Matteo Maria Boiardo

Djali i Giovanni Boiardo (1419-1452) (djali nga ana e Feltrino Boiardo ) dhe Lucia Strozzi, vajza e Nanne (1376-1427); vëllai i nënës së tij ishte poeti i mirënjohur Tito Vespasiano Strozzi, ndërsa motra e babait të tij Giulia, e cila ishte martuar me Gianfrancesco I Pico, ishte nëna e Giovanni Pico della Mirandola .

Matteo Maria Boiardo lindi në vitin 1441 në Scandiano, një feud i familjes Boiardo, nën shenjën e Binjakëve, siç shkroi ai vetë ^[1], pra midis 21 majit dhe 21 qershorit. Ai u zhvendos me familjen e tij në Ferrara në një shtëpi në Via del Turco dhe e kaloi fëmijërinë atje. Pasi humbi të atin në vitin 1451, ai shkoi të jetonte me gjyshin e tij, Feltrino Boiardo, duke u kthyer kështu në Scandiano. Mësuesit e tij ishin vetë gjyshi i tij (një njeri me kulturë të madhe, aq sa, në të shtatëdhjetat, ishte regjistruar në një kurs për të drejtën kanonik nga kurioziteti dhe interesi për të mësuar) dhe një farë Bartolomeo da Prato, kapelan dhe prift. Boiardo ishte arsimuar në letërsinë klasike: ai ndoshta kishte disa njohuri rudimentare të greqishtes, por kryesisht iu përkushtua latinishtes, krahas këtyre një interesi të gjallë për Petrarkën dhe Danten . Në vitin 1456 vdiq gjyshi i tij i dashur Feltrino, dhe në vitin 1460 vdiq edhe xhaxhai i tij i dashur Giulio Ascanio . Kështu, atij iu desh të përfundonte arsimimin e tij, duke iu përkushtuar vetëm qeverisjes dhe administrimit të feudit të Skandianos.

Me rastin e vdekjes së xhaxhait të tij Giulio Ascanio Boiardo, me të cilin ai kishte administruar bashkërisht feudin që nga vdekja e Feltrino Boiardo, Matteo Maria Boiardo u paraqit në Këshillin e Pleqve të Reggio-s . Në vitin 1461 ai u transferua në Ferrara, duke shkuar për të jetuar në oborrin e Dukës Borso d'Este dhe ku takoi xhaxhain e tij Strozzi, Guarini-n, Paganelli-n dhe njerëz të tjerë të famshëm të letrave të kohës. Në vitin 1469 ai shoqëroi Borso d'Este-n në Romë, i cili do të merrte kurorën dukale nga Papa. Ai gjithashtu u dashurua shumë me oborret e Modenës, të mbajtura nga Ercole d'Este, dhe Reggio-n, të cilat i përkisnin Sigismondo d'Este-s . Tërheqja e tij ndaj këtij oborri të dytë duhet të mbahet mend e lidhur me marrëdhënien e tij me Antonia Caprara-n, "muzën" që frymëzoi poezinë e Boiardo-s. Identiteti i Caprarës u gjurmua në një regjistër famullie: ishte regjistruar se një grua me këtë emër ishte pagëzuar më 31 tetor 1451, në kishën e San Giovanni në Reggio ; përveç emrit të saj, i cili u identifikua gjithashtu përmes akrostikut të pranishëm në poezitë e Amorum libri tres, asgjë tjetër nuk dihet për këtë vajzë. E përshkruar si e bukur dhe e paqëndrueshme në veprat e Boiardos, prandaj mund të nxirret përfundimi se dashuria midis të dyjave nuk ishte plotësisht reciproke.

Boiardo u largua nga Emilia në mars të vitit 1471, duke shoqëruar Borso d'Este në Romë në vitin 1471 për ceremoninë në të cilën Papa Pali II formalizoi ngjitjen e Borso-s si zot i Ferrarës dhe ngritjen e titullit të marquisit të Este-s në një titull dukal.

Në vitin 1472 ai u martua me Taddea Gonzagën e kontëve të Novellarës, me të cilën pati tetë fëmijë. ^[2]

Në pranverën e vitit 1473, Boiardo shoqëroi Ercole I, i cili kishte pasuar vëllain e tij Borso, në një udhëtim të madh drejt Napolit për të marrë nusen e tij, Eleanor të Aragonës .

Në verën e vitit 1473, shpërtheu debati mbi kanalin Secchia, një strukturë që sillte ujë nga lumi në qytetin e Reggio-s, duke kaluar nëpër territorin e Scandiano-s: në fakt, populli i Carpi-t, i mbështetur nga zoti i tyre, Marco Pio, thyen argjinaturën e kanalit nën Casalgrande, një lokalitet që i përkiste qarkut të Scandiano-s, me dëme serioze si për territoret e Boiardos ashtu edhe për Reggio-n.

Boiardo kërkoi leje nga Këshilli i Pleqve të Reggio-s për të marrë armët kundër zotërinjve Pio të Carpi-t për t'i dhënë fund çështjes, pasi edhe ai ishte dëmtuar rëndë nga abuzimi. Kjo çoi në një konflikt familjar: e veja e xhaxhait të tij nga babai, Ascanio, Taddea Pio, motra e zotërisë së Carpi-t, kundërshtoi nipin e saj për interesat e të afërmve të saj, veçanërisht nipërve dhe fëmijëve të saj, të afërm të tjerë të degës Boiardo që përfituan nga çarja e digës në Casalgrande. Mosmarrëveshja e pazgjidhshme gjeti një zgjidhje të mundshme me tentativën e helmimit të Boiardo-s, të orkestruar nga kancelari i Giovanni Boiardo-s, kushëririt të poetit, djalit të të ndjerit Ascanio dhe Taddea.

Megjithatë, një nga shërbëtorët e Matteos, Boioni, i cili ishte thirrur për të marrë pjesë në krim, njoftoi zotërinë e tij. Boiardo urdhëroi informatorin të bënte sikur i bindej ftesës së komplotistëve, pastaj të kapte dhe burgoste Boionin dhe të merrte prova për krimin - vetë helmin - për ta çuar atë para dukës. Megjithatë, Ercole nuk ishte në gjendje t'i bindej kërkesave të Boiardos sepse pushteti i familjes Pio të Carpit ishte shumë i gjerë. Për këtë arsye, faji iu vu tërësisht Boionit, i cili u internua dhe më pas u fal. Paditë dhe dënimet e magjistratëve nuk e kënaqën Boiardon, pasi, në fakt, tezja e tij Taddea dhe kushëriri i tij Giovanni mbizotëruan. Për të zgjidhur çdo çështje të ardhshme, ai vendosi ta ndante feudinë në dy pjesë: njëra, duke përfshirë Arceton, tani një fshat i Scandiano-s, iu dha kushëririt të tij Giovanni, më afër Carpit dhe për këtë arsye interesave të Taddea Pios. Boiardo mbajti pjesën tjetër të feudisë.

Ai vdiq në Reggio në dhjetor 1494 dhe, sipas testamentit të tij, u varros në kishën e Lindjes së Virgjëreshës së Bekuar në Scandiano, ku prindërit dhe gjyshi i tij Feltrino ishin varrosur tashmë. Familja Boiardo kontrolloi më pas feudinë deri në vitin 1560, vit në të cilin linja mashkullore e familjes u shua me vdekjen e Ippolito Boiardo .

Në verën e vitit 2003, një grup vullnetarësh, të udhëhequr nga Silvano Vinceti dhe përfshirë historianë (Roberto Gandini, Maria Elena Vecchi, Giovanni Vecchi), një speleolog dhe një antropolog, në bashkëpunim me RIS të Parmës, kryen gërmime dhe kërkime nën dyshemenë e altarit, në kishën ku, sipas traditës, u varros poeti. ^[3]

Misteri i varrit të tij kishte zgjatur për shekuj me radhë, pasi nuk kishte gurë varresh, ndryshe nga ato të Boiardo-ve të tjerë të varrosur atje, as monumentin funeral që vetë Boiardo, në testamentin e tij, kishte kërkuar të ndërtohej atje.

Sipas komandantit të atëhershëm të RIS të Parmës, Luciano Garofano, «Mund të thuhet, pa asnjë dyshim të arsyeshëm» se midis eshtrave të gjetura dhe të nënshtruara testit të ADN-së, disa «janë mbetjet e Matteo Maria Boiardo». ^[4]

11 Epigrame, të gjitha për Ercole I d'Este, në mes të luftës për trashëgiminë e këtij të fundit me Leonello d'Este (1471)

Vepra përbëhet nga 180 tekste, të shkruara midis viteve 1469 dhe 1476, të rregulluara sipas një skeme të saktë. Libri i parë shpreh gëzimin e dashurisë së ndërsjellë; i dyti dhimbjen e tradhtisë së të dashurit; i treti aspiratën për ngritje shpirtërore. Modeli është Canzoniere i Francesco Petrarca -s, por ka dallime të dukshme, si në vitalitetin e përfaqësimit të natyrës (të pasur me dritë, ngjyra dhe ndjesi) ashtu edhe në gjuhë, e cila ruan një ndikim të fortë emilian. Përveç modelit të Petrarkës, ekzistojnë ato të Ovidit (nga i cili Boiardo merr titullin e veprës) dhe ai i stilnovistës .

Një koleksion i konceptuar midis fundit të vitit 1482 dhe fillimit të vitit 1484, me të cilin Boiardo i rikthehet dëshmisë baritore, por edhe popullore, të një humanizmi që kërkon të rikrijojë zhanret klasike në gjuhën popullore. Lufta e Ferrarës (1482-1484) pasqyrohet në këtë vepër, pasi Boiardo ishte guvernator i Reggio-s nga viti 1483 dhe mori pjesë aktive në konflikt.

Kjo është një fabul komedi-komedi në të cilën protagonisti Timon, i dhënë mundësia për t'u rikthyer në pasuri pas një periudhe varfërie, vendos të mbetet i varfër. Ky vendim merret pas një përballjeje me veten dhe me nevojat dhe qëllimet e personifikimeve dhe personazheve (skenat në të cilat ai largon parazitët dinakë dhe joshës janë komike). Vepra shpreh idealin e mençurisë së humbur dhe distancën nga teprimet që shfajësojnë humbjen.

"Dashuria" e Orlandos mbështetet në temat dhe personazhet e romancave oborrtare, ende të përhapura dhe popullore në Ferrara dhe Italinë qendrore-veriore, si midis publikut të kulturuar ashtu edhe njerëzve të thjeshtë. Ai prezanton risinë e bashkimit të dy fijeve kryesore narrative para-ekzistuese, përkatësisht ciklit karolingian ( Karli i Madh dhe paladinët e tij) dhe ciklit breton (Kalorësit e Tryezës së Rrumbullakët ).

Poema, në oktava, shumë e gjerë, mbeti e papërfunduar disa muaj para vdekjes së poetit, e cila ndodhi gjatë një periudhe shumë të rëndë për Italinë, me pushtimin e Francës nën Karlin VIII, të cilit i referohet shprehimisht oktava e fundit. Poema pati shumë sukses, pasi interpretoi me ndjeshmëri humaniste vlerat oborrtare të epokës feudale, tani në muzg të saj. Ludovico Ariosto e vazhdoi komplotin e Orlando innamorato për Orlando furioso-n e tij pikërisht në pikën ku Boiardo e kishte lënë.