Rrethimi i parë i Krujës

Rrethimi i parë i Krujës
Pjesë e luftërave shqiptaro-osmane
Rrethimi i pare I krujes 1449-50
Rrethimi i parë i Krujës nga Jost Amman (1578)
Data14 maj 1450[1]–23 nëntor 1450[2]
Vendi
Krujë, Shqipëri
Rezultati Fitore shqiptare
Ndërluftuesit
Lidhja e Lezhës Perandoria Osmane
Komandantët dhe udhëheqësit
Skënderbeu
Vrana Konti		 Murati II
Princ Mehmeti
Fuqia
  • 8,000 jashtë kalasë nën komandën e Skënderbeut, çereku i të cilëve ishte këmbësori[3]
  • 1,500[4]–4,000[5] si garnizon nën komandën e Vrana Kontit
Viktimat dhe humbjet
1,000 viktima[8]
  • 20,000–40,000 viktima përgjatë rrethimit[9]
  • Akoma më shumë viktima teksa Murati u largua nga Shqipëria[10]

Rrethimi i parë i Krujës ndodhi në vitin 1450 kur një ushtri e Perandorisë Osmane, e udhëhequr nga sulltan Murati II dhe djali i tij Mehmeti, rrethoi dhe u përpoq të merrte qytetin shqiptar të Krujës.[11] Lidhja e Lezhës, e udhëhequr nga Skënderbeu, përjetoi moral të ulët pasi humbi Sfetigradin dhe Beratin midis viteve 1448 dhe 1450. Megjithatë, këshillat e Skënderbeut dhe mbështetja e klerit, i cili pretendonte se kishte pasur vizione engjëjsh dhe fitoreje, i motivuan shqiptarët të mbronin kryeqytetin e Lidhjes, Krujën, me çdo kusht. Pasi la një garnizon mbrojtës prej 4,000 burrash nën udhëheqjen e gjeneralit të tij të besuar Vrana Konti, Skënderbeu ngacmoi vazhdimisht kampet osmane përreth Krujës duke sulmuar karvanët e furnizimeve të ushtrisë së sulltanit. Deri në shtator, kampi osman ishte në rrëmujë ndërsa morali ra dhe sëmundjet u përhapën me shpejtësi. Ushtria osmane, duke pranuar se kalaja e Krujës nuk do të binte me forcën e armëve, e hoqi rrethimin dhe u drejtua për në Edrene. Menjëherë pas kësaj, në dimrin e viteve 1450–51, Murati vdiq në Edrene dhe u pasua nga djali i tij, Mehmeti II.

Ekspeditat e vitit 1448 dhe fillimit të vitit 1450

Pas disa pushtimeve të dështuara të Shqipërisë nga gjeneralë të ndryshëm osmanë, Murati II rrethoi kalanë e Sfetigradit (që mendohet të jetë Koxhaxhiku i sotëm) më 14 maj 1448, me një forcë prej 80,000 burrash.[12] Sfetigradi ishte një vend i rëndësishëm strategjik pasi kontrollonte rrugët nga Maqedonia në Shqipëri.[13] Garnizoni i vogël, i përbërë nga shqiptarë, bullgarë dhe evropianë të tjerë, dhe i drejtuar nga Pjetër Perlati, mbronte kalanë nga brenda teksa Skënderbeu sulmonte kampin osman nga jashtë. Pasi osmanët helmuan puset e kalasë, një grup prej ushtarëve mbrojtës vendosën të hapnin portat dhe t'i linin osmanët të hynin, duke u dhënë kështu kontrollin e kalasë.[14][15] Sulltani u tërhoq nga Shqipëria dhe Skënderbeu rrethoi Sfetigradin gati dy muaj më vonë, më 23 shtator. Pas disa sulmeve të dështuara, Skënderbeu e hoqi rrethimin dhe u tërhoq.[16] Në fillim të vitit 1450, Berati u pushtua nga pashai i Gjirokastrës përmes një sulmi nate, duke bërë që Gjergj Arianiti të braktiste Lidhjen e Lezhës dhe Skënderbeun.[17]

Sfondi

Morali i shqiptarëve para rrethimit

Morali i shqiptarëve ra pas humbjeve në vitet e mëparshme. Kur osmanët filluan të marshonin drejt Krujës më 5 prill 1450,[3] populli pretendonte se kishte parë kerubinë dhe engjëj që fluturonin mbi Shqipëri.[18] Vetë Skënderbeu pretendonte se kishte marrë një vizion të Shën Gjergjit, duke i dhënë atij një shpatë flakëruese për të "shkatërruar armiqtë e fesë së vërtetë (krishtërimit)".[19] Ky fjalim, së bashku me shumë vizione të tjera të klerit, ngriti moralin e shqiptarëve, duke i motivuar ata të luftonin.[5]

Dispozitat dhe përgatitjet e shqiptarëve

Para se të fillonte rrethimi, Skënderbeu doli nga Kruja me 8,000 burra – midis të cilëve ishin shumë sllavë, italianë, francezë dhe gjermanë.[20][21] 2,000 prej tyre ishin këmbësorë dhe 6,000 ishin kalorës. Skënderbeu zgjodhi malin Tumenishta (tani të njohur si mali Skënderbeu) si një pozicion të përshtatshëm, nga i cili mund të sulmonte osmanët. Brenda Krujës mbeti një garnizon prej 4,000 burrash nën komandën e Vrana Kontit.[5] Vrana kishte gjithashtu nën komandën e tij edhe gjermanë, italianë dhe francezë.[22] Kruja kishte furnizime të mjaftueshme për një rrethim prej gjashtëmbëdhjetë muajsh. Gratë dhe fëmijët e Krujës u dërguan për mbrojtje në Arbërinë Venedikase, ndërsa të tjerëve iu urdhërua të digjnin të mbjellat e tyre dhe të shpërnguleshin në male dhe kala të tjera.[1]

Mali Tumenishta (Skënderbeu) siç shihet nga Fushë-Kruja

Dispozitat dhe përgatitjet e osmanëve

Sulltan Murati II arriti në Krujë më 14 maj me afërsisht 100,000 ushtarë (60,000 prej të cilëve ishin kalorësi).[23] Murati i propozoi Vranës që t'ia dorëzonte kalanë, por Vrana refuzoi.[1] Pasi kësaj, Murati e urdhëroi ushtrinë e tij të gjuante dhjetë topa, njëri prej të cilëve mund të qëllonte me gurë që peshonin rreth 180 kilogramë dhe një tjetër rreth 90 kilogramë.[6][7][20] Pavarësisht fuqisë së zjarrit, pozicionet osmane të zjarrit ishin në disavantazh, pasi Kruja "ishte pothuajse pjesë e malit mbi të cilin ishte ndërtuar". Topat mund të qëllonin dy ose tre herë në ditë dhe nuk ishin të saktë.[7] Dy topa të mëdhenj dhe katër më të vegjël ishin vendosur në anën e Tiranës, dhe pjesa tjetër ishte e drejtuar nga porta kryesore.[6][7]

Rrethimi

Jeniçerë osmanë gjatë një rrethimi

Faza e parë

Murati bombardoi Krujën për katër ditë, derisa më në fund u hap një çarje në mure. Sulltani besoi se kjo i dha epërsi dhe urdhëroi trupat e tij të kalonin përmes mureve. Garnizoni arriti ta zmbrapste sulmin, duke fituar kohë për të riparuar muret.[6] Murati, nga frika e një kundërsulmi të Skënderbeut, dërgoi një patrullë zbulimi drejt maleve përreth për të vëzhguar ndonjë sulm të mundshëm. Megjithatë, në muzg Skënderbeu arriti të drejtonte një sulm mbi kampin osman, duke vrarë disa qindra ushtarë, duke kapur e shkatërruar furnizime osmane, madje duke rrezikuar të humbiste edhe jetën e vet. Kur Skënderbeu u kthye te njerëzit e tij, mburoja e tij ishte aq e dëmtuar sa mezi njihej forma e saj. Sulmi i kushtoi Skënderbeut dhjetë të vrarë dhe akoma më shumë të plagosur. Megjithatë, sulmi osman vazhdoi, me topat që qëllonin herë pas here. Mbrojtësit nuk ishin duke u përballur me vështirësi të mëdha. Gjashtëdhjetë prej tyre dolën jashtë kalasë për të shkaktuar dëme sa të mundnin, ndërsa ata që ndodheshin në mure zmbrapsën çdo përpjekje për hyrje. Pesha kryesore e sulmit kishte ardhur nga ana e Tiranës, ku humbjet osmane kishin qenë të rënda.[24]

Faza e dytë

Moisi Golemi

Kur filloi sulmi i dytë, osmanët u përpoqën të thyenin portën me heshtat e tyre. Pas humbjeve të rënda, sulmuesit u tërhoqën dhe Murati mblodhi për dy ditët në vijim një këshill me të gjithë gjeneralët e tij. Si masë e menjëhershme, kampi u ruajt nga një tjetër sulm i papritur, duke vendosur një forcë nën komandën e princ Mehmetit në vendin ku kishte ndodhur sulmi i parë. Moisi Golemi shtiri një sulm me rreth 500 kalorës; alarmi u dha dhe osmanët u përgatitën për sulmin e tij. Ndërkohë, Skënderbeu dhe forcat e tij lëvizën përreth kampit dhe hynë në vendin ku pritej më pak. Para se të organizohej një kundërsulm, Skënderbeu u tërhoq nga kampi. Sulmet e kryera nga Skënderbeu bënë që osmanët të drejtonin disa prej topave të tyre drejt forcave guerile të pritshme, në vend që t'i drejtonin nga kalaja. Një forcë e madhe kalorësie osmane u dërgua jashtë kampit, të cilën Skënderbeu e ndoqi deri në grykëderdhjen e lumit Ishëm, derisa ata u kthyen përsëri drejt Krujës.[25]

Teksa Skënderbeu ishte larguar, një sulm i madh osman u krye kundër Krujës nga ana e Tiranës, por zjarri i pavullnetshëm nga vetë osmanët i detyroi ata ta ndërprisnin sulmin. Më pas osmanët u përpoqën të minonin kalanë, por nuk patën sukses, pasi ajo ishte ndërtuar mbi shkëmb. Meqenëse furnizimet ushqimore po mbaronin, osmanët morën furnizime nga Venediku, ashtu si edhe shqiptarët.[26][27] Sulmet osmane nuk kishin bërë përparim dhe ushtria osmane kishte humbur shumë të vrarë ose të plagosur, ndërsa forcat e Skënderbeut kishin humbur deri atëherë 1,000 burra. Moisi Golemi dhe Tanush Topia ngritën edhe disa mijëra luftëtarë të tjerë, dhe forca u nda midis të treve, duke i bërë sulmet ndaj kampit osman më të lehta. Skënderbeu nisi të lëvizte drejt kampit, ndërsa osmanët kishin grumbulluar 8,000 burra që filluan të marshonin drejt tij. Skënderbeu u tërhoq ngadalë, ndërsa Moisiu dhe Tanushi hynë në kamp. Forca osmane e dërguar kundër Skënderbeut u josh drejt kodrave rrëzë maleve dhe mëngjesin tjetër, më 25 korrik, u rrethua dhe u shkatërrua plotësisht.[26][28] Të nesërmen, Skënderbeu u pa mbi shkëmbinjtë e Krujës, në bisedë me Vrana Kontin, duke e befasuar Muratin.[29]

Faza përfundimtare

Pasi Vrana u kthye në kala, u zgjodh një pasha për të zhvilluar bisedime me të, duke i sjellë shumë dhurata të çmuara. Pashai u përpoq ta bindte kontin se Murati do të ishte një zotëri më i përshtatshëm se Skënderbeu dhe se rrethimi ishte pothuajse drejt fundit, por Vrana refuzoi të dorëzohej. Si rezultat, filloi një sulm i ri osman.[29] Ndërkohë, Murati dërgoi një të dërguar për ta bindur Skënderbeun të dorëzohej, duke i ofruar 10,000 kurora në vit. Skënderbeu gjithashtu refuzoi, duke u përgjigjur se edhe sikur Murati ta ndante perandorinë me të dhe ta bënte bashkësundimtar, ai nuk do të lejonte që emri i Shqipërisë të njollosej me një turp të tillë. Sulmi vazhdoi dhe pozitat shqiptare dukeshin të dëshpëruara. Më 14 tetor, Skënderbeu ia ofroi Krujën venedikasve, duke kërcënuar se do t'ua dorëzonte kalanë osmanëve nëse ata nuk e pranonin. Pasi Murati u tërhoq nga rrethimi më 26 tetor, për shkak të afrimit të dimrit, venedikasit iu përgjigjën ofertës së Skënderbeut duke e refuzuar atë dhe duke i ofruar ndihmë për të harmonizuar marrëdhëniet e tij me osmanët.[20][30][31]

Pasojat

Përkrenarja e Skënderbeut e ekspozuar në Vjenë

Rrethimi u kushtoi osmanëve 20,000 të vrarë, ndërsa shqiptarëve mbi 1,000 të vrarë. Marin Barleti pretendon se Murati vdiq nga sëmundja nën kalanë e Krujës, por në të vërtetë Murati vdiq në Edrene në vitin 1451.[23] Murati filloi të tërhiqej nga Shqipëria nga frika se do të humbte edhe më shumë njerëz gjatë dimrit shqiptar.[32] Megjithatë, vetë tërheqja shkaktoi humbjen e mijëra trupave osmane për shkak të sulmeve nga milicitë vendase shqiptare.[33] Skënderbeu ishte në fund të burimeve të tij. Ai udhëtoi drejt Raguzës, duke kërkuar ndihmë, dhe raguzanët njoftuan Papa Nikollën V. Me ndihmë financiare, Skënderbeu arriti të mbante Krujën dhe të rimerrte një pjesë të madhe të territorit të tij. Suksesi i Skënderbeut solli lavdërime nga e gjithë Evropa dhe ambasadorë u dërguan tek ai nga Roma, Napoli, Hungaria dhe Burgonja.[34] Skënderbeu më pas u bë vasal i Alfonsit V, më 26 mars 1451, përmes Traktatit të Gaetës, duke siguruar njerëz dhe furnizime të nevojshme nga Kurora e Aragonës.[32]

Sipas legjendës, një natë gjatë rrethimit, Skënderbeu nxori një tufë dhish me nga një qiri në brirët e secilës. Osmanët e vendosur në kamp menduan se ishte një sulm shqiptar dhe lëvizën kundër tufës. Kur osmanët përparuan mjaftueshëm, Skënderbeu nisi një sulm kundër forcës, duke e shkatërruar atë. Pasi rrethimi u hoq, Skënderbeu e përkujtoi fitoren duke krijuar një përkrenare me kokë dhie, si referencë ndaj “taktikave të tij të zgjuara” të përdorura atë natë.[28]

Trashëgimia

Naim Frashëri shkroi në fund të shekullit XIX se rrethimi i Krujës e kishte shpëtuar Evropën nga pushtimi osman.[35] Sot, shqiptarët krenohen me veprimet e kryera gjatë rrethimit. Muzeu i Skënderbeut në Krujë ka shumë përkujtimore për rrethimin, ndërsa filmi Skënderbeu i vitit 1953 e paraqet gjithashtu rrethimin. Rrethimi është ndër të tjera sfondi i romanit Kështjella të shkrimtarit shqiptar Ismail Kadare.[36]

Referime

  1. 1 2 3 4 Francione 2006, f. 88
  2. ↑ Hodgkinson 1999, f. 115
  3. 1 2 3 Hodgkinson 1999, f. 107
  4. ↑ Setton 1978, f. 100
  5. 1 2 3 Francione 2006, f. 87
  6. 1 2 3 4 Francione 2006, f. 89
  7. 1 2 3 4 Hodgkinson 1999, f. 109
  8. ↑ Hodgkinson 1999, f. 112
  9. ↑ Jaques 2006, f. 548
  10. ↑ Francione 2006, f. 94
  11. ↑ Calic 2019, f. 57
  12. ↑ Francione 2006, f. 77
  13. ↑ Hodgkinson 1999, f. 95
  14. ↑ Hodgkinson 1999, f. 102
  15. ↑ Francione 2006, f. 80
  16. ↑ Francione 2006, f. 81
  17. ↑ Francione 2006, fq. 82–83
  18. ↑ Francione 2006, f. 85
  19. ↑ Francione 2006, f. 86
  20. 1 2 3 Setton 1978, f. 101
  21. ↑ Babinger 1978, f. 60
  22. ↑ Hodgkinson 1999, f. 108
  23. 1 2 Gibbon 1957, f. 465
  24. ↑ Hodgkinson 1999, f. 110
  25. ↑ Hodgkinson 1999, f. 111
  26. 1 2 Hodgkinson 1999, f. 112
  27. ↑ Francione 2006, f. 91
  28. 1 2 Francione 2006, f. 90
  29. 1 2 Hodgkinson 1999, f. 113
  30. ↑ Hodgkinson 1999, f. 114
  31. ↑ Francione 2006, f. 92
  32. 1 2 Housley 1992, f. 90
  33. ↑ Francione 2006, f. 93
  34. ↑ Setton 1978, f. 102
  35. ↑ Histori' e Skënderbeut, nga Naim Frashëri.
  36. ↑ Kadare 2010

Bibliografia

  • Francione, Gennaro (2006). Aliaj, Donika (red.). Skënderbeu, një hero modern: (Hero multimedial) [Skanderbeg, a modern hero (Hero multimedia)]. Përkthyer nga Aliaj, Tasim. Tirana: Naim Frashëri. ISBN 99927-38-75-8.
  • Hodgkinson, Harry (1999). Scanderbeg: From Ottoman Captive to Albanian Hero (në anglisht). London: Centre for Albanian Studies. ISBN 978-1-873928-13-4.
  • Setton, Kenneth Meyer (1978). The Papacy and the Levant, 1204-1571 (në anglisht). Vëll. II. Philadelphia: American Philosophical Society. ISBN 978-0-87169-127-9.
  • Jaques, Tony (2006). Dictionary of Battles and Sieges: A Guide to 8,500 Battles from Antiquity Through the Twenty-first Century (në anglisht). Westport: Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-313-33536-5.
  • Calic, Marie-Janine (2019). The Great Cauldron: A History of Southeastern Europe (në anglisht). Cambridge: Harvard University Press. ISBN 978-0-674-98392-2.
  • Babinger, Franz (1978). Hickman, William C. (red.). Mehmed the Conqueror and His Time (në anglisht). Përkthyer nga Manheim, Ralph. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-01078-6.
  • Gibbon, Edward (1957). History of the Decline and Fall of the Roman Empire (në anglisht). Vëll. VI. New York: P. F. Collier & Son.
  • Housley, Norman (1992). The Later Crusades, 1274-1580: From Lyons to Alcazar (në anglisht). Vëll. VI. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-822136-4.
  • Kadare, Ismail (2010). The Siege (në anglisht). Përkthyer nga Bellos, David. New York: Canongate. ISBN 978-0-8021-4475-1.

41°31′N 19°48′E / 41.517°N 19.800°E / 41.517; 19.800

Ky artikull është botuar nga Wikipedia. Teksti licencohet sipar Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0. Mbi kartelat media mund të ketë kushte shtesë.