Bashkia e Finiqit
Bashkia e Finiqit
Bashkia Finiq | |
|---|---|
Bashki | |
  Bashkia e Finiqit | |
| Koordinatat: 39°54′N 20°03′E / 39.900°N 20.050°E | |
| Shteti | Shqipëria |
| Qarku | Qarku i Vlorës |
| Qendra administrative | Finiqi |
| Njësi administrative | Finiq, Aliko, Dhivër, Livadhja, Mesopotam |
| Qeverisja | |
| • Type | Bashki |
| • Kryetar bashkie | Romeo Çakuli |
| Sipërfaqja | |
• Total | 441,2 km2 (1,703 sq mi) |
| Popullsia (2023) | |
• Total | 11.413 |
| Kodi postar | 9716 |
| Faqja zyrtare | bfiniq.gov.al |
Bashkia e Finiqit ose Bashkia Finiq është një bashki në Qarkun e Vlorës, në jug të Shqipërisë. Ajo ndodhet në zonën e brendshme pranë Sarandës, në hapësirën ndërmjet bregdetit jonian, Delvinës, Dropullit dhe Konispolit. Bashkia përfshin fshatra fushorë, kodrinorë dhe malorë, si dhe një trashëgimi të rëndësishme arkeologjike, kulturore dhe natyrore.
Bashkia e Finiqit u krijua pas reformës administrativo-territoriale të vitit 2014 nga bashkimi i ish-komunave Finiq, Aliko, Dhivër, Livadhja dhe Mesopotam.[1] Sipas faqes zyrtare të bashkisë, ajo përbëhet nga 58 fshatra, ndërsa selia e saj është përkohësisht në Finiq.[2]
Bashkia njihet për qytetin antik të Foinikes, Parkun Arkeologjik të Finiqit, Manastirin e Shën Kollit në Mesopotam, luginën e Bistricës, fushën e Vurgut dhe afërsinë me Sarandën, Butrintin dhe Syrin e Kaltër.
Gjeografia
Bashkia e Finiqit ndodhet në pjesën jugore të Shqipërisë, pranë qytetit të Sarandës dhe jo larg bregdetit të Detit Jon. Territori i saj shtrihet nga fusha e Vurgut deri në zona kodrinore dhe malore, duke lidhur bregdetin me pjesën e brendshme të jugut të vendit.
Bashkia kufizohet në perëndim me Bashkinë Sarandë, në veri me Bashkinë Delvinë, në jug me Bashkinë Konispol dhe në lindje me zonën e Dropullit.[3]
Territori i bashkisë përfshin fusha bujqësore, kodra, lugina, burime ujore dhe vendbanime të shpërndara në disa zona historike e gjeografike të jugut të Shqipërisë. Një rol të rëndësishëm natyror dhe ekonomik ka Bistrica, e cila lidhet me zonën e Mesopotamit, Krongjit, Bistricës dhe burimet natyrore përreth.
Për shkak të afërsisë me Sarandën, Finiqi është një nga zonat e brendshme më të afërta me qendrën kryesore turistike të bregdetit jugor.
Administrata
Bashkia e Finiqit përbëhet nga pesë njësi administrative: Finiq, Mesopotam, Aliko, Dhivër dhe Livadhja.[4]
| Njësia administrative | Vendbanimet |
|---|---|
| Finiq | Finiqi, Buronjë, Çlirim, Vrion, Karahaxhë, Bregas |
| Mesopotam | Mesopotam, Dhrovjan, Krongj, Bistricë, Velahovë, Livinë, Brajlat, Sirakat, Kostar, Fitore, Kranë, Ardhasovë |
| Aliko | Aliko, Çaush, Neohor, Tremul, Rahullë, Pllakë, Jermë, Vurgu i Ri, Halo, Dritas |
| Dhivër | Dhivër, Rumanxë, Memoraq, Navaricë, Dermish, Leshnicë e Sipërme, Leshnicë e Poshtme, Janicat, Llupsat, Cerkovicë, Shëndre, Malçan |
| Livadhja | Livadhja, Kulluricë, Llazat, Kalcat, Kodër, Lefter Talo, Gravë, Qesarat, Komat, Karroq, Grazhdan, Zminec |
Sipas faqes zyrtare të Bashkisë Finiq, kryetar i bashkisë është Romeo Çakuli.[5]
Historia
Antikiteti
Historia e territorit të Bashkisë së Finiqit lidhet ngushtë me qytetin antik të Foinikes. Foinike ishte një nga qendrat më të rëndësishme të Epirit në antikitet dhe ndodhej në zonën e Kaonisë, disa kilometra larg Sarandës së sotme.[6]
Në periudhën helenistike, sidomos gjatë shekujve III–II p.e.s., Foinike u zhvillua si qendër politike, ekonomike dhe qytetare e rajonit. Në vitin 205 p.e.s. aty u nënshkrua Traktati i Foinikes, marrëveshje paqeje ndërmjet Republikës Romake dhe Filipit V të Maqedonisë, në përfundim të Luftës së Parë Maqedonase.[7]
Në Parkun Arkeologjik të Finiqit janë zbuluar mbetje të qytetit antik, përfshirë teatrin, agoranë, muret rrethuese, nekropolet, bazilikat, mozaikët dhe ndërtime të periudhave të ndryshme historike.[8]
Mesjeta
Në periudhat bizantine dhe mesjetare, zona e sotme e Bashkisë së Finiqit ruajti rëndësi për shkak të vendndodhjes ndërmjet Sarandës, Delvinës, Vurgut dhe rrugëve që lidhnin bregdetin me pjesën e brendshme të jugut të Shqipërisë. Trashëgimia e kësaj periudhe përfaqësohet nga kisha, manastire, rrënoja fortifikimesh dhe monumente të shpërndara në disa fshatra të bashkisë.
Një nga monumentet më të njohura të zonës është Manastiri i Shën Kollit në Mesopotam, i cili ndodhet pranë fshatit Mesopotam, në zonën e Bistricës.[9]
Periudha bashkëkohore
Para reformës administrativo-territoriale të vitit 2014, territori i sotëm i Bashkisë së Finiqit përbëhej nga disa komuna të veçanta. Me reformën, ish-komunat Finiq, Aliko, Dhivër, Livadhja dhe Mesopotam u bashkuan në një bashki të vetme.[10]
Krijimi i bashkisë së re e vendosi Finiqin si njësi të veçantë vendore në Qarkun e Vlorës, me një territor që përfshin një pjesë të rëndësishme të zonës së brendshme pranë Sarandës dhe fushës së Vurgut.
Trashëgimia kulturore dhe turizmi
Bashkia e Finiqit ka rëndësi për turizmin arkeologjik, kulturor, fetar dhe natyror. Afërsia me Sarandën dhe Butrintin e bën zonën të përshtatshme për vizita nga bregdeti drejt fshatrave, monumenteve dhe peizazheve të brendshme të jugut të Shqipërisë.
Parku Arkeologjik i Finiqit është një nga pikat më të rëndësishme të bashkisë. Sipas Agjencisë Kombëtare të Turizmit, zona karakterizohet nga teatër antik, bazilika, mozaikë dhe rrënoja të ndryshme që dëshmojnë jetën qytetare, kultin dhe arkitekturën e qytetit në periudha të ndryshme historike.[11]
Ndër vendet kryesore me interes janë:
- Parku Arkeologjik i Finiqit, me rrënojat e qytetit antik të Foinikes;
- Manastiri i Shën Kollit në Mesopotam;
- Kisha e Manastirit të Shën Mërisë në Kostar;
- Kisha e Shën Mërisë në Malçan;
- Manastiri i Shën Mërisë së Soronesë;
- Kisha e Shën Thanasit në Sopik;
- Kisha e Shën Gjergjit në Leshnicën e Sipërme;
- Kalaja e Paleomonastirit në Karroq;
- Kalaja e Ripesit;
- Kalaja e Fanarit;
- Gryka e Leshnicës;
- Burimet e Bistricës / Syri i Kaltër;
- Lugina e Bistricës;
- Burimet e Navaricës;
- kanionet e Karroqit dhe Gravës.[12]
Këto vende e bëjnë Bashkinë e Finiqit një zonë të rëndësishme ndërmjet turizmit bregdetar të Sarandës dhe turizmit kulturor e natyror në pjesën e brendshme të jugut të Shqipërisë.
Popullsia
Sipas Censit të Popullsisë dhe Banesave 2023, Bashkia Finiq kishte 11.413 banorë.[13]
Popullsia sipas njësive administrative në vitin 2023 ishte:
| Njësia administrative | Popullsia, 2023 |
|---|---|
| Finiq | 2.693 |
| Mesopotam | 1.779 |
| Dhivër | 1.849 |
| Livadhja | 2.876 |
| Aliko | 2.216 |
| Gjithsej | 11.413 |
Ekonomia
Ekonomia lokale lidhet kryesisht me bujqësinë, blegtorinë, shërbimet, tregtinë e vogël dhe turizmin. Fusha e Vurgut është një zonë e rëndësishme bujqësore, ndërsa afërsia me Sarandën krijon mundësi për zhvillimin e turizmit kulturor, natyror dhe rural.
Sipas Porta Vendore, Bashkia Finiq shtrihet në zonën bujqësore të fushës së Vurgut dhe në zonat malore përreth saj; po i njëjti burim e përshkruan zonën si pjellore dhe të lidhur me veprimtari bujqësore.[14]
Rëndësia rajonale
Bashkia e Finiqit ka rëndësi rajonale për shkak të pozicionit pranë Sarandës dhe trashëgimisë së pasur historike. Ajo shërben si zonë lidhëse ndërmjet Sarandës, Delvinës, Dropullit, Konispolit dhe pjesës së brendshme të Shqipërisë së Jugut. Për vizitorët e Sarandës, Finiqi përfaqëson një mundësi të afërt për të njohur historinë antike, monumentet fetare, fshatrat dhe peizazhet natyrore të zonës.
Shih edhe
Referime
- ↑ Ligj nr. 115/2014, Për ndarjen administrativo-territoriale të njësive të qeverisjes vendore në Republikën e Shqipërisë, parë më 28 qershor 2026.
- ↑ Bashkia Finiq – Fshatrat tona, parë më 28 qershor 2026.
- ↑ Porta Vendore – Pasaporta e Bashkisë Finiq, parë më 28 qershor 2026.
- ↑ Bashkia Finiq – Fshatrat tona, parë më 28 qershor 2026.
- ↑ Bashkia Finiq – Kryetari i Bashkisë, parë më 28 qershor 2026.
- ↑ Università di Bologna – Phoinike (Albania), parë më 28 qershor 2026.
- ↑ Università di Bologna – Phoinike (Albania), parë më 28 qershor 2026.
- ↑ Agjencia Kombëtare e Turizmit – Parku Arkeologjik i Finiqit, parë më 28 qershor 2026.
- ↑ Agjencia Kombëtare e Turizmit – Manastiri i Shën Kollit (Mesopotam), parë më 28 qershor 2026.
- ↑ Ligj nr. 115/2014, Për ndarjen administrativo-territoriale të njësive të qeverisjes vendore në Republikën e Shqipërisë, parë më 28 qershor 2026.
- ↑ Agjencia Kombëtare e Turizmit – Parku Arkeologjik i Finiqit, parë më 28 qershor 2026.
- ↑ Bashkia Finiq – Pika turistike, parë më 28 qershor 2026.
- ↑ INSTAT – Censi i Popullsisë dhe Banesave në Shqipëri 2023: Qarku Vlorë, parë më 28 qershor 2026.
- ↑ Porta Vendore – Pasaporta e Bashkisë Finiq, parë më 28 qershor 2026.