Bashkia Sarandë

Bashkia Sarandë
Bashki
Stema e Bashkisë Sarandë
Bashkia Sarandë
Koordinatat: 39°52′N 20°00′E / 39.867°N 20.000°E / 39.867; 20.000
Shteti	Shqipëria
Qarku	Qarku i Vlorës
Qendra	Saranda
Qeverisja
• Type	Bashki
• Kryetar	Oltion Çaçi
Popullsia  (2023)[1]
• Total	22,613
Prefiksi lokal	085
Faqja zyrtare	https://bashkiasarande.gov.al/

Bashkia Sarandë është një bashki në Qarkun e Vlorës, në jug të Shqipërisë. Qendra e saj administrative është qyteti bregdetar i Sarandës, një nga destinacionet më të njohura turistike të vendit. Bashkia përfshin qytetin e Sarandës, qytetin e Ksamilit dhe fshatrat Gjashtë, Metoq, Shelegar dhe Çukë.^[2][3]

Bashkia Sarandë u formësua në përbërjen e saj aktuale pas reformës administrativo-territoriale të vitit 2014, kur Njësia Administrative Ksamil iu bashkua bashkisë së Sarandës.^[4][5]

Sipas Censit të Popullsisë dhe Banesave 2023, Bashkia Sarandë kishte 22.613 banorë, nga të cilët 19.882 në njësinë administrative Sarandë dhe 2.731 në njësinë administrative Ksamil.^[6]

Bashkia Sarandë ndodhet në pjesën jugore të bregdetit shqiptar, në brigjet e Detit Jon. Qendra e saj, Saranda, shtrihet në një gjirin bregdetar përballë ishullit të Korfuzit, ndërsa territori i bashkisë përfshin zona urbane, bregdetare, kodrinore dhe fshatra përreth qytetit.

Në lindje bashkia kufizohet me Bashkinë e Finiqit, ndërsa në zonën më të gjerë lidhet me Delvinën, Konispolin, Ksamilin dhe zonën e Butrintit. Pozicioni bregdetar dhe afërsia me ishullin e Korfuzit kanë ndikuar në zhvillimin turistik, tregtar dhe urban të Sarandës.

Bashkia Sarandë përfshin dy njësi administrative: Sarandë dhe Ksamil.^[7]

Sipas ndarjes administrative, Bashkia Sarandë përbëhet nga këto njësi dhe vendbanime:^[8]

• Njësia administrative Sarandë:

 ** Saranda
 ** Gjashta
 ** Metoq
 ** Çukë
 ** Shelegar

• Njësia administrative Ksamil:

 ** Ksamili

Në faqen zyrtare të Bashkisë Sarandë, Drejtoria e Gjendjes Civile përmend qytetet Sarandë dhe Ksamil, si dhe fshatrat Metoq, Shelegar, Gjashtë dhe Çukë si vendbanime që përfshihen në regjistrin e bashkisë.^[9]

Para ndryshimeve administrative të viteve 2000 dhe reformës territoriale të vitit 2014, Saranda ishte qendër e Rrethit të Sarandës. Rrethet nuk janë më njësi të qeverisjes vendore në Shqipëri, por përdoren shpesh në burime historike dhe në përshkrime gjeografike.

Me reformën administrativo-territoriale të miratuar me ligjin nr. 115/2014, bashkitë dhe komunat e mëparshme u riorganizuan në njësi më të mëdha vendore. Në këtë kuadër, Bashkia Sarandë përfshiu qytetin e Sarandës, qytetin e Ksamilit dhe fshatrat përreth.^[10]

Bashkia e përshkruan reformën si ndryshim të rëndësishëm në territor, popullsi dhe administrim, me bashkimin e territorit të Njësisë Administrative Ksamil me Sarandën.^[11]

Sipas Censit të Popullsisë dhe Banesave 2023, Bashkia Sarandë kishte 22.613 banorë. Njësia administrative Sarandë kishte 19.882 banorë, ndërsa njësia administrative Ksamil kishte 2.731 banorë.^[12]

Të dhënat e Agjencisë për Mbështetjen e Vetëqeverisjes Vendore, të mbështetura në INSTAT, japin për vitin 2024 një dendësi popullsie prej 322,5 banorësh për km² dhe 2.632 ndërmarrje aktive në territorin e bashkisë.^[13]

Bashkia drejtohet nga kryetari i bashkisë dhe këshilli bashkiak. Kryetari aktual është Oltion Çaçi, i cili sipas faqes zyrtare të Bashkisë Sarandë ushtron detyrën e kryetarit të bashkisë nga viti 2023.^[14]

Këshilli Bashkiak është organi përfaqësues vendor dhe miraton vendime që lidhen me buxhetin, taksat vendore, shërbimet publike, planifikimin territorial dhe çështje të tjera të administrimit vendor. Në faqen zyrtare të bashkisë publikohen vendime, procesverbale, projektakte dhe njoftime të këshillit bashkiak.^[15]

Ekonomia e Bashkisë Sarandë lidhet kryesisht me turizmin, shërbimet, tregtinë, ndërtimin, peshkimin dhe aktivitetet sezonale të lidhura me bregdetin. Saranda është një nga destinacionet më të frekuentuara turistike të Shqipërisë gjatë sezonit veror dhe bashkia e paraqet turizmin si një nga fushat kryesore të zhvillimit vendor.^[16]

Porta Vendore e përshkruan turizmin detar dhe kulturor si burim të rëndësishëm të ekonomisë vendore, duke përmendur detin, peshkimin, afërsinë me Korfuzin, Liqenin e Butrintit dhe trashëgiminë arkeologjike të zonës.^[17]

Zhvillimi ekonomik i bashkisë është i lidhur edhe me shtrirjen urbane të qytetit, rritjen e strukturave hoteliere, shërbimet e transportit, restorantet, tregtinë dhe ndërtimet në zonat pranë qytetit, si Gjashta, Metoqi, Çuka dhe Shelegari.

Turizmi është fusha më e rëndësishme e zhvillimit të Bashkisë Sarandë. Qyteti i Sarandës, plazhet përreth, Ksamili dhe afërsia me Butrintin e bëjnë bashkinë një nga qendrat kryesore të turizmit bregdetar dhe kulturor në Shqipëri.

Në territorin e bashkisë dhe në afërsi të saj ndodhen disa pika me rëndësi turistike, kulturore dhe historike, ndër të cilat:

• Saranda;
• Ksamili;
• Butrinti;
• Kalaja e Lëkurësit;
• Manastiri i 40 Shenjtorëve;
• Sinagoga e Sarandës;
• Kalaja e Onhezmit;
• Vila Antike e Metoqit.

Bashkia Sarandë përfshin në materialet e saj turistike monumente dhe pika kulturore si Kalaja e Lëkurësit, Manastiri i 40 Shenjtorëve, Sinagoga dhe Bazilika e Sarandës, Vila Antike e Metoqit dhe Keshtjella e Onhezmit.^[18]

Saranda lidhet me qytete të tjera të Shqipërisë përmes rrugëve drejt Delvinës, Gjirokastrës, Himarës, Konispolit dhe Vlorës. Rruga bregdetare drejt Himarës dhe Vlorës, si dhe rruga drejt Delvinës dhe Gjirokastrës, kanë rëndësi për qarkullimin e banorëve, mallrave dhe turistëve.

Porti i Sarandës ka rëndësi për lidhjet detare me Korfuzin dhe për qarkullimin turistik sezonal. Afërsia me Korfuzin ka ndikuar historikisht në zhvillimin e lëvizjes së udhëtarëve, turizmit dhe shërbimeve në qytet.

Bashkia ka sektorë të veçantë për transportin, hapësirat publike, planifikimin e territorit, pronat, shërbimet dhe ujësjellës-kanalizimet, të cilat publikohen në faqen zyrtare të administratës vendore.^[19]

Saranda ka përjetuar zhvillim të shpejtë urban, sidomos për shkak të turizmit dhe kërkesës për ndërtime banimi, hotele dhe shërbime. Bashkia Sarandë e lidh zhvillimin e saj me hartimin e Planit të Përgjithshëm Vendor dhe me nevojën për një strategji të qartë vendore të turizmit.^[20]

Zgjerimi urban ka ndikuar edhe në vendbanimet pranë qytetit, si Gjashta, Metoqi, Çuka dhe Shelegari, të cilat lidhen gjithnjë e më shumë me funksionet urbane të Sarandës. Këto zona kanë rëndësi për banim, shërbime, infrastrukturë vendore dhe lidhje rrugore me qytetin.

Në Bashkinë Sarandë funksionojnë institucione arsimore parauniversitare, shërbime të gjendjes civile, shërbime sociale, shërbime të transportit vendor dhe struktura administrative të bashkisë. Drejtoria e Gjendjes Civile mbulon qytetet Sarandë dhe Ksamil, si dhe fshatrat Metoq, Shelegar, Gjashtë dhe Çukë.^[21]

Bashkia publikon në faqen e saj zyrtare njoftime, akte administrative, të dhëna për shërbimet, kontaktet e drejtorive, konsultime publike dhe dokumente të këshillit bashkiak.^[22]

Bashkia Sarandë ka trashëgimi të rëndësishme historike dhe kulturore. Saranda lidhet me qytetin antik Onhezëm, me monumente të periudhës antike, bizantine dhe osmane, si dhe me zhvillimin bregdetar modern të shekullit XX dhe XXI.

Në zonë gjenden monumente si Sinagoga dhe Bazilika e Sarandës, Manastiri i 40 Shenjtorëve, Kalaja e Onhezmit dhe Kalaja e Lëkurësit. Prania e Butrintit dhe Ksamilit në zonën e gjerë të Sarandës e lidh bashkinë me një nga hapësirat më të rëndësishme të trashëgimisë kulturore dhe natyrore në Shqipëri.

• Saranda
• Ksamili
• Gjashta (Sarandë)
• Metoq
• Çukë
• Shelegar
• Qarku i Vlorës
• Butrinti
• Kalaja e Lëkurësit
• Bashkia e Finiqit
• Bashkia Delvinë

• Faqja zyrtare e Bashkisë Sarandë
• Pasaporta e Bashkisë Sarandë – Porta Vendore
• Bashkia Sarandë – Agjencia për Mbështetjen e Vetëqeverisjes Vendore