenin si bazë për Vëzhgimet mbi moralin katolik (Osservazioni sulla morale cattolica). Shënimet margjinale (postille) të Manzonit mbi autorët e studiuar janë të dobishme për të zbuluar se cilët libra po trajtonte në ato muaj dhe si i gjykonte ata: shënimet mbi Locke, Condillac dhe Destutt de Tracy dëshmojnë distancën e Manzonit nga mendimi i tyre. Gjatë përgatitjes së Vëzhgimeve, vëmendja e tij u drejtua mbi të gjitha nga vepra Historia e Republikave Italiane (Histoire des Républiques Italiennes) e Sismondi-t, vëllimi i gjashtëmbëdhjetë dhe i fundit i së cilës doli në Paris në vitin 1818. Vepra përmbante në vëllimin e fundit akuza të ashpra kundër katolicizmit, gjë që nxiti një reagim të indinjuar të kanonikut Tosi, i cili i kërkoi Manzonit të kundërpërgjigjej. Kjo vepër apologjetike u botua në vitin 1819 me titullin Mbi Moralin Katolik, vëzhgime nga Alessandro Manzoni, Pjesa e parë (Sulla Morale Cattolica, osservazioni di Alessandro Manzoni, Parte prima).^[49]

Që nga viti 1817, Manzoni mendonte të rikthehej në Paris, vendi i lumtur i rinisë së tij, ku shpresonte se do të mund të shërohej nga krizat e nervave që po bëheshin gjithnjë e më të theksuara. Megjithatë, nisja shtyhej vazhdimisht për shkak të vështirësisë për të marrë pasaportat. Ato u lëshuan nga autoritetet austriake vetëm në vitin 1819, dhe e gjithë familja u nis për në Francë më 14 shtator. In kryeqytetin francez, Manzoni frekuentoi historianin Augustin Thierry dhe filozofin Victor Cousin. Njohja me Thierry-n ndikoi në mënyrë të rëndësishme në konceptimin manzonian të historisë, ndërsa një lloj rëndësie pati edhe spiritualizmi i Cousin-it. Edhe pse idetë e këtij të fundit nuk ishin plotësisht heterodokse (të jashtëzakonshme/ndryshe) në çështjet e religjionit, disa thënie të tij e goditën atë, si për shembull: «Sans Dieu, l'homme et la nature restent un mystère» (Së pa Zotin, njeriu dhe natyra mbeten një mister), ose «La loi suprème, c'est […] la sainteté, le dévouement, la charité, l'amour du prochain; c'est surtout l'amour de Dieu» («Ligji suprem konsiston […] mbi të gjitha në shenjtëri, në përkushtim, në bamirësi, në dashuri për të afërmin; ai shfaqet mbi të gjitha në dashurinë ndaj Zotit»)

"Megjithatë, Manzoni nuk gjeti lehtësim gjatë qëndrimit në Paris: krizat e nervave nuk i kishin kaluar dhe po fillonte të ndiente mall për shtëpinë. Prandaj, pas vetëm një viti, më 25 korrik ai u nis nga Parisi me të gjithë familjen për t'u rikthyer në Milano më 8 gusht. Pasi kaloi vera, nisën vitet më frenetike të «pesëmbëdhjetëvjeçarit krijues», në të cilat Alessandro shtjelloi ato koncepte fetare dhe providenciale (të providencës hyjnore) që do të arrinin kulmin te Adelki (Adelchi) dhe Pesë maji (Il Cinque maggio), baza themelore këto për strukturën e brendshme të romanit Të fejuarit (I promessi sposi), së bashku me fillimin e reflektimit gjuhësor, strukturor dhe artistik mbi vetë gjininë e romanit."

Në nëntor të vitit 1820, Manzoni filloi tragjedinë Adelki (Adelchi). Pasi përfundoi një skicë të parë në pranverën e vitit 1821, ai u shkëput papritur prej saj për të rimarrë në dorë poezinë civile me shkrimin e odës Mars 1821 (Marzo 1821), e cila kremtonte pushtimin e supozuar të rajonit Lombardo-Veneto nga trupat sardo-piemonteze pas abdikimit të Vittorio Emanuele I. E shkruar midis 15 and 17 marsit, kjo odë dëshmon, në krahasim me ato të shtatë viteve më parë, një kompaktësi më të madhe strukturore dhe siguri si në gjuhë, ashtu edhe në trajtimin e gjendjeve shpirtërore të patriotëve. Pasi ra euforia e përgjithshme pas dështimit të kryengritjeve të viteve 1820-1821, Manzoni iu rikthye Adelkit, duke filluar të studionte burime të ndryshme historike (të shtjelluara në esenë e asaj kohe Diskutim mbi disa pika të historisë longobarde në Itali), me qëllim që të kishte një përputhje midis të vërtetës historike (ngjarjeve që kanë ndodhur realisht) dhe të vërtetës poetike (shpikjes narrative), një koncept ky i përvetësuar nga shkolla e Thierry-t dhe e idéologues (ideologëve).

Viti 1821, megjithatë, ishte i mbushur me ngjarje domethënëse: përveç kryengritjeve të lartpërmendura, më 5 maj vdiq në ishullin e Shën Helenës i mërguari Napoleon Bonaparti. Lajmi mbërriti në Evropë vetëm në korrik; Manzoni e lexoi atë në gazetën Gazzetta di Milano më 17 korrik 1821 dhe mbeti thellësisht i tronditur. I magjepsur nga titanizmi dhe gjenialiteti i Napoleonit, midis 18 dhe 20 korrikut ai thuri odën Pesë maji (Il cinque maggio). Në këtë odë, shkrimtari e sheh madhështinë e Perandorit jo aq në bëmat e tij tokësore, sesa në faktin që kishte kuptuar, përmes vuajtjeve të mërgimit, zbrazëtinë e lavdive të shkuara dhe rëndësinë absolute të Shpëtimit (Salvezza). Paralelizmi me historitë e Adelkit dhe Ermengardës shpërfaq formulimin e asaj fatkeqësie providenciale (provvida sventura) që do të bëhet qendrore te Të fejuarit (I promessi sposi).

Manzoni filloi të shkruante Fermo e Lucia më 24 prill 1821, por fillimisht e ndërpreu punën. Në qetësinë e vilës në Brusuglio, ai e kishte ndërmarrë atë pasi kishte lexuar romanet evropiane, veçanërisht ato angleze, në veçanti Ivanhoe ' Walter Scott të përkthyer në frëngjisht,^[51] pasi letërsia italiane ishte përqendruar deri atëherë në zhanre të tjera prozaike.

Duke ndjekur metodologjinë e miratuar tashmë për tragjeditë, autori filloi një punë të vërtetë dokumentimi historik, bazuar në leximin e Historia patria nga Giuseppe Ripamonti dhe esenë Sul commercio de' commestibili e caro prezzo del vitto nga Melchiorre Gioia .^[53] Drafti i parë i Fermo e Lucia (titulli i sugjeruar nga miku i tij Ermes Visconti, siç dëshmohet në një letër të 3 prillit 1822 drejtuar Gaetano Cattaneo-s,^[55] ) i përfunduar më 17 shtator 1823, përbëhet nga fletë protokolli të ndara në dy kolona: teksti në të djathtë, korrigjimet në të majtë.

Drafti i dytë i romanit me titullin Gli sposi promessi, pas përfundimit të Adelchi-t ' kompozimit të Il cinque maggio, mund të datohet midis viteve 1823 dhe 1825. Vepra u botua përfundimisht midis viteve 1825 dhe 1827 me titullin përfundimtar I promessi sposi . Kalimi nga Fermo e Lucia – struktura narrative e të cilit nuk ishte shumë harmonike për shkak të ndarjes në vëllime dhe seksione të mëdha kushtuar Motrës Gertrude^[57] – në I promessi sposi ishte mjaft i trazuar për shkak të ripërcaktimit të arkitekturës së veprës.^[59] Përveç problemit ekspozues, Manzoni u bë i vetëdijshëm për gjuhën artificiale dhe letrare që përdorte, një element që nuk i përgjigjej nevojave realiste ndaj të cilave prirej poetika e tij.^[61] Duke zgjedhur toskanishten si gjuhë bisedore për personazhet e tij,^[63] ai botoi të ashtuquajturën ventisettana (emri i dhënë botimit të parë të I promessi sposi ) por, i vetëdijshëm për nevojën për të dëgjuar drejtpërdrejt elokuencën e atij rajoni, vendosi të largohej për në Firence.

Në vitin 1827, Manzoni u zhvendos në Firence për të vazhduar me draftin përfundimtar të romanit, të korrigjuar në një nivel formal dhe stilistik, në mënyrë që të vinte në kontakt dhe të "jetonte" me gjuhën fiorentine të popullit të kulturuar, e cila për autorin përfaqësonte të vetmen gjuhë të Italisë së bashkuar. Udhëtimi, i cili filloi më 15 korrik, pa të gjithë familjen Manzoni (fëmijët, nënën e moshuar Giulia dhe gruan e tij Enrichetta) të kalonin nëpër Pavia - ku ndaluan për të përshëndetur Kanon Tosin, i cili ishte bërë peshkop i qytetit -, Gjenovën, Lukën, Pizën^[64] dhe mbërritën më 29 gusht në kryeqytetin e Dukatit të Madh të Toskanës .^[66]

Qëndrimi, i cili zgjati deri në tetor, ishte një triumf për shkrimtarin: anëtarët e Gabinetto Vieusseux (të udhëhequr nga Niccolò Tommaseo, vetë Giovan Pietro Vieusseux, Giovanni Battista Niccolini dhe Gino Capponi )^[68][70] e pritën me të gjitha nderimet. Edhe Leopardi, i cili as nuk e admironte dhe as nuk e ndante ideologjinë dhe poetikën e Manzonit, e priti me përzemërsi.^[72] Fama e librit "Të Fejuarit" shpejt shkoi përtej qarqeve letrare, duke arritur në oborrin e madh të dukës, ku Leopold II e priti personalisht romancierin. Gjatë këtyre takimeve, të cilat ishin sfiduese për Manzonin për shkak të problemeve të tij nervore, ai e thelloi hetimin e tij gjuhësor duke përdorur kontaktin e drejtpërdrejtë si me fisnikërinë fiorentine ashtu edhe me popullin, dhe duke vënë re ngjashmërinë e terminologjisë së përdorur nga të dy klasat. Fryti i këtyre vëzhgimeve ishte themelor për zgjedhjen e gjuhës fiorentine (në vend të asaj toskane të përgjithshme) si gjuhë e përditshme për personazhet në romanin e tij,^[63] një zgjedhje që e shtyu atë të rishikonte veprën gjatë viteve 1830 dhe ta botonte atë përfundimisht në vitin 1840 (prandaj edhe emri Quarantana ) së bashku me Storia della colonna infame . Kjo ese e fundit merr dhe zhvillon temën e përhapësve të murtajës dhe murtajës, e cila kishte luajtur tashmë një rol të madh në roman dhe për të cilën fillimisht përbënte një ekskurs historik.

Paqja familjare mbi të cilën Manzoni kishte ndërtuar jetën e tij të përditshme u shkatërrua duke filluar nga vitet 1830, kur e goditën pikëllimet e para familjare: e para ishte ajo e gruas së tij të dashur Enrichetta, e cila vdiq më 25 dhjetor 1833 nga tabes mezenterike,^[74] e kontraktuar pas shtatzënive të shumta.^[76] Dhimbja e Manzonit ishte e tillë saqë, kur në vitin 1834 u përpoq të shkruante Krishtlindjet e vitit 1833, nuk mundi ta përfundonte veprën.^[78]

Pas Enrichettës, ai pa vajzën e tij të parëlindur të dashur, Giulian, tashmë grua e Massimo d'Azeglio-s, të vdiste më 20 shtator 1834.^[80] Më 2 janar 1837,^[82] falë përpjekjeve të nënës së tij dhe mikut të tij Tommaso Grossi, ai u martua me Teresa Borri-n, e veja e Kontit Decio Stampa dhe nëna e Stefano Stampa-s, një figurë me të cilën Manzoni ishte shumë i lidhur.^[84]

Gruaja e re, ndryshe nga Enrichetta, ishte e pajisur me një personalitet të fortë dhe një kulturë të mirë letrare.^[86] Për shkak të natyrës së saj mbrojtëse ndaj burrit të saj, Teresa shpejt hyri në konflikt si me vjehrrën e saj të moshuar ashtu edhe me Grossin, i cili duhej të braktiste ndërtesën në via del Morone ku ai kishte jetuar për më shumë se njëzet vjet.^[88] Vitet në vijim u shënuan ende nga vdekja e shumë prej të dashurve të saj: vajzës së saj Cristina (27 maj 1841),^[90] e ndjekur dy muaj më vonë nga nëna e saj Giulia Beccaria (7 korrik)^[90] dhe, së fundmi, mikut të saj Fauriel (15 korrik 1844).^[92]

Milano, ashtu si qytete të tjera të mëdha evropiane, nuk ishte imune ndaj revoltave që shpërthyen në të gjithë Evropën : gjatë pesë ditëve të famshme, patriotët arritën të dëbonin, megjithëse përkohësisht, austriakët e Feldmarshal Radetzky- t. Midis këtyre burrave të zhytur në epikën ' Risorgimentos ishte edhe djali njëzet e dy vjeçar i Manzonit, Filippo, i cili përfundoi në burg në fillim të luftimeve.^[96] Ndërsa djali luftonte në barrikada, babai botoi ato ode politike ( prill 1814, Proklamata e Riminit dhe mars 1821 ) që, nga frika e hakmarrjes austriake, nuk i kishte botuar kurrë.^[98] Kur Radetzky u kthye, Manzoni, i frikësuar se mos vuante pasoja për mbështetjen e tij morale për kauzën e Risorgimentos, u strehua në Lesa, ku gruaja e tij Teresa kishte një vilë.^[100]

Qëndrimi në Lesa, i cili zgjati deri në vitin 1850, nuk ishte një mërgim i pafrytshëm: në Stresa, jo shumë larg, jetonte filozofi dhe prifti Antonio Rosmini, një i njohur i Manzonit që nga viti 1827.^[102] Tërheqja në liqenin Maggiore e ndihmoi shkrimtarin të kuptonte më mirë shpirtin dhe mendimet e Rosminit, personalitetin dhe devotshmërinë e së cilës ai e vlerësonte thellësisht, si dhe diskutimet fetare, gjuhësore dhe politike,^[104] siç mund të nxirret nga korrespondenca e gjerë midis të dyve.^[106]

Nga një këndvështrim thjesht letrar, këto vite e panë Manzonin të hidhte poshtë ekuilibrin midis së vërtetës historike dhe së vërtetës poetike të vendosur në romanin e tij. Gjithnjë e më i tërhequr nga studimet gjuhësore, historike dhe filozofike, ai e ndjeu kërkimin për "të vërtetën objektive" si gjithnjë e më të nevojshëm dhe urgjent, duke dënuar - në esenë Del romanzo storico dhe në dialogun Dell'Invenzione, të dyja të botuara në vitin 1850 - përzierjen e inventio dhe historia .^[108]

Vitet në vijim ishin shumë të dhimbshme: në vitin 1853 vdiq Tommaso Grossi, në vitin 1855 shoqja e tij Rosmini dhe vitin pasardhës vajza e tij Matilde, e cila kishte qenë e sëmurë nga tuberkulozi për njëfarë kohe;^[110] në vitin 1858 xhaxhai i tij Giulio Beccaria^[112] dhe në vitin 1861 gruaja e tij Teresa, shëndeti i së cilës ishte dëmtuar në mënyrë të pakthyeshme vite më parë nga një shtatzëni e vështirë.^[113] Kjo seri zish u alternua me dhënien e nderimeve nga Mbretëria e sapokrijuar e Italisë dhe me vizita nga mysafirë të shquar.

Më 29 shkurt 1860, madje edhe para shpalljes zyrtare të shtetit të ri unitar, Manzoni u emërua senator i Mbretërisë së Sardenjës për shërbimet ndaj vendit të tij.^[114] Me këtë qëndrim ai votoi në vitin 1864 në favor të zhvendosjes së kryeqytetit nga Torino në Firence deri në çlirimin e Romës .^[64] Nga një këndvështrim intelektual, në vitet e tij të fundit ai shkroi ese historike duke përfshirë ( Revolucioni Francez i 1789 dhe Revolucioni Italian i 1859: një ese krahasuese ),^[116] dhe ese gjuhësore mbi gjuhën italiane. Si president i komisionit parlamentar për gjuhën, Manzoni hartoi një raport mbi italishten në vitin 1868 ( Mbi unitetin e gjuhës dhe mjetet e përhapjes së saj ) drejtuar ministrit Broglio, në të cilin ai kërkoi një zgjidhje praktike për përhapjen e fiorentinishtes në të gjithë Italinë.^[118] Më 28 qershor 1872 ai u emërua qytetar nderi i Romës.^[120]

Manzoni, përveç çrregullimeve nervore nga të cilat vuante dhe një sëmundjeje që e goditi në vitin 1858, në përgjithësi gëzonte shëndet të mirë.^[122] Viti 1873 ishte megjithatë i fundit i jetës së tij: më 6 janar ai ra dhe goditi kokën në një shkallë ndërsa po dilte nga kisha e San Fedele,^[124] duke i shkaktuar një dëmtim në kokë . Shkrimtari vuri re, vetëm pas disa ditësh, se aftësitë e tij intelektuale po fillonin ngadalë të bien,^[126] deri në pikën e rënies në një gjendje katatonike në muajt e fundit të jetës së tij.

Vuajtjet u përkeqësuan nga vdekja e djalit të tij të madh Pietro Luigi, e cila ndodhi më 28 prill.^[127] Më 22 maj në orën gjashtë e pesëmbëdhjetë të pasdites, Manzoni vdiq nga meningjiti i kontraktuar pas traumës.^[129] Trupi u balsamos nga shtatë mjekë të emëruar nga Bashkia e Milanos midis 24 dhe 27 majit.^[131] Autoritetet më të larta të Mbretërisë morën pjesë në funeralin solemn shtetëror, të festuar në Katedralen më 29 maj,^[133] përfshirë mbretin e ardhshëm Umberto I, ministrin e jashtëm Emilio Visconti Venosta dhe përfaqësuesit e Dhomës dhe Senatit dhe të Provincave dhe Qyteteve të Mbretërisë.^[133]

Felice Venosta rrëfen detajet që përshkruajnë gjendjen shpirtërore në të cilën ndodhej qyteti: «Rrugëve dëgjoheshin thirrjet e shitësve të fotografive të poetit të madh, të portreteve të çdo formati e të çdo çmimi... Muret e shtëpive ishin të mbuluara me njoftime që mbanin emrin e Manzonit [...] njerëzit kishin dalë të gjithë nëpër rrugë dhe gjysma e Milanos, pa e tepruar, deshi të ndiqte arkivolin deri në varreza.»